Кіріспе

Дүкендердің ашық болатын уақыты

Дүкендердің жұмыс уақыты бойынша кедендік ережелер мен талаптар елдер мен қалалар арасында әртүрлі болады.

Сауда күндері мен мерекелердің әсері

Кейбір елдер, әсіресе христиан халқы басым немесе тарихы христиандықпен байланысты елдер, жексенбі күні сауда жасауға рұқсат бермейді. Ислам елдерінде кейбір дүкендер жұма күні түскі намазға қатысу үшін жабылады. Израильде көптеген дүкендер жұма күні кешке және сенбі күні күндіз Шаббат (иудейлердің сенбі күні) уақытында жабық болады. Австралияның әр штаты өз сауда уақытын белгілейді, бірақ елдің көп бөлігінде дүкендер аптаның жеті күнінің кем дегенде бір бөлігінде ашық болады. Бұл олардың күнделікті қажеттіліктеріне де байланысты. Мәдениеті христиандық елдердегі кейбір дүкендер мен басқа да кәсіпорындар үшін Рождество күні – жылдың жалғыз жабық күні. АҚШ және Канадада барлық дерлік сауда орындары алғыс айту, Рождество және Пасха жексенбісінен басқа жылдың барлық күні ашық болады. Кейбір қала маңындағы және кішкентай қауымдар жексенбі күні жабылуы мүмкін. Мысалы, Нью-Йорк қаласының жанында орналасқан Берген округінде жексенбі күні сауда жасауға толыққанды тыйым салынған. АҚШ-тағы барлық дүкендердің дерлік жексенбі күні жұмыс уақыты шектеулі (көбінесе сағат 11-ден немесе түстен кешкі 5-ке дейін), ал Рождество қарсаңы, Жаңа жыл қарсаңы, Жаңа жыл күні және Тәуелсіздік күні сияқты маңызды мерекелерде ертерек жабылады. Банктер, пошта және басқа да мемлекеттік мекемелер демалыс күндері жабық немесе сенбі күні ертерек жабылады. Көптеген басқа да сауда емес мекемелер демалыс күндері жабық болады. Ислам елдерінде Рамазан айында дүкендердің жұмыс уақыты ерекше болуы мүмкін. Израильде Шаббаттан басқа діни мерекелерде, әсіресе Йом Кипурда, барлық кәсіпорындар жабылатындықтан, көптеген дүкендер жабық болады.

Австралия

Австралиядағы дүкендердің жұмыс уақытын әр штат пен аумақ реттейді. Австралия астаналық аумағы мен Солтүстік аумағы кез келген мереке күні ашық бола алады. Екі ірі супермаркет операторы – Woolworths және Coles, әдетте күн сайын таңғы 6-дан түнгі 12-ге дейін жұмыс істейді, бірақ Сидней мен Мельбурндағы кейбір қала орталықтарындағы дүкендер тәулік бойы жұмыс істейді. Канберрада Woolworths, Kmart және Coles сияқты дүкендер 24/7 ашық болды; алайда, Covid-19 пандемиясы кезінде дүкендер жабылып, бұл дүкендер 24/7 жұмыс режиміне қайта оралмады. Мельбурн қаласында ережелер көбінесе ең либералды. Мельбурн қаласындағы көптеген сауда орталықтары бейсенбі және жұма күндері кешкі 9-ға дейін, ал жексенбі күндері ұзартылған жұмыс кестесімен жұмыс істейді. Штаттар аралық түнгі сауда тек бейсенбі немесе жұма күндері ғана жүзеге асырылады. Мельбурн Рождествоға дейін 36 сағаттық тәулік бойы сауда жасау дәстүрін бастағанымен де танымал. Кейбір ірі сауда орталықтары желтоқсанның 23-і күні сағат 8-де ашылып, Рождество қарсаңында сағат 18-ге дейін жұмыс істейді. Көптеген орталықтар Рождествоға дейінгі екі аптада және жыл сайынғы Boxing Day сатылымының алғашқы күндерінде сағат 22:00-ге немесе түнгі 12-ге дейін ашық болады. Австралия астаналық аумағында сауда уақыты 1996 жылғы Сауда уақыты заңының (ACT) күшін жою арқылы 1997 жылдың 29 мамырында либералдандырылды. Көптеген ірі сауда орталықтары күн сайын сағат 17:00-де жабылады, аптада бір рет кешкі саудадан басқа. Ірі сауда орталықтарындағы супермаркеттер кешкі сағат 21:00-де жұмысын тоқтатуы керек, супермаркетке ғана арнайы рұқсат беріледі. Батыс Австралияның 27-ші параллельден төменгі ауылдық аймақтарында жергілікті билік дүкендердің жабылу уақытын штаттық үкіметке ұсынады, егер қабылданса, ол министрлік бұйрығымен іске асырылады. Штаттың астанасы Перт қаласындағы сауда уақыты Оңтүстік Австралиядағы заңдарға ұқсас заңдармен реттеледі. Сауда уақыты заңмен белгіленеді және көлемі мен тауар ассортиментіне байланысты. Оңтүстік Австралиядағы сияқты, шағын, тәуелсіз супермаркеттерге жеңілдіктер беріледі. Желілік супермаркеттер дүйсенбіден жұмаға дейін сағат 21:00-де, сенбі күні сағат 17:00-де жабылуы керек, ал жексенбі және мереке күндері сағат 11:00-ден 17:00-ге дейін жұмыс істеуге рұқсат етіледі.

