Шабуылдық әскери ұшақтар

Кіріспе

Тактикалық әскери ұшақтар, негізгі міндеті құрлықта немесе теңіздегі нысаналарды шабуылдау болып табылады.

Шабуылдаушы ұшақ, шабуылдаушы ұшақ немесе шабуылдаушы бомбалаушы ұшақ – бұл тактикалық әскери ұшақ, ол бомбалаушы ұшақтарға қарағанда жоғары дәлдікпен әуе шабуылын жүргізуге арналған және шабуыл жасаған кезде төменгі деңгейдегі күшті әуе қорғанысына тап болуға дайын. Бұл сыныптағы ұшақтар негізінен жақыннан қолдау көрсету және теңізден жерге әуе шабуылы миссиялары үшін, сондай-ақ тактикалық бомбалаушы миссияларын толықтыру үшін жасалған. Теңіз рөлдеріне арналмаған конструкциялар көбінесе жердегі шабуылдаушы ұшақтар деп аталады. Қырғыз ұшақтары көбінесе шабуылдау рөлін орындайды, бірақ оларды шабуылдаушы ұшақтар деп санамайды; осы ұшақтардың қырғыз-бомбалаушыға түрлендірілген нұсқалары осы сыныптың бөлігі болып саналады. Қырғыз-бомбалаушы және жеңіл бомбалаушы ұғымдарын тиімді түрде алмастырған шабуылдаушы ұшақтар шабуылдаушы ұшақтың жалпы ұғымынан көп ерекшеленбейді. Арнайы шабуылдаушы ұшақ жеке сынып ретінде негізінен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін пайда болды. Нақты іске асыру елдерде әртүрлі болды және әртүрлі конструкциялармен жүзеге асырылды. АҚШ және Ұлыбританияда шабуылдаушы ұшақтар әдетте жеңіл немесе орташа бомбалаушылар болды, кейде North American B-25G Mitchell және de Havilland Mosquito Tsetse сияқты алға қарай атуға арналған ауыр қаруларды тасымалдайтын. Германияда және КСРО-да, олар Schlachtflugzeug ("жауынгерлік ұшақ") немесе sturmovik ("штурмовик") деп аталды, бұл рөлді арнайы жасалған және ауыр броньды ұшақтар орындады, мысалы Henschel Hs 129 және Ilyushin Il-2. Неміс және совет әскерлері де осы рөлде жеңіл бомбалаушыларды қолданды: Junkers Ju 87 Stuka-ның пушкамен жабдықталған нұсқалары Hs 129-дан әлдеқайда көп болды, ал Petlyakov Pe-2 осы рөлге арнайы дайындалмаған болса да пайдаланылды. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңінде қырғыз-бомбалаушы көптеген шабуылдау рөлдерін иелене бастады, бұл соғыстан кейінгі кезеңде жалғасты. Ұшақпен жұмыс істейтін үлгілер сирек кездесетін, бірақ Blackburn Buccaneer сияқты белгілі болды. АҚШ Әскери-теңіз күштері жаңа ұшақтарды енгізуді жалғастырды, бірақ олар негізінен жеңіл және орташа бомбалаушыларға ұқсас болды. Жеке шабуылдаушы ұшақтар санатының қажеттілігі дәлдікпен басқарылатын оқ-дәрілердің енгізілуімен азайтылды, бұл кез-келген ұшақтың бұл рөлді жоғары биіктікте қауіпсіз түрде орындауына мүмкіндік берді. Шабуылдық тікұшақтар да төменгі биіктікте ғана орындалатын көптеген рөлдерді иеленді. 1960 жылдан бері тек екі арнайы шабуылдаушы ұшақ конструкциясы кеңінен таныстырылды: американдық Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II және совет/ресейлік Sukhoi Su-25 Frogfoot. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде әртүрлі жеңіл шабуылдаушы ұшақтар енгізілді, әдетте бейімделген оқу ұшақтарына немесе басқа жеңіл тұрақты қанатты ұшақтарға негізделген. Бұл ұшақтар көтеріліске қарсы операцияларда пайдаланылды.

