Кіріспе
N$227,8 млрд, +10,8% (номиналды, 2023)
N$151,4 млрд, +4,2% (нақты [2015 жылғы бағалар], 2023)
| hdi =
| еңбек =
| жұмыссыздық = 33,4% (2018)
| экспорт = N$97,4 млрд (2022)
Ол барлық елдердің ішінде екінші ең жоғары Джини коэффициентіне ие, 2015 жылғы көрсеткіші 59,1. Оңтүстік Африка ғана одан жоғары Джини коэффициентіне ие. Дегенмен, бұл статистика шатастыруы мүмкін, себебі көптеген намибиялықтар, әсіресе солтүстік аймақтардағы ауылдық жерлерде, ақшалай жүйеде өмір сүрмейді және ауыл шаруашылығы мен мал өсіру арқылы өздерін-өздері қамтамасыз етеді. Тәуелсіздік алғаннан бері Намибия үкіметі коммерциялық дамуды және жұмыс орындарын құруды ынталандыруға бағытталған еркін нарықтық экономикалық принциптерді ұстанады. Осы мақсатқа жету үшін үкімет донорлық көмек пен шетелдік инвестицияларды белсенді түрде тартады. 1990 жылғы либералды шетелдік инвестициялар туралы заң мемлекеттендіруге қарсы кепілдіктер, капитал мен пайданы еркін аудару, валюта айырбастау және дауларды әділ шешу процедурасын қамтамасыз етеді. Намибия аграрлық жер реформасы мәселесін де прагматикалық тұрғыдан қарастыруда. Алайда, үкімет TransNamib және NamPost сияқты бірқатар компанияны басқарады және иеленеді, олардың көпшілігі жұмысын жалғастыру үшін үнемі қаржылық көмекке мұқтаж. Елдің дамыған экономикасы капиталды көп қажет ететін өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығына негізделген. Дегенмен, Намибия экономикасы минералдар, әсіресе алмаз, мал және балық сияқты бірнеше маңызды секторлардағы экспорттан түсетін табысқа қатты тәуелді. Сонымен қатар, Намибия экономикасы Оңтүстік Африка экономикасымен тығыз байланысты, өйткені Намибияның импортының 47%-ы сол елден келеді. Намибия SACU кірістерінің негізгі алушысы болып табылады; 2012 жылы олар 13,9 млрд NAD құрады деп есептеледі. Намибия экономикасы Оңтүстік Африкамен тығыз байланысты, ал Намибия доллары Оңтүстік Африка ранына бекітілген. Алдағы жылдары бірнеше кәсіпорынды жекешелендіру ұзақ мерзімді шетелдік инвестицияларды ынталандыруы мүмкін, бірақ кәсіподақтар қарсы болғандықтан, көптеген саясаткерлер әзірге бұл мәселені алға жылжытуға құлшынбайды. 1993 жылдың қыркүйегінде Намибия өзінің валютасын – Намибия долларын (N$) енгізді, ол 1:1 тұрақты айырбас бағамымен Оңтүстік Африка ранына бекітілген. Намибия доллары елде кеңінен қабылданып, Намибия Бірыңғай Ақша Аймағының құрамында болса да, ақша-кредит саясатында сәл икемділікке ие, бірақ пайыздық мөлшерлемелер әзірге Оңтүстік Африканың мөлшерлемелерімен тығыз үйлеседі. Намибия өзіне қажетті тауарлардың басым бөлігін Оңтүстік Африкадан импорттайды. Көптеген экспорттық тауарлар да Оңтүстік Африка нарығына немесе транзиттік өткізу арқылы сол елге жіберіледі. Намибия Оңтүстік Африка тауарлары мен қызметтеріне деген үлкен тәуелділіктен арылу үшін сауда қатынастарын әртараптандыруға тырысуда. Еуропа намибиялық балық пен еттің маңызды нарығына айналды, ал Намибиядағы кен өндіруші компаниялар Германиядан, Ұлыбританиядан, АҚШ-тан және Канададан ауыр жабдықтар мен машиналарын сатып алады. Намибия үкіметі Америка Құрама Штаттары бастамасымен құрылған Африканың өсуі мен мүмкіндіктері туралы заңның (AGOA) мүмкіндіктерін пайдалануға күш салуда, ол көптеген өнімдерге американдық нарыққа басымдықпен кіруге мүмкіндік береді. Қысқа мерзімді перспективада AGOA нәтижесінде Намибияда киім өндіру өнеркәсібінің өсуі күтілуде.