Австрия

Австриядағы жағдай Германиядағы жағдайға өте ұқсас, себебі елде басым дін католицизм болғандықтан, көптеген мемлекеттік мерекелер католиктік мерекелерге негізделген. 1990 жылға дейін барлық дүкендер сенбі күні түскі сағат 12-ге дейін жабылып, дүйсенбі күні таңертең ғана қайта ашылатын. Ричард Луганер сияқты кәсіпкерлер сауда уақытын ұзарту үшін күш жіберді, және заңдар біртіндеп өзгеріп, көбірек ерекшеліктер енгізілуде. Германиядағыдай, ірі қалалардағы жанармай құю станциялары мен теміржол станциялары тұрақты сауда уақытынан тыс жергілікті халықты азық-түлікпен қамтамасыз ететін ("жергілікті жеткізушілер" - Nahversorger) рөлін атқаруда. Өте жақында ғана сауда уақыты өте шектеулі болды. 2008 жылы Австрия 2003 жылғы "Ашылу уақыты туралы заңды" (Öffnungszeitengesetz) өзгертті. Жаңа ережелер бойынша дүкендер апта ішінде сағат 6:00-ден 21:00-ге дейін, ал сенбі күні сағат 18:00-ге дейін ашық болуы мүмкін, бірақ аптасына ашық болатын уақыт 72 сағаттан аспауы керек. Нан пісіретін орындар сағат 5:30-да, 30 минут ертерек ашылуы мүмкін. Дүкендер жексенбі күні жабық, бірақ туристік орындар, теміржол станциялары, әуежайлар және Рождество маусымында ерекшеліктер бар.

Канада

Канадада дүкендердің жұмыс уақытын әр провинция немесе аумақ реттейді, ал кейбір провинцияларда жеке муниципалитеттер де. Жалпы алғанда, елде сауда уақытын реттеу шамалы. Британ Колумбиясы, Альберта және Саскачеван провинцияларында, сондай-ақ барлық үш аумақта (Юкон, Солтүстік-Батыс аумақтары және Нунавут) ешқандай шектеулер жоқ және дүкендер күн сайын тәулік бойы ашық болуы мүмкін. Жаңа Шотландияда кез келген дүкенке жыл бойына Еске алу күнінен (11 қараша) басқа күндері жұмыс істеуге рұқсат етіледі. Қалған провинциялар (Манитоба, Онтарио, Квебек, Нью-Брансуик, Принс-Эдвард аралы және Ньюфаундленд және Лабрадор) дүкендердің көпшілігіне ірі мерекелерде жабылуын талап етеді. Сонымен қатар, үш провинцияда жексенбіде жұмыс істеуге қосымша шектеулер бар. Манитобада дүкендер жексенбіде тек қалалық әкімдіктің келісімімен және сағат 9:00-ден 18:00-ге дейін ғана ашылуы мүмкін (негізгі қызметтерге қатысты ерекшеліктер бар). Нью-Брансуик қалалық және провинциялық әкімдіктің келісімімен ғана жексенбі күні жыл бойы ашылуға рұқсат береді; әйтпесе, ол тек тамыз айынан бастап Жаңа жылға дейін рұқсат етіледі. Нью-Брансуиктің кейбір қауымдастықтары (мысалы, Вудсток, Мирамичи, Сассекс) жексенбілік жұмыс уақытын сағат 12:00-ден 17:00-ге дейін шектейді. Квебек провинциясы – Канадада жексенбі және мереке күндерінен басқа сауда уақытын реттейтін жалғыз провинция. Жалпы ереже бойынша, дүкендер демалыс күндерін қоспағанда, жұмыс күндері сағат 8:00-ден 21:00-ге дейін және демалыс күндері сағат 8:00-ден 17:00-ге дейін ғана ашылуы мүмкін. Алайда, бірнеше ерекшеліктер бар, атап айтқанда Монреальдегі бірнеше супермаркеттер, олар кешкі сағаттарда немесе тәулік бойы ашық. Іс жүзінде, Канадада небары бірнеше дүкен (бірнеше азық-түлік дүкендерінен басқа) тәулік бойы ашық болады. Көптеген сауда орталықтары дүйсенбіден жұмаға дейін сағат 10:00-ден 21:00-ге дейін, сенбіде сағат 9:30-дан 18:00-ге дейін (немесе кейде 21:00-ге дейін) және жексенбіде сағат 12:00-ден 17:00-ге дейін немесе 18:00-ге дейін жұмыс істейді. Walmart Canada сияқты көптеген ірі дүкендер және негізгі азық-түлік дүкендерінің көпшілігі дүйсенбіден сенбіге дейін сағат 8:00-ден 22:00-ге дейін және жексенбіде сағат 10:00-ден 18:00-ге дейін (кейбір провинцияларда сағат 8:00-ден 22:00-ге дейін) ашық болады, қосымша шектеулер қолданылатын провинцияларды қоспағанда. Sobeys желісі жұмыс күндері және сенбіде таңғы сағат 7-ден кешкі 11-ге дейін ашық, бірақ кейбір дүкендер тәулік бойы ашық. Көптеген Loblaws брендтік дүкендері, мысалы Zehrs Markets және Real Canadian Superstore, аптаның 7 күні таңғы 7-ден кешкі 11-ге дейін ашық.