An attack aircraft, strike aircraft, or attack bomber is a tactical military aircraft that has a primary role of carrying out airstrikes with greater precision than bombers, and is prepared to encounter strong low level air defenses while pressing the attack. This class of aircraft is designed mostly for close air support and naval air to surface missions, overlapping the tactical bomber mission. Designs dedicated to non naval roles are often known as ground attack aircraft. Fighter aircraft often carry out the attack role, although they would not be considered attack aircraft per se; fighter bomber conversions of those same aircraft would be considered part of the class. Strike fighters, which have effectively replaced the fighter bomber and light bomber concepts, also differ little from the broad concept of an attack aircraft. The dedicated attack aircraft as a separate class existed primarily during and after World War II. The precise implementation varied from country to country, and was handled by a wide variety of designs. In the United States and Britain, attack aircraft were generally light bombers or medium bombers, sometimes carrying heavier forward firing weapons like the North American B 25G Mitchell and de Havilland Mosquito Tsetse. In Germany and the USSR, where they were known as Schlachtflugzeug ("battle aircraft") or sturmovik ("storm trooper") respectively, this role was carried out by purpose designed and heavily armored aircraft such as the Henschel Hs 129 and Ilyushin Il 2. The Germans and Soviets also used light bombers in this role: cannon armed versions of the Junkers Ju 87 Stuka greatly outnumbered the Hs 129, while the Petlyakov Pe 2 was used for this role in spite of not being specifically designed for it. In the latter part of World War II, the fighter bomber began to take over many attack roles, a transition that continued in the post war era. Jet powered examples were relatively rare but not unknown, such as the Blackburn Buccaneer. The U. S. Navy continued to introduce new aircraft in their A series, but these were mostly similar to light and medium bombers. The need for a separate attack aircraft category was greatly diminished by the introduction of precision guided munitions which allowed almost any aircraft to carry out this role while remaining safe at high altitude. Attack helicopters also have overtaken many remaining roles that could only be carried out at lower altitudes. Since the 1960s, only two dedicated attack aircraft designs have been widely introduced, the American Fairchild Republic A 10 Thunderbolt II and the Soviet/Russian Sukhoi Su 25 Frogfoot. A variety of light attack aircraft has also been introduced in the post World War II era, usually based on adapted trainers or other light fixed wing aircraft. These have been used in counter insurgency operations.

АҚШ анықтамасы мен атаулары

АҚШ шабуылдық ұшақтары қазіргі уақытта "A-6 Intruder" және "A-10 Thunderbolt II" сияқты "A" префиксімен таныстырылады. Дегенмен, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін, АҚШ Әскери-әуе күштері ұшақтары үшін "A" белгісі шабуылдық ұшақтар мен жеңіл бомбалаушылар арасында бөлісілді (орта немесе ауыр бомбалаушылар үшін "B" префиксіне қарамастан). АҚШ Әскери-теңіз күштері бөлек номенклатура жүйесін қолданды және сол кезде ұқсас ұшақтарды барлаушы-бомбалаушылар (SB) немесе торпедалық бомбалаушылар (TB немесе BT) деп атауға басымдық берді. Мысалы, Douglas SBD Dauntless барлаушы-бомбалаушысы, АҚШ Әскери-әуе күштері қолданғанда A-24 деп белгіленді. 