Тілдердің географиялық жақындығынан туындаған ұқсастықтарын зерттейтін "тілдер одағы" ұғымы. Бұл тілдер генетикалық байланысы жоқ болса да, әсерлеседі. SEO үшін маңызды сөздер: тілдер одағы, тілдер, ұқсастық.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аумақтық ерекшеліктері бар тілдер тобы.
Group of languages sharing areal features
Шпрахбунд (/'ʃpʁaːxˌbʊnt/; Sprachbund, сөздік мағынасы – "тілдер одағы"), сондай-ақ тілдік аймақ, тілдік сәйкестік аймағы немесе таралу аймағы деп аталады. Бұл географиялық жақындық және тілдердің өзара әсерлесуі нәтижесінде ортақ аумақтық ерекшеліктерге ие тілдер тобы. Тілдер генетикалық тұрғыдан туыс болмауы немесе тек қана алыс туыс болуы мүмкін, бірақ шпрахбундқа тән қасиеттер туыстық туралы жаңылыс пікір қалыптастыруы мүмкін. Тілдердің ортақ белгілері бар тобын шпрахбунд деп санау үшін, ортақ белгілер тілдердің генетикалық тарихынан өзге себептермен болған болуы керек. Аймақтық тілдер тобының ұқсастығы тілдік отбасыға немесе шпрахбундқа жататынын білу тарихы белгісіз болған жағдайда қиынға соғуы мүмкін.
A sprachbund ('/s//p//r//ɑː//k//b//ʊ//n//d/; Sprachbund , lit. "language federation"), also known as a linguistic area, area of linguistic convergence, or diffusion area, is a group of languages that share areal features resulting from geographical proximity and language contact. The languages may be genetically unrelated, or only distantly related, but the sprachbund characteristics might give a false appearance of relatedness. A grouping of languages that share features can only be defined as a sprachbund if the features are shared for some reason other than the genetic history of the languages. Without knowledge of the history of a regional group of similar languages, it may be difficult to determine whether sharing indicates a language family or a sprachbund.
Тарих
1904 жылы Ян Бадуан де Куртенэ генетикалық байланыстан (родство) туындаған тілдік ұқсастықтарды, тілдердің қарым-қатынасынан (сродство) туындаған тілдік ұқсастықтардан ажырату қажеттігін баса көрсетті. Николай Трубецкой 1923 жылы жариялаған мақаласында орыс тіліндегі «языковой союз» (тіл одағы) терминін енгізді. 1928 жылы өткен Халықаралық лингвистердің бірінші конгресінде осы терминнің неміс тіліндегі тікелей аудармасы – Sprachbund терминін қолданып, оны синтаксисі, морфологиялық құрылымы, мәдени лексикасы және дыбыс жүйесі ұқсас, бірақ жүйелі дыбыс сәйкестіктері, ортақ негізгі морфологиясы немесе ортақ негізгі лексикасы жоқ тілдер тобы деп анықтады. Трубецкой көрсеткен төрт саланың барлығындағы ұқсастық талаптарын біз жеңілдеттік. Лингвистикалық аймақтың қандай дәлелдермен анықталуы тиіс екендігіне қатысты қатаң принциптер жиынтығын Кэмпбелл, Кауфман және Смит Старк ұсынды.
In a 1904 paper, Jan Baudouin de Courtenay emphasised the need to distinguish between language similarities arising from a genetic relationship (rodstvo) and those arising from convergence due to language contact (srodstvo). Nikolai Trubetzkoy introduced the Russian term языковой союз ( 'language union') in a 1923 article. In a paper presented to the first International Congress of Linguists in 1928, he used a German calque of this term, Sprachbund, defining it as a group of languages with similarities in syntax, morphological structure, cultural vocabulary and sound systems, but without systematic sound correspondences, shared basic morphology or shared basic vocabulary. have relaxed the requirement of similarities in all four of the areas stipulated by Trubetzkoy. A rigorous set of principles for what evidence is valid for establishing a linguistic area has been presented by Campbell, Kaufman, and Smith Stark.