Қытай

Қытайда, оның ішінде Гонконг және Макао арнайы әкімшілік аймақтарында сауда сағаттары коммерциялық шешімдер болып табылады және мемлекеттік реттеуге жатпайды. Көптеген дүкендер мемлекеттік мерекелерде ашық болады. Кейбір шағын дүкендер жыл бойы тәулік бойы, әр күн сайын жұмыс істейді, бірақ күніне 24 сағат жұмыс істейтін ірі супермаркеттердің саны аз. Қытай Жаңа жылы кезінде Қытайдың көптеген дүкендері бірнеше күнге жабылады, әдетте Қытай Жаңа жылы қарсаңынан бастап, Қытай Жаңа жылының бірінші күніне дейін, көбінесе үшінші күніне дейін. Гонконг пен Макаодағы кейбір дүкендер, әсіресе супермаркет желілері, Қытай Жаңа жылы мерекесінде жұмыс істей береді.

Қазақстан

Хорватияда Конституциялық сот жексенбі күндері сауда жасауға тыйым салуды жойғаннан кейін, қазіргі уақытта сауда сағаттары реттелмеген. Бұл тыйым 2008 жылдың ортасынан 2009 жылдың ортасына дейін қолданылған. Көптеген ірі, қала сыртындағы супермаркеттер дүйсенбіден жексенбіге дейін 07:30/08:00 мен 21:00/22:00 аралығында жұмыс істейді. Сауда орталықтары әдетте сағат 09:00-де ашылып, күн сайын 22:00-де жабылады. Кішігірім супермаркеттер жексенбі күндері ертерек, әдетте сағат 13:00-де жабылады. Қалалық аймақтардағы басқа дүкендер жексенбі күндері көбінесе жабық болады. Нан пісіретін орындар мен газет киоскілері көбінесе таңертең ерте, 05:30 немесе 06:00-де ашылады және күн сайын жұмыс істейді, бірақ тәулік бойы емес. Басты жолдар бойындағы жанармай құю станциялары мен шағын дүкендер, сондай-ақ кейбір дәріханалар (әрбір ірі қалада кем дегенде біреу, ал Загребте бесеу) тәулік бойы жұмыс істейді.

Дания

Кәсіпорындардың стандартты жұмыс уақыты көбінесе сағат 8:00/8:30 – 17:30 аралығында болады. 2012 жылдың 1 қазанынан бастап Даниядағы дүкендерге мемлекеттік мерекелерден басқа, Рождество алдындағы және Жаңа жыл алдындағы күндерде сағат 15:00-ден кейін жұмыс істеуге рұқсат берілді. Сауда айналымы 32,2 миллион данадан (2012 жылғы көрсеткіш, индекстелген) кем дүкендер жыл бойы әр күн ашық бола алады. Бірақ көптеген шағын қалаларда дүкендер әдетте сенбі күні сағат 14:00-ден кейін және жексенбі күні жабылады. Кейбір шағын дүкендер дүйсенбі күні де жұмыс істемейді.