N$227,8 billion, +10.8% (nominal, 2023)
N$151,4 billion, +4.2% (real [constant 2015 prices], 2023)
| hdi =
| labour =
| unemployment = 33.4% (2018)
| exports = N$97.4 billion (2022) It has the second highest Gini coefficient out of all nations, with a coefficient of 59.1 as of 2015. Only South Africa has a higher Gini coefficient. However, this statistic may be misleading, as many Namibians in rural areas such as the northern regions do not live on the monetary system are self sustainable with agriculture and farming. Since independence, the Namibian Government has pursued free market economic principles designed to promote commercial development and job creation to bring disadvantaged Namibians into the economic mainstream. To facilitate this goal, the government has actively courted donor assistance and foreign investment. The liberal Foreign Investment Act of 1990 provides guarantees against nationalisation, freedom to remit capital and profits, currency convertibility, and a process for settling disputes equitably. Namibia also is addressing the sensitive issue of agrarian land reform in a pragmatic manner. However, the government runs and owns a number of companies such as TransNamib and NamPost, most of which need frequent financial assistance to stay afloat. The country's sophisticated formal economy is based on capital intensive industry and farming. However, Namibia's economy is heavily dependent on the earnings generated from primary commodity exports in a few vital sectors, including minerals, especially diamonds, livestock, and fish. Furthermore, the Namibian economy remains integrated with the economy of South Africa, as 47% of Namibia's imports originate from there. Namibia is a net receiver of SACU revenues; they are estimated to contribute 13.9 billion NAD in 2012. The Namibian economy is closely linked to South Africa with the Namibian dollar pegged to the South African rand. Privatisation of several enterprises in coming years may stimulate long run foreign investment, although with the trade union movement opposed, so far most politicians have been reluctant to advance the issue. In September 1993, Namibia introduced its own currency, the Namibia Dollar (N$), which is linked to the South African Rand at a fixed exchange rate of 1:1. There has been widespread acceptance of the Namibia Dollar throughout the country and, while Namibia remains a part of the Common Monetary Area, it now enjoys slightly more flexibility in monetary policy although interest rates have so far always moved very closely in line with the South African rates. Namibia imports almost all of its goods from South Africa. Many exports likewise go to the South African market, or transit that country. Namibia is seeking to diversify its trading relationships away from its heavy dependence on South African goods and services. Europe has become a leading market for Namibian fish and meat, while mining concerns in Namibia have purchased heavy equipment and machinery from Germany, the United Kingdom, the United States, and Canada. The Government of Namibia is making efforts to take advantage of the American led African Growth and Opportunity Act (AGOA), which will provide preferential access to American markets for a long list of products. In the short term, Namibia is likely to see growth in the apparel manufacturing industry as a result of AGOA.
Таңдалған макроэкономикалық көрсеткіштер
Жыл2010201120122013201420152016201720182019202020212022Нарықтық бағадағы жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) (миллиард N$)83,79591,421106,864117,423134,836146,019157,708171,570181,067181,211174,243183,940209,035Нарықтық бағадағы жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) (миллиард N$, 2015 жылғы бағалар)112,645118,380124,372132,004140,047146,019146,068144,568146,100144,874133,137137,830146,711Жалпы ішкі өнімнің өсімі6,04%5,09%5,06%6,14%6,09%4,26%0,03%1,03%1,06%0,84%8,10%3,52%6,44%Жылдық орташа инфляция деңгейі4,92%5,00%6,72%5,61%5,35%3,40%6,72%6,16%4,29%3,73%2,21%3,61%6,07%
Салалар
Намибия экспорт үшін минералдарды өндіру және өңдеуге үлкен тәуелді. Кеннен алынатын салықтар мен роялти кірісінің 25% құрайды. 2011 жылы Намибияның ЖІӨ-сіне кен өнеркәсібінің 9,5% үлесі болса, оның ішінде алмаз өндіруден түскен табыс 7,2% құрады. Аллювиалды алмаз кен орындарының молдығы Намибияны жоғары сапалы алмастардың маңызды көзіне айналдырды. Намибия уранның ірі экспорттаушысы болып табылады және жылдар бойы кен өнеркәсібі уран сияқты халықаралық тауар бағаларының төмендеуіне тап болды, нәтижесінде бірнеше уран жобалары тоқтатылды. Сарапшылардың пікірінше, Жапония мен Қытайдағы ядролық қызметтердің артуына байланысты келесі үш жылда бағалардың өсуі күтілуде.