Балқан
Аймақтық конвергенция идеясы көбінесе 1830 жылы Джерней Копитардың албан, болгар және румын тілдерін сипаттауындағы «nur eine Sprachform mit dreierlei Sprachmaterie» деген әсер қалдыруымен байланыстырылады, бұл Виктор Фридман «бір грамматика, үш лексикон» деп аударған. Балқан тілдер одағына албан, румын, Оңтүстік Балқанның оңтүстік славян тілдері (болгар, македон және шамалы дәрежеде серб-хорват), грек, Балқан түрік және романи тілдері кіреді. Бұлардың барлығы, біреуін қоспағанда, үнді-еуропалық тілдер, бірақ өте әртүрлі тармақтардан, ал түрік тілі – түркі тілі. Дегенмен, олар грамматикалық конвергенцияның бірнеше белгілерін көрсетті, мысалы, инфинитивтен аулақ болу, болашақ шақ жасалуы және тағы басқалар. Осы сияқты ерекшеліктер басқа жақын туысқан тілдерде, мысалы, румын тіліне қатысты басқа роман тілдерінде, сондай-ақ поляк тілі сияқты басқа славян тілдерінде болгар-македон тіліне қатысты кездеспейді. Бұл отбасылардағы көрші тілдер, тілдік байланысы жоқ деп есептелсе де, көбінесе ұқсас ерекшеліктерге ие, олардың диффузия арқылы тарағанына сеніледі. Белгілі бір мысал – сино-тибет тілдеріндегі (синтикалық), хмонг-миен, тай тілдеріндегі (кадай) және вьетнам тіліндегі (австроазиялық) ұқсас тондық жүйелер. Бұл тілдердің көпшілігі бұрын үш тонды кезеңнен өтті (бірақ тоқтау дауысымен аяқталатын тексерілген буындарда тондық ерекшелік болмады), одан кейін дауысты және қатаң дауыстар арасындағы айырмашылық жойылды, бірақ орнына тон саны екі есеге артты. Бұл параллельдер осы тілдерді жіктеуде шатасуға әкелді, 1954 жылы Андре Жорж Одрикур вьетнам тіліндегі тонның Мон-кхмер отбасының басқа тілдеріндегі кейбір соңғы дауыстарға сәйкес келетінін көрсетіп, тонның өзгермейтін ерекшелік емес екенін дәлелдеді және басқа тілдердегі тонның ұқсас тегі бар екенін ұсынды. Эменоу тіл мен мәдениеттің ғасырлар бойы Үндістан топырағында бірігіп, төрт түрлі тілдік отбасының – индо-арий, дравид, мунда және тибет-бирман тілдерінің құрылымдық конвергенциясының біртұтас мозаикасын құратынын анықтауға қажетті құралдарды көрсетті. Бұл тұжырым көрінеу әртүрлі мәдени және тілдік үлгілердің түпкілікті үнділік екенін түсіндіруге ғылыми негіз берді. Оның одан әрі зерттеулерінің арқасында бұл сала қазір тілдік байланыс және конвергенция саласындағы маңызды зерттеулердің біріне айналды.
The idea of areal convergence is commonly attributed to Jernej Kopitar's description in 1830 of Albanian, Bulgarian and Romanian as giving the impression of "nur eine Sprachform mit dreierlei Sprachmaterie", which has been rendered by Victor Friedman as "one grammar with three lexicons". The Balkan Sprachbund comprises Albanian, Romanian, the South Slavic languages of the southern Balkans (Bulgarian, Macedonian and to a lesser degree Serbo Croatian), Greek, Balkan Turkish, and Romani. All but one of these are Indo European languages but from very divergent branches, and Turkish is a Turkic language. Yet they have exhibited several signs of grammatical convergence, such as avoidance of the infinitive, future tense formation, and others. The same features are not found in other languages that are otherwise closely related, such as the other Romance languages in relation to Romanian, and the other Slavic languages such as Polish in relation to Bulgaro Macedonian. Neighbouring languages across these families, though presumed unrelated, often have similar features, which are believed to have spread by diffusion. A well known example is the similar tone systems in Sinitic languages (Sino Tibetan), Hmong–Mien, Tai languages (Kadai) and Vietnamese (Austroasiatic). Most of these languages passed through an earlier stage with three tones on most syllables (but no tonal distinctions on checked syllables ending in a stop consonant), which was followed by a tone split where the distinction between voiced and voiceless consonants disappeared but in compensation the number of tones doubled. These parallels led to confusion over the classification of these languages, until André Georges Haudricourt showed in 1954 that tone was not an invariant feature, by demonstrating that Vietnamese tones corresponded to certain final consonants in other languages of the Mon–Khmer family, and proposed that tone in the other languages had a similar origin. Emeneau specified the tools to establish that language and culture had fused for centuries on the Indian soil to produce an integrated mosaic of structural convergence of four distinct language families: Indo Aryan, Dravidian, Munda and Tibeto Burman. This concept provided scholarly substance for explaining the underlying Indian ness of apparently divergent cultural and linguistic patterns. With his further contributions, this area has now become a major field of research in language contact and convergence.
Солтүстік-шығыс Азия
Кейбір тіл білімі мамандары, мысалы, Маттиас Кастрен, Г. Ж. Рамстедт, Николас Поппе және Пентти Аалто, Азияның (және Еуропаның шағын бөліктерінің) моңғол, түркі және тунгус тілдерінің ортақ түбірі бар деген пікірді қолдады, оны олар даулы "Алтай" тобы деп атады. Кейбір ғалымдар, Уильям Джордж Астон, Шосабуро Каназава, Самуэль Мартин және Сергей Старостин сияқты, корей және жапон тілдерінің де гипотетикалық түрде байланысты екенін айтады, олар кейде осы күмәнді "Алтай" тілдерінің құрамына енгізіледі. Бұл соңғы гипотезаны Рой Эндрю Миллер, Джон Стрит және Карл Генрих Менгес сияқты мамандар қолдады. Герард Клаусон, Герхард Дёрфер, Юха Янхунен, Стефан Георг және басқалар оған қарсы шығып, оны жоққа шығарады. "Алтай" тілдеріндегі дауыстық үйлесім және жалғастыру сияқты ұқсастықтардың себебі – аймақтық таралу деп саналады. Қытайдың Цинхай және Гансу провинцияларын қамтитын Тибет таулы аймағының солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан Цинхай-Гансу тілдік аймағы – солтүстік-батыс мандарин қытай, амдо тибет және моңғол және түркі тілдерінің өзара әрекеттесу ортасы болып табылады.