Финляндия

Жексенбі күнгі сауда 1994 жылы алғаш рет енгізілді. 1989 жылы сирек қоныстанған аймақтардағы дүкендерге жексенбі күндері жұмыс істеуге рұқсат берілді. 1994 жылдың күзінде заң тығыз қоныстанған қалаларға дейін кеңейтілді, бірақ тек желтоқсан айында және алты белгілі бір жексенбіде ғана. 1997 жылы азық-түлік дүкендеріне жаз бойы жексенбі күндері ашық болуға рұқсат берілді. Сонымен қатар, жабылу уақыты кешкі 21:00-ге белгіленді. 2000 жылы 400 м²-ден аз сату алаңына ие шағын базарлар, төрт күнді қоспағанда, жыл бойы жексенбіде ашық болуға ұсынылды. Сондай-ақ, 400 м²-ден асатын сату алаңына ие (супер)маркеттерге қатысты заңнама нақтыланды: алты белгілі күнді алып тастап, мамырдан тамызға және қарашадан желтоқсанға дейін жексенбі күндері жұмыс істеуге рұқсат берілді. 2015 жылдың 15 желтоқсанында Финляндия парламенті барлық сауда орындары үшін жұмыс уақытының шектеулерін алып тастауға дауыс берді. Заң 2016 жылдың 1 қаңтарында күшіне енді. Көптеген дүкендер әр күн сайын ашық. Ірі супермаркеттер мен гипермаркеттер сағат 7:00 немесе 8:00-ден 21:00 немесе 22:00-ге дейін, ал кіші дүкендер сағат 10:00-ден 18:00 немесе 19:00-ға дейін жұмыс істейді. Жұмыс уақыты реттелген жалғыз дүкендер – мемлекеттік "Алко" спирттік ішімдік дүкендері, олар апта ішінде сағат 9:00-ден 21:00-ге дейін, сенбі күні сағат 9:00-ден 18:00-ге дейін жұмыс істейді. Жексенбіде барлық "Алко" дүкендері жабық. 2,8%-дан жоғары спирттік ішімдіктерді сату аптаның кез келген күні сағат 9:00-ден 21:00-ге дейін шектеледі.

Жапония

Жапонияда көптеген дүкендер сағат 10:00-де ашылып, 20:00-де (кешкі 8-де) жабылады. Банктер апта ішінде 09:00-дан 15:00-ге дейін жұмыс істейді, ал демалыс күндері жабық болады; пошта бөлімдері апта ішінде 09:00-дан 17:00-ге дейін жұмыс істейді және демалыс күндері жабық болады.

Нидерланды

Әдеттегі жұмыс уақыты: дүйсенбі 11:00 – 18:00; сейсенбі – жұма: 09:30 – 18:00; сенбі: 09:30 – 17:00; жексенбі (Амстердам, Роттердам, Гаага, Утрехт, Альмер, Лейден және шағын туристік қалалар): 12:00 – 18:00. Көптеген басқа қалаларда дүкендер айдың бірінші жексенбісінде (koopzondag) ашық болады. Дүкендер дүйсенбіден сенбіге дейін сағат 22:00-ге дейін ашық болуы мүмкін. Көбінесе, жұмысы көп туристік аймақтарда, теміржол вокзалдарында немесе жақын жерде орналасқан дүкендер, сондай-ақ Media Markt сияқты ірі сауда орындары жұмыс күндері 18:00-де, ал сенбі күні 17:00-де жабылады. Бұл Германиядағы жағдайдан өзгеше, онда бөлшек сауда либерализация заңдарының толыққанды пайдасын тигізіп, көптеген дүкендер кем дегенде 19:30-ға дейін ашық тұрады. Көптеген супермаркеттер (оның ішінде нарық көшбасшысы Albert Heijn дүкендері, бірнеше құрылыс материалдары сататын дүкендер және IKEA) 20:00, 21:00 немесе 22:00-ге дейін ашық болады. Көптеген қалаларда апта сайынғы сауда кеші (koopavond) болады, онда дүкендер бейсенбі немесе жұма күндері сағат 21:00-ге дейін ашық тұрады. Туристік қалаларда (мысалы, Амстердамның орталығында) супермаркеттер жексенбі күні сағат 07:00-ден 22:00-ге дейін ашуға рұқсат етіледі. Көптеген қалаларда кешкі сағаттарға дейін, тіпті кейде түнде де ашық болатын бір немесе бірнеше супермаркет (avondwinkels) бар. Ыңғайлы дүкендердің де сауда уақыты ұзақ; олар көптеген ірі теміржол станцияларында ("Albert Heijn to go") және кейбір көшелерде орналасқан. Амстердамның жанындағы Схипхол әуежайындағы (әуежайдың құрлық жағындағы аймақта, әуежолаушылары ғана емес) Albert Heijn супермаркеті аптаның жеті күні түнгі 00:00-ге дейін ашық болады. Мемлекеттік мерекелерде жексенбі күні жабылатын дүкендер де жабылады, ал қалған дүкендер жексенбілік жұмыс кестесіне сәйкес жұмыс істейді. Рождество және Жаңа жыл қарсаңында дүкендердің көбі жабылады. Нидерландыдағы нақты жұмыс уақытын (openingstijden) білу үшін бірнеше веб-сайт бар.