1946 жылға дейін АҚШ Әскери-теңіз күштері мен АҚШ Теңіз жаяу әскерлері "шабуыл" (A) белгісін қолдана бастағанға дейін. Осылайша, BT2D Skyraider және BTM Mauler ұшақтары тиісінше AD Skyraider және AM Mauler деп қайта аталды. Көптеген ұшақ түрлерінің жіктелуіндей, шабуылдық ұшақтың анықтамасы да шамалы тұманды және уақыт өте келе өзгеріп отырады. Қазіргі АҚШ әскери доктринасы оны басқа миссияларға қарағанда шабуылдық миссияны орындауға көбірек бейімделген ұшақ деп анықтайды. Шабуылдық миссия, өз кезегінде, әуеден жерге тактикалық әрекеттерді білдіреді – яғни, әуеден әуеге қарсы әрекеттер де, стратегиялық бомбалау да шабуылдық миссия саналмайды. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің терминологиясында осы әрекеттің баламалы атауы – шабуылдық операция. Операциялар (сондай-ақ "шабуылдық операциялар" деп те аталады), ал "F" санатындағы ұшақтарға әуедегі қарсыластармен күреске арналған ұшақтар ғана емес, сонымен қатар жердегі шабуылдық операцияларға бейімделген көп мақсатты ұшақтар да кіреді. "F" – Көбінесе ұшақтар басқа ұшақтарды немесе зымырандарды ұстап тұру және жою үшін құрастырылған. Бұл жердегі қолдау миссияларына, мысалы, қарсыластың тылқесерлік әрекеттерін тоқтату және тікелей әуеден қолдау көрсету сияқты көп мақсатты ұшақтар да кіреді. Мысалы, F-111 "Aardvark" әуедегі қарсыластармен күресу қабілеті шектеулі болғанына қарамастан, "F" деп белгіленді. Қазіргі АҚШ Әскери-әуе күштерінің құрамында тек бір ғана ұшақ қарапайым, аралас емес "A" белгісін тасымалдайды: A-10 Thunderbolt II.

Басқа атаулар

Британдық атауларында FB – ұшақ-бомбалаушы үшін, ал жақында "G" – "Жер шабуылы" үшін қолданылды, мысалы Harrier GR1 (мәні "Жер шабуылы / барлау, Mark 1"). Жапон императорлық әскери-теңіз күштері "Б" әрпін Nakajima B5N Type 97 бомбалаушысы сияқты авианосецтен шабуыл жасайтын бомбалаушыларды белгілеу үшін пайдаланды, бірақ бұл ұшақтар көбінесе торпедалық шабуылдар мен тік бомбалау үшін қолданылды. Олар Yokosuka D4Y Suisei сияқты авианосецтік пикирлеуші бомбалаушыларды белгілеу үшін де "D" әрпін қолданды. Дегенмен, Екінші дүниежүзілік соғыстың соңына қарай, IJN торпедалық және пикирлеуші бомбалауды орындай алатын Aichi B7A Ryusei ұшағын енгізді, бұл "D" белгісін қажетсіз етті. НАТО советтік/ресейлік жер шабуылына арналған ұшақтарды бастапқыда "Б" әрпімен белгіледі, оларды бомбалаушылар ретінде жіктеді, мысалы Il 10 "Жануар". Бірақ кейін олар көбінесе истребитель ("F") ретінде жіктелетін болды, мүмкін, өйткені (Sukhoi Su 7-ден бастап) олар кеңестік истребительдерге ұқсас өлшем мен сыртқы түріне ие болды, немесе олардан туындаған болды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Шабуылдаушы ұшақтың рөлі Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде майдан даласындағы құрлық әскерлерін қолдау арқылы қалыптасты. Майдандық қолдау, әдетте, жақыннан әуе көмегі және майдандық әуеден тыйым салуға бөлінеді, біріншісі қатаң, ал екіншісі тек достық күштермен жалпы ынтымақтастықты талап етеді. Мұндай ұшақтар сонымен қатар артқы жақтағы нысаналарға да шабуыл жасады. Мұндай тапсырмалар жеңіл әуе шабуылы күтілетін жерлерде ұшуды және нысаналарды нақты анықтау үшін төмен биіктікте жұмыс істеуді қажет етті. Жеңіл бомбалаушылар, орташа бомбалаушылар, пикируші бомбалаушылар, барлаушылар, истребительдер, истребитель-бомбалаушылар сияқты басқа да рөлдер майдан даласында әуе шабуылдарын жүргізе алды және жүргізді. Бұл түрлердің бәрі төмен қанатымен ұшу арқылы бомбалау, пулеметтен оқ жаудыру немесе екеуінің бірдей көмегімен жердегі нысаналарға айтарлықтай зиян келтіре алатын. Шабуылдаушы ұшақтар бомбалаушылар мен истребительдерден ерекшелене бастады. Бомбалаушылар майдан даласында қолданылғанымен, олардың баяу жылдамдығы оларды жерден атуға өте осал етті, сондай-ақ истребительдердің жеңіл конструкциясы да осыған себеп болды. Шабуылдаушы ұшақтардың өміршеңдігі жылдамдығы/қуаты, қорғанысы (яғни брондалған панельдер) және конструкциясының беріктігімен қамтамасыз етілді; Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде. Ең танымал Junkers J. I болды, ол қозғалтқыш пен экипажға қорғаныс пен фюзеляж құрылымын біріктіретін брондалған «ванна» идеясын ұсынды. Британдықтар Sopwith TF сериясын («траншеялық истребительдер» деп аталды) сынақтан өткізді, бірақ олар жауынгерлік қимылдарға қатыспады. 