Some linguists, such as Matthias Castrén, G. J. Ramstedt, Nicholas Poppe and Pentti Aalto, supported the idea that the Mongolic, Turkic, and Tungusic families of Asia (and some small parts of Europe) have a common ancestry, in a controversial group they call Altaic. Koreanic and Japonic languages, which are also hypothetically related according to some scholars like William George Aston, Shōsaburō Kanazawa, Samuel Martin and Sergei Starostin, are sometimes included as part of the purported Altaic family. This latter hypothesis was supported by people including Roy Andrew Miller, John C. Street and Karl Heinrich Menges. Gerard Clauson, Gerhard Doerfer, Juha Janhunen, Stefan Georg and others dispute or reject this. A common alternative explanation for similarities among the "Altaic" languages, such as vowel harmony and agglutination, is that they are due to areal diffusion. The Qinghai–Gansu sprachbund, in the northeastern part of the Tibetan plateau spanning the Chinese provinces of Qinghai and Gansu, is an area of interaction between varieties of northwest Mandarin Chinese, Amdo Tibetan and Mongolic and Turkic languages.
Батыс Еуропа
Стандарттық орта еуропалық (САЕ) – 1939 жылы Бенджамин Ворф енгізген, ортақ белгілері бар Еуропаның қазіргі үнді-еуропалық тілдерін біріктіру үшін жасалған түсінік. Ворф бұл тілдердің синтаксис және грамматика, сөздік қоры мен оның қолданылуы, сондай-ақ қарама-қарсы сөздердің шығу тегі, идиомалар мен сөздердің реті сияқты көптеген ұқсастықтармен сипатталатынын айтты. Осы ұқсастықтарды бөліспейтін әлемдегі көптеген басқа тіл топтарынан оларды ерекшелейтін бұл ерекшеліктер, мәні бойынша континенттік тілдік одақ құрайды. Оның мақсаты – лингвистердің SAE тілдерін білу деңгейінің жоғарылығы грамматикалық формаларды табиғи немесе тіпті әмбебап деп қарастыруға әкеп соғуы мүмкін екенін көрсету болды, бірақ шындығында олар тек SAE тілдері тобына тән. Ворф, роман және батыс герман тілдерін SAE-нің негізгі құрамы деп есептеді, яғни орта ғасырларда латын тілінен күшті мәдени әсер көрген Еуропаның әдеби тілдерін. Солтүстік герман және балтық-славян тілдері көбінесе шеткерлеу мүшелер болып табылады. Интерлингва тілін дамытуға үлкен үлес қосыған Александр Год оны "Стандарттық орта еуропалық" деп сипаттады. Интерлингваның роман, герман және славян тілдері SAE тілдік одағына жиі кіретін тіл топтарын көрсетеді. Стандарттық орта еуропалық тілдік одағы көші-қон кезеңінде және одан кейін, орта ғасырлар мен Ренессанс дәуірінде жалғасқан тілдердің өзара әсерлесуінің нәтижесі болуы мүмкін. Прото-үнді-еуропа тілінің қазіргі реконструкциясы SAE ерекшеліктерінің көп бөлігін қамтымайтындықтан, SAE ерекшеліктерінің Прото-үнді-еуропа тілінен пайда болғанын жобауға болмайды.
Standard Average European (SAE) is a concept introduced in 1939 by Benjamin Whorf to group the modern Indo European languages of Europe which shared common features. Whorf argued that these languages were characterized by a number of similarities including syntax and grammar, vocabulary and its use as well as the relationship between contrasting words and their origins, idioms and word order which all made them stand out from many other language groups around the world which do not share these similarities; in essence creating a continental sprachbund. His point was to argue that the disproportionate degree of knowledge of SAE languages biased linguists towards considering grammatical forms to be highly natural or even universal, when in fact they were only peculiar to the SAE language group. Whorf likely considered Romance and West Germanic to form the core of the SAE, i. e. the literary languages of Europe which have seen substantial cultural influence from Latin during the medieval period. The North Germanic and Balto Slavic languages tend to be more peripheral members. Alexander Gode, who was instrumental in the development of Interlingua, characterized it as "Standard Average European". The Romance, Germanic, and Slavic control languages of Interlingua are reflective of the language groups most often included in the SAE Sprachbund. The Standard Average European Sprachbund is most likely the result of ongoing language contact in the time of the Migration Period and later, continuing during the Middle Ages and the Renaissance. Inheritance of the SAE features from Proto Indo European can be ruled out because Proto Indo European, as currently reconstructed, lacked most of the SAE features.