Лоуренс Кольберг: Американ психологы және моральдық даму теориясы

Кіріспе

Лоуренс Колберг (Lawrence Kohlberg; 1927 жылдың 25 қазаны – 1987 жылдың 17 қаңтары) – американдық психолог, моральдық даму сатылары туралы теориясымен ең белгілі. Ол Чикаго университетінің психология факультетінде және Гарвард университетінің білім беру мектебінде профессор қызметін атқарды. Өзінің заманында бұл ерекше саналса да, ол Жан Пиажедің 25 жыл бұрын жазған балалардың моральдық дамуы туралы еңбегін кеңейтіп, моральдық үкімдер тақырыбын зерттеуді жөн көрді. Шындығында, Кольберг өзінің көзқарастарына негізделген мақаласын жариялауға бес жыл жұмсады. Сонымен бірге, ол психология ішінде жаңа сала – "моральдық даму" саласын құрды. Цитаттар мен танылу сияқты алты критерийді қолдана отырып жүргізілген эмпирикалық зерттеуде Кольберг 20 ғасырдың ең көрнекті психологтарының 30-шысы болып табылғаны анықталды.

Ерте өмір

Лоуренс Колберг Нью-Йорктің Бронксвилл қаласында дүниеге келді. Ол еврей-неміс кәсіпкері Альфред Колберг пен оның екінші әйелі, неміс-христиан химигі Шарлотта Альбрехттің төрт баласының кенжесі еді. Бір кезде ол Хаганамен бірге Румыниядан Палестинаға британдық блокададан өткізіп, еврей босқындарын контрабандалық жолмен тасыған кемеде жұмыс істеді. Британдықтар оны тұтқынға алып, Кипрдегі интернациялық лагерде ұстады, бірақ Колберг кеме экипажымен бірге қашып кетті. Колберг 1948 жылы Израиль мемлекетін құру үшін болған шайқастар кезінде Палестинада болды, бірақ қатысудан бас тартып, зорлықсыз әрекет ету нысандарына назар аударды. Ол сол кезде кибуцта да өмір сүрді, 1948 жылы Америкаға оралғанға дейін. Содан кейін ол психология ғылымдарының докторы дәрежесін алу үшін оқуға кірісті және 1958 жылы Чикагода оны аяқтады. 1955 жылы диссертациясын бастағанда Люсиль Стигбергке үйленді, олардың Дэвид пен Стивен есімді екі ұлы болды. Сол жылдары ол Пиажедің еңбектерін оқыды. Колберг адамгершілік шешімдерді қабылдауда жеке адамның ойлау қабілетіне басты орын беретін ғылыми тәсілді тапты. Бұл сол кездегі психологиялық тәсілдер – мінез-құлықты зерттеу және психоанализбен қарама-қайшы болды, олар моральды сыртқы мәдениеттік немесе ата-аналық ережелерді оқыту арқылы, мақтау мен жазалау немесе ата-ана билігін мойындау арқылы қарапайым ішкілендіру ретінде түсіндірді.

Мансап

Кольбергтің алғашқы академиялық қызметі 1958–1961 жылдары Йель университетінде психология саласының ассистент-профессоры болып басталды. 1969 жылы ол Ребекка Шрибман Кацтың Әділет, Этика және Мораль қоғамының (JEM) шақыруын қабылдап, Израильге сапар шегіп, сол елдегі жастардың моральдық принциптерін зерттеді. Бұл JEM мен Кольберг арасындағы өмір бойына созылатын ынтымақтастықтың бастауы болды. JEM оның жетекшілігімен иврит тілінде көптеген кітаптар жариялады, Кольбергтің моральдық теориясын және еврей моралін үйлестіріп, оны іс жүзіне асырды – судьяларға, адвокаттарға, мұғалімдерге, полиция қызметкерлеріне, түрмедегілерге және Израильдің жас буынына әділет, этика және мораль туралы білім берді.

1978 жылы Кольберг Кацты «Еркін қоғамдағы құқық» конференциясына қатысуға шақырды, нәтижесінде 1980 жылы «Моральдық тәрбие және құқық саласындағы білім беру» атты зерттеу жарық көрді.