Тау-кен және энергетика
Кеңістік пен кен өндіру соңғы 40 жыл бойы Намибияның тұрақты өсуінің алдында тұрды. Экономиканың басқа салаларының әртараптанғанына қарамастан, кен өндіру секторы жылдық ЖІӨ көрсеткіштеріне үлкен үлес қосуда. 1980 жылдан берігі орташа үлес 11% құрайды. Алмаз өндіру соңғы 40 жылдан астам уақыт бойы Намибияның ең бағалы минералы болып табылады және осы кезеңде кен өндіруден түскен нақты ЖІӨ-нің 60% астам бөлігін құрады. 2022 жылы алмаз өндірісі Debmarine Namibia компаниясының арқасында 45% астамға өсті, ол рекордтық 1,725 миллион карат өндірді, ал Benguela Gem 480 000 карат өндірді. Тәуелсіздікке дейінгі кезеңде Намибияның, соның ішінде жағалау аймақтарының үлкен бөлігі мұнайды іздеу үшін жалға берілді. 1974 жылы Оранж өзенінің сағасынан алшақ емес Куду кен орнында табиғи газдың бір бөлігі табылды, бірақ оның мөлшері қазір ғана анықталуда. Намибия 2022 жылы ғана Shell компаниясының Graff және TotalEnergies компаниясының Venus жаңалықтарымен нағыз іздеу шекарасына айналды. 2022 жылы жағалауында халықаралық мұнай алыптары TotalEnergies SE және Shell Plc компаниялары тапқан шамамен 11 миллиард баррель мұнайдың табылуына жауап ретінде Намибия экономикалық дамуындағы маңызды сәттерге дайындалуда. Бұл жаңалықтың коммерциялық тиімділігіне қатысты соңғы инвестициялық шешім 2024 жылдың соңына дейін күтілуде. Мұнайдан түсетін табысты тиімді басқару үшін Намибия үкіметі мемлекеттік қор құруды ұсынды. Бұл қордың мақсаты – ұзақ мерзімді экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету және пайданы ұрпақтар арасында бөлу. Қордың басқаруын, инвестициялық стратегияларын және қаражатты алу тәртібін белгілейтін заңнама қазіргі уақытта әзірленуде. Бұл тәсіл Намибияның мұнай ресурстарын жауапты пайдалану жоспарын көрсетеді, сонымен қатар тұрақты экономикалық өсуге және оның пайдасын халық арасында тең бөлуге бағытталған.