1918 жылғы Батыс майданындағы соңғы шайқастар жердегі шабуылдаушы ұшақтардың барлық қару-жарақ тактикасының маңызды бөлігі екенін көрсетті. Жаяу әскерге машиналық оқпен шабуыл жасау (төменнен оқ жаудыру) және жаяу әскерді (әсіресе траншеялар мен жолдар арасында қозғалғанда), пулеметтік бекеттерді, артиллерияны және жабдықтау колонналарын тактикалық бомбалау одақтас әскерлердің неміс шабуылын тойтаруда және одақтастардың қарсы шабуылдарын және шабуылдарын қолдаудағы күшінің бір бөлігі болды. Әрине, одақтастардың шығындары жоғары болды, Корольдік әуе корпусы жердегі шабуылдаушы ұшақтары арасында шамамен 30% жоғалтуды бастан кешірді.

The attack aircraft as a role was defined by its use during World War I, in support of ground forces on battlefields. Battlefield support is generally divided into close air support and battlefield air interdiction, the first requiring strict and the latter only general cooperation with friendly surface forces. Such aircraft also attacked targets in rear areas. Such missions required flying where light anti aircraft fire was expected and operating at low altitudes to precisely identify targets. Other roles, including those of light bombers, medium bombers, dive bombers, reconnaissance, fighters, fighter bombers, could and did perform air strikes on battlefields. All these types could significantly damage ground targets from a low level flight, either by bombing, machine guns, or both. Attack aircraft came to diverge from bombers and fighters. While bombers could be used on a battlefield, their slower speeds made them extremely vulnerable to ground fire, as did the lighter construction of fighters. The survivability of attack aircraft was guaranteed by their speed/power, protection (i. e. armor panels) and strength of construction; during World War I. Most notable was the Junkers J. I, which pioneered the idea of an armored "bathtub", that was both fuselage structure and protection for engine and crew. The British experimented with the Sopwith TF series (termed "trench fighters"), although these did not see combat. The last battles of 1918 on the Western Front demonstrated that ground attacking aircraft were a valuable component of all arms tactics. Close support ground strafing (machine gunning) and tactical bombing of infantry (especially when moving between trenches and along roads), machine gun posts, artillery, and supply formations was a part of the Allied armies' strength in holding German attacks and supporting Allied counter attacks and offensives. Admittedly, the cost to the Allies was high, with the Royal Flying Corps sustaining a loss rate approaching 30% among ground attack aircraft.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Junkers Ju 87 ұшақтары неміс Люфтваффе әуе күштері үшін Екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы айларында жақыннан қолдау көрсетудің символына айналды. Британдық Ұлтақтар Достастығының Артур Теддер басқарған Desert Air Force, әдетте, бір қозғалтқышты Hawker Hurricane және Curtiss P 40 истребитель-бомбардировщиктері немесе екі 40 мм Vickers S зеңбірегімен қаруланған Hurricane Mk IID сияқты мамандандырылған "танктерге қарсы" ұшақтары түрінде шабуылдық рөлді ерекше атап өткен алғашқы одақтас тактикалық құралым болды (6-шы RAF