Адептіліктің даму кезеңдері

1958 жылы жарық көрмеген диссертациясында Кольберг қазіргі кезде Кольбергтің моральдық даму сатылары деп аталатын нәрсені сипаттады. Бұл сатылар – моральдық ойлаудың дамуын түсіндіруге арналған моральдық жеткіліктілік деңгейлері. Чикаго университетінде психологияны оқып жүргенде қалыптасқан теория, Жан Пиаже еңбектерінен және балалардың моральдық дилеммаларға реакциясын зерттеуге деген қызығушылықтан туындады. Кольберг «Сократтық» сипаттағы моральдық білім беруді ұсынды және Джон Дьюидің білім берудің мақсаты – даму болуы керек деген ойын қайта растады. Ол сондай-ақ педагогтардың индоктринациясыз моральдық дамуға қалай әсер ете алатынын және мемлекеттік мектептердің АҚШ Конституциясына сәйкес моральдық білім берумен қалай айналыса алатынын атап өтті. Осылайша, біздің іс-әрекеттеріміздің және басқалардың іс-әрекеттерінің дұрыстығы туралы ең ертегі балалық шақтағы түсініктеріміз – біз үнемі қарым-қатынаста болатын ересектердің үлгісі болып табылады. Кольберг сонымен қатар, отбасылар, құрбылар, құрылымдар және клан немесе қоғам шешімдерін қабылдау тәртібі сияқты, барлық жерде кездесетін әлеуметтік институтларда байқалатын әлеуметтік өмірдің жалпы үлгілері бар екенін айтты, сондай-ақ өзара қорғану және күнкөріс үшін кооперативтік жұмыс істеуді де атап өтті. Мұндай институттардың құзыретті мүшелері болуға тырысқанда, барлық мәдениеттердегі адамдар өзінің, басқалардың және әлеуметтік ортаның қарым-қатынасына қатысты ұқсас әрекеттер мен ойлар көрсетеді. Сонымен қатар, басқалардың тәжірибесін көзге елестету және олардың орнына қойып ойлау қабілеті дамыған сайын, адамдар ынтымақтастықпен қарым-қатынас жасауға оңайырақ үйренеді. Моральдық даму сатыларының тізбегі осылайша, адамдардың өздерін тиімді түрде көрсетуге тырысатын, күшті кеңейетін әлеуметтік шеңберлердің (отбасы, құрбылар, қоғам және т.б.) тізбегіне сәйкес келеді. Бұл топтар тиімді жұмыс істегенде, өзара құрмет пен қамқорлыққа бағытталғанда, өсіп келе жатқан адамдар әділдік, қамқорлық және құрметтің кеңірек аясына бейімделеді. Моральдық-танымдық дамудың әрбір сатысы – әділдік, қамқорлық және құрмет қатынастарын саналы түрде түсінудің көрінісі болып табылады, бұл қатынастар кең ауқымды әлеуметтік байланыстарда, соның ішінде тар ауқымды байланыстарда да байқалады. Кольбергтің теориясы моральдық ойлаудың – этикалық мінез-құлықтың негізі – алты даму сатысынан тұратынын айтады, олардың әрқайсысы бұрынғысына қарағанда моральдық дилеммаларға жауап беруге толыққандырақ мүмкіндік береді. Ол сондай-ақ логика мен мораль конструктивті сатылар арқылы дамиды деп санайды. Осы негізді едәуір кеңейте келе, моральдық даму процесінің негізінен әділдікке байланысты екені және оның дамуы өмір бойы жалғасатыны анықталды. Оның моделі «әділдік пен теңдік негізінде кооперативтік әлеуметтік ұйымды қалыптастыру туралы болжамға негізделген». Кольберг моральдық ойлауды зерттеу үшін тәжірибелік қатысушыларға моральдық дилеммалар ұсынды. Содан кейін ол жауаптарда қолданылған ойлауды үш деңгейге бөліп, алты ерекше сатыға жіктеді: алдын-алағы, дәстүрлі және постдәстүрлі. Әр деңгейде екі саты бар. Бұл сатылар басқаларға зор әсер етті және 1979 жылы Джеймс Рест сияқты мамандар анықтамалық мәселелер тестін жасау үшін пайдаланды.