Ауыл шаруашылығы
Халықтың шамамен жартысы өмір сүру үшін ауыл шаруашылығына (көбінесе табиғи шаруашылыққа) тәуелді, бірақ Намибия әлі де азық-түлік өнімдерін импорттауға мәжбүр. Намибияның жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнім Африканың ең кедей елдерінікінен бес есе жоғары болғанымен, Намибия халқының көп бөлігі ауылдық жерлерде тұрып, қарапайым өмір салтымен күн көреді. Намибияда табыс теңсіздігі әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің бірін құрайды, бұл, ішінара, қалалық экономика мен көбірек ауылдық, қолма-қол ақшасыз экономиканың қатар өмір сүруімен байланысты. Сондықтан теңсіздік көрсеткіштеріне өмір сүру үшін ресми экономикаға тікелей тәуелді емес адамдар да ескеріледі. Намибияның жерінің тек 1% егістік жер болғанымен, халықтың шамамен жартысы ауыл шаруашылығында жұмыс істейді. Намибияның егістік жерлерінің жартысына жуығы 4000-ге жуық, көбінесе ақ нәсілді коммерциялық фермерлерге тиесілі. Келесі жылдары бірнеше кәсіпорынды жекешелендіру туралы келісімге қол жеткізілді, бұл қажетті шетелдік инвестицияларды тартуға көмектеседі деп үміттенілуде. Дегенмен, қоршаған ортадан алынған капиталды қайта инвестициялау Намибияның жан басына шаққандағы табысын тежеп тұр. Намибияда экономикалық дамудың ең қарқынды өсіп келе жатқан салаларының бірі – жабайы табиғатты қорғау аймақтарының кеңеюі. Бұл аймақтар, әсіресе ауылдық және көбінесе жұмыссыз халық үшін маңызды. Ауыл шаруашылығы жиі және ұзаққа созылатын құрғақшылықтар мен ағаш тәрізді өсімдіктердің таралуы сияқты факторлардың салдарынан күшейе түсуде. Бұл дәстүрлі ауыл шаруашылығын тұрақсыз етеді, көптеген жер иелері экономикалық қызметін басқа, қосымша табыс көздеріне ауыстыруда. Соңғы жылдары ағаш тәрізді өсімдіктердің таралуын бақылау нәтижесінде пайда болатын қалдық биомассаны пайдалану кеңінен қолданыла бастады. 2022 жылы Намибия әлемдегі көмірдің жетінші ірі экспорттаушысы болды, жалпы экспорт көлемі 280,000 тоннан асып, кірісі 75 миллион АҚШ долларын құрады. Жергілікті биомассадан алынатын басқа өнімдерге бұталы мал азығы, ағаш-пластик композиттік материалдар, цемент зауытындағы жылу энергиясы, сыра зауыты және биокөмір жатады. 2019 жылы биомассаны пайдаланудың дамып келе жатқан кіші саласында 10,000-ға жуық адам жұмыс істеген, бұл оны жұмыспен қамту көрсеткіштері бойынша ең ірі кіші салалардың біріне айналдырды.
Балық аулау
Намибия жағалауындағы Оңтүстік Атлантиканың таза, суық сулары әлемдегі ең бай балық аулау аймақтарына мекен жай, олар жылына 1,5 миллион тоннаға дейін тұрақты өнім беруге мүмкіндік береді. Кәсіптік балық аулау және балық өңдеу – жұмыспен қамту, экспорттық табыс және ЖІӨ-ге үлес беру көрсеткіштері бойынша Намибия экономикасының ең қарқынды өсіп келе жатқан секторы. Намибия жағалауында шамалы көптеп кездесетін басты түрлер – сардина, анчоус, мерген және скумбрия. Сонымен қатар, балық аулауда аз болғанымен, маңызды көлемде камбала, кальмар, терең су шағаласы, тас лобстер және тунец кездеседі. Тәуелсіздік алған кезде балық қорлары балық шаруашылығын қорғау мен сақтаудың жеткіліксіздігі және осы ресурстарды тым көп пайдалану салдарынан қауіпті деңгейге дейін төмендеді. Бірақ тәуелсіздік алғаннан бері бұл тенденция тоқтатылып, кері қайтарылған сияқты, себебі Намибия үкіметі қазір балық шаруашылығын қорғау бойынша белсенді науқанмен қатар, ресурстарды консервативті басқару саясатын ұстанып тұр. Үкімет балық шаруашылығын балама ретінде дамытуға ұмтылып, оны 2030 жылға дейінгі көзқарас және NDP2 аясында басымдыққа қойды. 2019 жылдың 12 қарашасында WikiLeaks Самхерджи компаниясының қызметкерлеріне қатысты мыңдаған құжаттар мен электрондық хат алмасуларын жариялады, олар Fishrot Files деп аталды. Онда Намибияның жоғары лауазымды саясаткерлері мен шенеуніктерге елдің бағалы балық аулау квотасын алу мақсатымен жүздеген миллион ISK төленгені көрсетілді.