эскадрильясы). Сол кезде Остік күштердің жаппай шабуылы Кеңес әуе күштерін өздерінің армиялық қолдау мүмкіндіктерін жеделдетіп кеңейтуге мәжбүр етті, мысалы, Илюшин Ил-2 Стурмовик. "Түннің тынысы" деп аталған әйел пилоттар ескірген, ағаштан жасалған жеңіл оқу бипланы – Поликарпов По-2 және "қорқыту шабуылдарында" қолданылған шағын персоналға қарсы бомбаларды пайдаланды, оларға қарсы тұру қиын болды. Соғыс тәжірибесі көрсеткендей, нашар брондалған және/немесе жеңіл салынған, соғысқа дейінгі типтер, әсіресе истребительдерге қарсы, қауіпті болды. Дегенмен, білікті экипаждар осы типтерде де табысқа жете алды, мысалы, жетекші "Стука" асы Ханс Ульрих Рудель 2300 жауынгерлік миссияда 500 танк, бір линкор, крейсер және екі эсминецті жойды. Bristol Beaufighter, RAF бомбалаушысының негізінде жасалған, екі қозғалтқышты шабуылдаушы ұшаққа айналды және соғыстың барлық театрларында теңіз шабуылы және жер шабуылы рөлінде, сондай-ақ түнгі истребитель ретінде қызмет етті. Керісінше, кейбір ортаңғы соғыс шабуылдық типтері истребительдердің бейімделуі ретінде пайда болды, соның ішінде неміс Focke Wulf Fw 190-ның бірнеше нұсқалары, британдық Hawker Typhoon және американдық Republic P-47 Thunderbolt. Typhoon, истребитель ретінде көңіл көншітпеді, себебі биіктікте нашар өнім көрсетті, бірақ төмен биіктікте өте жылдам болды, сондықтан RAF-тің ең басты жер шабуылына арналған истребителіне айналды. Ол төрт 20 мм зеңбірекпен қаруланды, алдымен бомбалармен, содан кейін ракеталармен күшейтілді. P-47 де жоғары биіктіктегі бомбалаушыларға эскорт ретінде жобаланды және мақсатталды, бірақ біртіндеп сол рөлді Солтүстік Американың P-51 Mustang (оның ұзақ қашықтығы мен маневрлігі артық болғандықтан) орындады. P-47 P-51-ге қарағанда ауыр және берік болды, сондықтан "энергиялық истребитель" ретінде қарастырылды: жоғары жылдамдықты сүңгу және көтерілу тактикасы үшін, соның ішінде шабуылдар үшін идеалды. Оның 0,50 калибрлі сегіз пулеметі Еуропа мен Тынық мұхитында Остік әскердің жаяу әскеріне және жеңіл көліктеріне қарсы тиімді болды. Пулеметтер мен зеңбіректер бастапқыда жеткілікті болғанмен, жақсы брондалған танктердің дамуы ауыр қаруды қажет етті. Бомбаларды күшейту үшін жарылғыш ракеталар енгізілді, бірақ бұл бағытталмайтын снарядтар дәлдігінің жетіспеуіне байланысты әлі де "жеткіліксіз" болды. Британдық RP3 үшін бір соққы беру жеткілікті деп саналды. Алайда, тіпті ракеталармен жақыннан өткен жағдайда да "әлсіз нысаналарға" зақым келтіруі немесе жарақат алуы мүмкін, ал Одақтас ракеталық қаруланған ұшақтарының Нормандия үстіндегі патрульдері неміс жол қозғалысын бұзды немесе толығымен тоқтатты. Олар сондай-ақ моральға әсер етті, өйткені тіпті ракеталық шабуыл туралы болжам да қорқынышты болды. Зеңбірекпен қаруланған жеңіл шабуылдық ұшақтың соңғы дамуы 1944 жылы модификацияланған ПАК 40 75 мм танкіге қарсы зеңбірегімен қаруланған Henschel Hs 129B-3 ұшағының шағын партиясы болды. Бордканон BK 7,5 – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери ұшақтарға орнатылған ең қуатты алдыңғы бағыттағы қару. Осындай қарулармен жабдықталған жалғыз басқа ұшақ – Солтүстік Американың B-25 MitchellG/H-ның 1420 теңіз шабуылына арналған нұсқасы, олар M4 зеңбірегін немесе сол қарудың жеңіл салмақты T13E1 немесе M5 нұсқаларын орнатты. Алайда бұл қарулар қолмен зарядталатын, ұңғылары қысқа және/немесе ұңғы жылдамдығы BK 7,5-тен төмен болды, сондықтан броняны тесіп өту, дәлдік және атыс жылдамдығы нашар болды. (Piaggio P.108 102 мм кемеге қарсы зеңбірекпен қаруланған нұсқаларын қоспағанда, BK 7,5 ұшаққа орнатылған зеңбірек ретінде 1971 жылға дейін теңдесіз болды, төрт қозғалтқышты Lockheed AC-130E Spectre; 105 мм M102 гаубицамен жабдықталған, АҚШ Әуе күштерімен қызметке кірді.)