In his unpublished 1958 dissertation, Kohlberg described what are now known as Kohlberg's stages of moral development. These stages are planes of moral adequacy conceived to explain the development of moral reasoning. Created while studying psychology at the University of Chicago, the theory was inspired by the work of Jean Piaget and a fascination with children's reactions to moral dilemmas. Kohlberg proposed a form of "Socratic" moral education and reaffirmed John Dewey's idea that development should be the aim of education. He also outlined how educators can influence moral development without indoctrination and how public school can be engaged in moral education consistent with the United States Constitution. Thus our earliest childhood references on the rightness of our and others' actions are adult role models with whom we are in regular contact. Kohlberg also held that there are common patterns of social life, observed in universally occurring social institutions, such as families, peer groups, structures, and procedures for clan or society decision making, and cooperative work for mutual defense and sustenance. Endeavoring to become competent participants in such institutions, humans in all cultures exhibit similar actions and thoughts concerning the relations of self, others, and the social world. Furthermore, the more one is prompted to imagine how others experience things and imaginatively take their roles, the more quickly one learns to function well in cooperative human interactions. The sequence of stages of moral development thus corresponds to a sequence of progressively more inclusive social circles (family, peers, community, etc.) within which humans seek to operate competently. When those groups function well, oriented by reciprocity and mutual care and respect, growing humans adapt to larger and larger circles of justice, care, and respect. Each stage of moral cognitive development is the realization in conscious thought of the relations of justice, care, and respect exhibited in a wider circle of social relations, including narrower circles within the wider. Kohlberg's theory holds that moral reasoning, which is the basis for ethical behavior, has six identifiable developmental constructive stages – each more adequate at responding to moral dilemmas than the last. who also claimed that logic and morality develop through constructive stages. Expanding considerably upon this groundwork, it was determined that the process of moral development was principally concerned with justice and that its development continued throughout the life span, His model "is based on the assumption of co operative social organization on the basis of justice and fairness." Kohlberg studied moral reasoning by presenting subjects with moral dilemmas. He would then categorize and classify the reasoning used in the responses, into one of six distinct stages, grouped into three levels: preconventional, conventional and postconventional. Each level contains two stages. These stages heavily influenced others and have been utilized by others like James Rest in making the Defining Issues Test in 1979.

Адепті тәрбие

Кольберг психологтар арасында моральдық психологияны зерттеуімен әйгілі, бірақ педагогтар арасында мектептердегі моральдық тәрбиеге қатысты қолданбалы жұмыстарымен танымал. Кольбергтің моральдық тәрбиеге қосқан үш маңызды үлесі – моральдық үлгілерді пайдалану, дилеммалық талқылаулар және әділ қауымдастық мектептері. Кольбергтің моральдық тәрбиедегі алғашқы әдісі – Мартин Лютер Кинг, Сократ және Авраам Линкольн сияқты принципті моральді ұстанған моральдық үлгілердің өмірін зерттеу болды. Ол моральдық үлгілердің сөздері мен істері оларды тыңдағандардың моральдық ойлау қабілетін арттырады деп сенді. Моральдық үлгілердің ізгі амалдарына куә болу моральдық ойлауды арттырмауы мүмкін, бірақ бұл жақсы адам болуға деген құштарлықты күшейтетін және тіпті қоғамдық және моральдық мінез-құлықты арттыратын «моральдық көтерілу» деп аталатын сезімді тудыратыны дәлелденді. Кольбергтің моральдық үлгілер моральдық ойлауды арттыра алады деген гипотезасы негізсіз болса да, моральдық үлгілердің моральдық тәрбиеде маңызды рөл атқаратынына қатысты түсінігі күшейіп келеді. Мектептердегі дилеммалық талқылаулар – Кольберг ұсынған моральдық ойлауды арттырудың тағы бір әдісі. Моральдық үлгілерден ерекшелігі, Кольберг бұл әдісті гуманитарлық және әлеуметтік пәндердегі мектеп сыныптарының оқу бағдарламасына моральдық дилеммаларды енгізу арқылы сынады. Осы және басқа да зерттеулердің нәтижелері моральдық талқылаудың моральдық ойлауды арттыратынын, әсіресе егер адам өзінен бір деңгей жоғары ойлайтын адаммен пікір алмасса, тиімдірек болатынын көрсетті.

Жазу

Колбергтің ең маңызды жариялымдарының бір бөлігі оның "Моральдық даму туралы эсселері", I және II томдарында, сондай-ақ "Моральдық даму философиясы" (1981) және "Моральдық даму психологиясы" (1984) кітаптарында Harper & Row баспасынан жарық көрді. Кольгайнц немесе Кольбергтің теориялары мен зерттеулері туралы жарық көрген басқа да еңбектерге: "Келісім мен дау", "Моральдық дамудың мағынасы мен өлшемі", "Лоуренс Кольбергтің моральдық білім беруге және бала психологиясына, балалық шақ біліміне қатысты көзқарастары: танымдық даму тұрғысынан" кіреді.