Сербия

Сербияда сауда уақыты реттелмеген. Ірі супермаркеттер әдетте дүйсенбіден жексенбіге дейін сағат 07:00/07:30/08:00-ден 22:00-ге дейін жұмыс істейді. Сауда орталықтары сағат 09:00 немесе 10:00-де ашылады және де 22:00-ге дейін жұмыс істейді. Шағын супермаркеттер жексенбі күндері сағат 15:00-де немесе 16:00-де ертерек жабылады. Қасындағы Хорватиядан өзгеше, қалалық аймандардағы көптеген жылдам тамақ дүкендері, нан пісіретін орындар, газет-журнал сататын дүкендер мен шағын дүкендер тәулік бойы жұмыс істейді. Тіпті Темпо және Метро сияқты кейбір гипермаркеттер де тәулік бойы ашық болады.

Сингапур

Сауда орталықтарының жұмыс уақыты көбінесе дүйсенбіден жексенбіге дейін сағат 10:00-ден 22:00-ге дейін болады. Автомобиль дүкендері, мысалы, шина сататын орындар әдетте сағат 09:30-дан 19:00-ға дейін жұмыс істейді. Кейбір супермаркеттер тәулік бойы ашық болады. Қытай Жаңа жылының алғашқы күні сұраныс төмен болғандықтан көптеген дүкендер жұмыс істемейді.

Швеция

Швецияда сауда уақытына қатысты ешқандай заң жоқ, тек мемлекеттік Systembolaget спирттік ішімдік дүкендері ғана апта ішінде сағат 20:00-ге дейін, ал сенбі күні 15:00-ге дейін жабылады. Жексенбі күні спирттік ішімдік сатылмайды, бірақ оны мейрамханаларда беруге болады. Сауда орталықтары мен азық-түлік дүкендері көбінесе күн сайын ашық болады; азық-түлік дүкендері аптаның барлық күндері 22:00-ге дейін, ал сауда орталықтары әдетте апта ішінде 20:00-ге дейін және демалыс күндері 18:00-ге дейін жұмыс істейді. Көбінесе сауда орталықтары Жаңа жыл, Иван Купала және Рождество күндері жабылады, бірақ азық-түлік дүкендері сол күндері де жұмыс істейді, әдеттегіден қысқа уақытқа. Жалпы жұмыс уақытын реттейтін заң болмаса да, еңбек заңдары азық-түлік дүкендері мен көптеген дүкендердің қызметкерлері үшін, түн ортасынан таңғы сағат 5-ке дейін жұмыс істеуге тыйым салады.

Швейцария

Сауда уақыты кантондық заңмен реттеледі және оған сәйкес өзгереді, Швейцария Конституциясының 110 III бабына сәйкес, конфедерациялық деңгейде белгіленген жалғыз дүкен еңбек демалысы күні 1 тамыз (ұлттық мереке) болып табылады. Көбінесе дүкендер аймаққа байланысты аптаның бір күні (әдетте бейсенбі немесе жұма) сағат 8 немесе 9-дан 7 немесе 8-ге дейін, ал кейде 9-ға дейін ашық болады. Сенбі күні және мемлекеттік мерекелерге дейін дүкендер көбінесе сағат 16:00 немесе 17:00-ге дейін жабылады. Дүкендер әдетте жексенбі күндері де жабық болады; Швейцарияда жексенбі күні сауда жасау туралы ақпаратты қараңыз.