The Junkers Ju 87s of the German Luftwaffe became virtually synonymous with close air support during the early months of World War II. The British Commonwealth's Desert Air Force, led by Arthur Tedder, became the first Allied tactical formation to emphasize the attack role, usually in the form of single engine Hawker Hurricane and Curtiss P 40 fighter bombers or specialized "tank busters", such as the Hurricane Mk IID, armed with two 40 mm Vickers S guns (notably No. 6 Squadron RAF). At around the same time, a massive invasion by Axis forces had forced the Soviet air forces to quickly expand their army support capacity, such as the Ilyushin Il 2 Sturmovik. The women pilots known as the "Night Witches" utilised an obsolescent, wooden light trainer biplane type, the Polikarpov Po 2 and small anti personnel bombs in "harassment bombing" attacks that proved difficult to counter. Wartime experience showed that poorly armored and/or lightly built, pre war types were unacceptably vulnerable, especially to fighters. Nevertheless, skilled crews could be highly successful in those types, such as the leading Stuka ace, Hans Ulrich Rudel, who claimed 500 tanks, a battleship, a cruiser, and two destroyers in 2,300 combat missions. The Bristol Beaufighter, based on an obsolescent RAF bomber, became a versatile twin engine attack aircraft and served in almost every theatre of the war, in the maritime strike and ground attack roles as well as that of night fighter. Conversely, some mid war attack types emerged as adaptations of fighters, including several versions of the German Focke Wulf Fw 190, the British Hawker Typhoon and the US Republic P 47 Thunderbolt. The Typhoon, which was disappointing as a fighter, due to poor high altitude performance, was very fast at low altitudes and thus became the RAF's premier ground attack fighter. It was armed with four 20mm cannon, augmented first with bombs, then rockets. Likewise the P 47 was designed and intended for use as a high altitude bomber escort, but gradually found that role filled by the North American P 51 Mustang (because of its much longer range and greater maneuverability). The P 47 was also heavier and more robust than the P 51 and regarded therefore, as an "energy fighter": ideal for high speed dive and climb tactics, including strafing attacks. Its armament of eight 0.50 caliber machine guns was effective against Axis infantry and light vehicles in both Europe and the Pacific. While machine guns and cannon were initially sufficient, the evolution of well armored tanks required heavier weapons. To augment bombs, high explosive rockets were introduced, although these unguided projectiles were still "barely adequate" because of their inaccuracy. For the British RP3, one hit per sortie was considered acceptable. However, even a near miss with rockets could cause damage or injuries to "soft targets," and patrols by Allied rocket armed aircraft over Normandy disrupted or even completely paralyzed German road traffic. They also affected morale, because even the prospect of a rocket attack was unnerving. The ultimate development of the cannon armed light attack aircraft was the small production run in 1944 of the Henschel Hs 129B 3, armed with a modified PAK 40 75 mm anti tank gun. This weapon, the Bordkanone BK 7,5, was the most powerful forward firing weapon fitted to a production military aircraft during World War II. The only other aircraft to be factory equipped with similar guns were the 1,420 maritime strike variants of the North American B 25 MitchellG/H, which mounted either a M4 cannon, or light weight T13E1 or M5 versions of the same gun. These weapons, however, were hand loaded, had shorter barrels and/or a lower muzzle velocity than the BK 7,5 and, therefore, poorer armor penetration, accuracy and rate of fire. (Except for versions of the Piaggio P.108 armed with a 102mm anti ship cannon, The BK 7,5 was unsurpassed as an aircraft fitted gun until 1971, when the four engine Lockheed AC 130E Spectre; equipped with a 105 mm M102 howitzer, entered service with the US Air Force.)