Сын-пікірлер

Кэрол Гиллиган, Кольбергтің моральдық ойлау теориясына әкелген моральдық ойлау зерттеулеріндегі Кольбергтің зерттеуші әріптесі, нақты адам қатынастарын оңтайландыруға негізделген моральдық үкімдер шығару, объективті принциптерді қарастырудан төмен моральдық үкімнің сатысы емес екенін ұсынды. Әйелдер эмпатияға негізделген этиканы, Кольберг сипаттағаннан кем емес, бірақ өзгеше құрылыммен дамыта алады деп тұжырымдай отырып, Гиллиган «Ерекше дауыста» атты кітап жазды. Бұл кітап бастапқыда феминисттер арасында күшті резонанс тудырып, кейіннен кеңінен танылды және қамқорлыққа негізделген этиканың жаңа қозғалысын құрды. Кэрол Гиллиганның сын-пікіріне жауап берген Кольберг, әділеттілікке бағытталған моральдық көзқараспен салыстырғанда, қамқорлыққа бағытталған моральдық көзқарас бар екендігімен келісті, бірақ әйелдердің моральдық даму сатыларын өлшегенде, олардың әділеттілікке қарағанда қамқорлыққа бейімділігіне байланысты ерлерге қарағанда төмен көрсеткіштер алғанын оның мәлімдемесімен келіспеді. Одан кейін ол моральдық үкімдер мен моральдық іс-қимыл арасындағы қатынастың моделін ұсынды. Кольбергтің сөзіне сүйенсек, интуицияның жоғары деңгейде қолданылуы моральдық тәжірибеде ақыл-ойының орнын тікелей күйретуге шақырады. Моральдық саланың осы кеңеюі, моральдық зерттеулердің нақты мораль деп есептелмейтін салаларға енуі мүмкін деген сұрақтарды тудырады, бұл Кольберг зерттеуін бастаған кезде алаңдаған мәселе болды. Кольберг депрессияға ұшырады. 1987 жылдың 17 қаңтарында Кольберг Бостонның Логан әуежайына қарап тұрған Массачусетс штатының Винтроп қаласындағы тұйық көшенің соңында тоқтады. Ол өзінің құжаттары мен жеке куәлігі бар әмиянын ашық қалдырып, мұздай Бостон портына қарай кетті. Оның машинасы мен әмияны бірнеше аптадан кейін табылды, ал денесі кейінірек, қысқы еріген кезде, Логан әуежайының ұшу-қону жолағының жанындағы батпақты жерден табылды. Кольбергтің денесі табылғаннан кейін және оның қайтысы расталғаннан кейін, бұрынғы студенттері мен әріптестері оның даму психологиясына қосқан үлесін еске алу үшін ғылыми журналдардың арнайы нөмірлерін жариялады.

Carol Gilligan, a fellow researcher of Kohlberg's in the studies of moral reasoning that led to Kohlberg's developmental stage theory, suggested that to make moral judgments based on optimizing concrete human relations is not necessarily a lower stage of moral judgment than to consider objective principles. Postulating that women may develop an empathy based ethic with a different, but not lower structure than that Kohlberg had described, Gilligan wrote In a Different Voice, a book that founded a new movement of care based ethics that initially found strong resonance among feminists and later achieved wider recognition. Kohlberg's response to Carol Gilligan's criticism was that he agreed with her that there is a care moral orientation that is distinct from a justice moral orientation, but he disagreed with her claim that women scored lower than men on measures of moral developmental stages because they are more inclined to use care orientation rather than a justice orientation. He then proposed a model of the relationship between moral judgments and moral action. According to Kohlberg, The high use of intuition directly challenges the place of reason in moral experience. This expanding of the moral domain from reason has raised questions that perhaps morality research is entering areas of inquiry that are not considered real morality, which was a concern of Kohlberg when he first started his research. Kohlberg experienced depression as well. On January 17, 1987, Kohlberg parked at the end of a dead end street in Winthrop, Massachusetts, across from Boston's Logan Airport. He left his wallet with identification on the front seat of his unlocked car and apparently walked into the icy Boston Harbor. His car and wallet were found within a couple of weeks, and his body was recovered some time later, with the late winter thaw, in a tidal marsh across the harbor near the end of a Logan Airport runway. After Kohlberg's body was recovered and his death confirmed, former students and colleagues published special issues of scholarly journals to commemorate his contribution to developmental psychology.