Өндiрiс және инфрақұрылым
2000 жылы Намибияның өндіріс секторы ЖІӨ-нің шамамен 20 пайызын құрады. Намибияның өндірісі кішкентай ішкі нарық, импортталған тауарларға тәуелділік, жергілікті капиталдың шектеулі көлемі, халықтың кеңінен таралуы, білікті жұмыс күшінің аздығы, салыстырмалы түрде жоғары жалақы мөлшерлемелері және Оңтүстік Африкадан келетін субсидияланған бәсекелестікпен шектеледі. Уолвис-Бей жақсы дамыған, терең сулы порт және Намибияның балық шаруашылығы инфрақұрылымының көп бөлігі осы жерде шоғырланған. Намибия үкіметі Уолвис-Бейдің Оңтүстік Африка аймағына маңызды коммерциялық қақпа ретінде дамитынына үміттеніп отыр. Намибия сонымен қатар әлемдік деңгейдегі азаматтық авиация мекемелерімен және кең, жақсы күтілген құрлық көлігі желісімен мақтана алады. Транс-Каприви және Транс-Калахари тас жолдарының құрылысы жүріп жатыр, бұл аймақтың Уолвис-Бейге қол жеткізуін жеңілдетеді. Уолвис-Бей экспорттық өңдеу аймағы Уолвис-Бейдің маңызды портында жұмыс істейді.
Туризм
Туризм Намибияның ЖІӨ-сіне (14,5%) маңызды үлес қосады, ондаған мың жұмыс орнын (барлық жұмыспен қамтудың 18,2%) тікелей немесе жанама түрде құрады және жылына миллионнан астам туристке қызмет көрсетеді. Ел Африкадағы басты мақсатты орындардың бірі болып табылады және Намибияның көптеген жануарлар әлемімен ерекшеленетін экотүризммен танымал. Экотуристерді қабылдауға арналған көптеген пансионаттар мен қорықтар бар. Спорттық аң аулау да Намибия экономикасының маңызды және өсіп келе жатқан бөлігі болып табылады, ол 2000 жылы жалпы туризмнің 14%-ын құрады, яғни 19,6 миллион АҚШ долларына тең, ал Намибия халықаралық спорттық аңшылар іздейтін көптеген түрлерге ие. Сонымен қатар, құм сырғанауы, парашютпен секіру және 4x4 сияқты экстремалды спорт түрлері танымал болды, көптеген қалаларда экскурсиялар ұсынатын компаниялар жұмыс істейді. Ең көп танымал орындарға Каприви жолағы, Балық өзені каньоны, Соссусвлей, Скелет жағалауы ұлттық паркі, Сесрием, Этоша Паны және Суакопмунд, Уолвис-Бей және Людериц қалалары жатады. 2020 жылы туризмнен 26 миллион намибиялық доллар түсім күтілген, бірақ COVID-19 пандемиясының салдарынан Намибияда туризм шамамен 90%-ға төмендеді. 2021 жылдың үшінші тоқсанында туризмнің өсуі байқалды, алайда туризмнің бұрынғы деңгейге қайта оралуы 2023 жылға дейін күтілуде.
Үй шаруашылығының байлығы мен табысы
2009 жылдың наурызынан 2010 жылдың ақпанына дейінгі қаржы жылында әр намибиялық орташа есеппен 15 000 N$ (шамамен 2000 АҚШ доллары) табыс тапты. Үй шаруашылығы табысының басым бөлігі жалақыдан (49,1%) және жеке тұтынуға арналған шаруашылықтан (23%) түсті, сондай-ақ шаруашылық қызметі (8,1%, егіншілік емес), мемлекеттік қарттақ толықсымасы (9,9%) және ақшалай жіберулер (2,9%) де маңызды табыс көздері болды. Коммерциялық егіншілік жалпы табысқа 0,6% ғана үлес қосты. 2016 жылы әр намибиялықтың орташа есеппен жинаған байлығы 10 800 АҚШ долларын құрады, бұл Намибияны Африкада үшінші орынға қойды. Дегенмен, жеке байлық өте теңсіз бөлінген; елдің 0,61 Гини коэффициенті әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің бірі. Намибияда 3300 АҚШ долларынан астам байлығы бар миллионерлер бар, олардың 1400-і ел астанасы Виндхукте тұрады.