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Соғыстан кейінгі кезеңде поршеньді қозғалтқышпен жабдықталған шабуылға арналған ұшақтар тиімді болды, себебі алғашқы реактивтік ұшақтардың барлығы реактивтік қозғалтқыштардың отын тұтыну мөлшеріне байланысты ұзаққа төзімділік танытпады. Екінші дүниежүзілік соғысқа кеш келген жоғары қуатты поршеньді қозғалтқыштар реактивтік ұшақтарға қарсы тұра алды, олар олардан жылдамдап, маневр жасай алды. Корольдік Әскери-Теңіз Күштерінің Hawker Sea Fury ұшақтары, АҚШ-тың Vought F4U Corsair және Douglas A-1 Skyraider ұшақтары Корея соғысы кезінде қолданылды, ал соңғысы Вьетнам соғысы бойында пайдаланыла берді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі көптеген әуе күштері жерге шабуылдауға арналған, арнайы жасалған, тұрақты қанатты реактивтік ұшақтарды қабылдауға құлшынбады. Жақыннан әуе көмегі мен кедергі жасау қазіргі заманғы соғыс алаңында маңызды болып қала берсе де, шабуылдау ұшақтары жойғыштарға қарағанда беделсіз, ал әуе күштерінің ұшқыштары мен әскери жоспарлаушылары "жер көшерушілерге" (mud movers) ерекше немсөздікпен қарайды. Практикалық тұрғыдан алғанда, көп мақсатты ұшақтармен салыстырғанда, арнайы жер шабуылына арналған ұшақтың қызметін ұстау шығындарына кепілдік беру қиын. Суық соғыс кезеңінде реактивтік шабуылдау ұшақтары жобаланып, қолданылды, мысалы, кемедегі ядролық соққыға арналған Douglas A-3 Skywarrior және North American A-5 Vigilante, ал Grumman A-6 Intruder, F-105 Thunderchief, F-111, F-117 Nighthawk, LTV A-7 Corsair II, Sukhoi Su-25, A-10 Thunderbolt II, Panavia Tornado, AMX, Dassault Étendard, Super Étendard және басқалары жердегі шабуыл, соққы беру, жақыннан қолдау және танкке қарсы күресу үшін арнайы жасалған, ауадан ауаға соққы беру қабілеті шектеулі немесе мүлдем болмаған. Жерге шабуыл жасау BAE Systems Hawk немесе Aero L-39 Albatros сияқты, жаттығу үшін пайдаланылатын ұшақтардың қайта жарақтануына айналды, және көптеген жаттығу ұшақтары осы міндетті ескере отырып жасалған, мысалы CASA C-101 немесе Aermacchi MB-339. Мұндай бүлікке қарсы ұшақтар, қымбат көп мақсатты ұшақтарды сатып алуға шамасы келмейтін немесе жеңіл жер шабуылы миссияларында осындай ұшақтарының аз санын тәуекелге ұшыратқысы келмейтін әуе күштері арасында танымал. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде төмен қарқындылықтағы қақтығыстардың көбеюі осы типтегі ұшақтардың бүлікке қарсы және жеңіл жер шабуылы операцияларын жүргізу қажеттілігін арттырды. АҚШ Армиясы мен АҚШ Әуе Күштері арасындағы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі авиацияның басты айырмашылығы – соңғысы әдетте барлық тұрақты қанатты ұшақтарға ие болды, ал тікұшақтар бұрынғысының бақылауында болды; бұл 1948 жылғы Ки-Уэст келісімімен реттелді. Армия, өз әскерлерін жауынгерлік шабуылда қолдау үшін жеке ресурстарға ие болуды қалап, әуе күштерінің жерге шабуылдауға деген ынтасының жоқтығына байланысты арнайы шабуылдық тікұшақты жасады.

In the immediate post war era the piston engined ground attack aircraft remained useful since all of the early jets lacked endurance due to the fuel consumption rates of the jet engines. The higher powered piston engine types that had been too late for World War II were still capable of holding their own against the jets as they were able to both out accelerate and out maneuver the jets. The Royal Navy Hawker Sea Fury fighters and the U. S. Vought F4U Corsair and Douglas A 1 Skyraider were operated during the Korean War while the latter continued to be used throughout the Vietnam War. Many post World War II era air forces have been reluctant to adopt fixed wing jet aircraft developed specifically for ground attack. Although close air support and interdiction remain crucial to the modern battlefield, attack aircraft are less glamorous than fighters, while air force pilots and military planners have a certain well cultivated contempt for "mud movers". More practically, the cost of operating a specialized ground attack aircraft is harder to justify when compared with multirole combat aircraft. Jet attack aircraft were designed and employed during the Cold War era, such as the carrier based nuclear strike Douglas A 3 Skywarrior and North American A 5 Vigilante, while the Grumman A 6 Intruder, F 105 Thunderchief, F 111, F 117 Nighthawk, LTV A 7 Corsair II, Sukhoi Su 25, A 10 Thunderbolt II, Panavia Tornado, AMX, Dassault Étendard, Super Étendard and others were designed specifically for ground attack, strike, close support and anti armor work, with little or no air to air capability. Ground attack has increasingly become a task of converted trainers, like the BAE Systems Hawk or Aero L 39 Albatros, and many trainers are built with this task in mind, like the CASA C 101 or the Aermacchi MB 339. Such counter insurgency aircraft are popular with air forces which cannot afford to purchase more expensive multirole aircraft, or do not wish to risk the few such aircraft they have on light ground attack missions. A proliferation of low intensity conflicts in the post World War II era has also expanded need for these types of aircraft to conduct counter insurgency and light ground attack operations. A primary distinction of post World War II aviation between the U. S. Army and the U. S. Air Force was that latter had generally been allocated all fixed wing aircraft, while helicopters were under control of the former; this was governed by the 1948 Key West Agreement. The Army, wishing to have its own resources to support its troops in combat and faced with a lack of Air Force enthusiasm for the ground attack role, developed the dedicated attack helicopter.

Жақында болған тарих

1991 жылдың 17 қаңтарында «Нормандия» жедел тобы Ирактың екі әуе шабуылына қарсы зымырандар орналасқан нысандарына шабуыл жасады. «Нормандия» жедел тобы, полковник Ричард А. «Дик» Кодидің басқаруында, тоғыз AH-64 Apache, бір UH-60 Black Hawk және төрт MH-53J Pave Low әуе күштері тікұшақтарынан тұрды. Бұл миссияның мақсаты – Ирактың әуе қорғаныс жүйесі арқылы қауіпсіз дәліз жасау болатын. Шабуыл үлкен сәттілікке ие болды және «Шөл даулы» операциясы аясында одақтастардың бомбалау науқанының басталуына жол ашты. Apache тікұшақтарына қатысты бір мәселе Косовода АҚШ әскери қатысуы кезінде олардың бір бөлігінің жайлауға өте баяу келгені болды. Army Times басылымының хабарлауынша, әскер өз доктринасын өзгертіп, тереңдегі шабуылдар үшін шабуылдық ұшақтарды шабуылдық тікұшақтардан басымдыққа қоюда, себебі шабуылдық тікұшақтар шағын қарудан атысқа өте осал болып шықты; АҚШ теңіз жаяу әскерлері де ұқсас проблемаларды атап өтті. 1960 жылдардың соңында АҚШ Әуе күштері жақыннан қолдау (CAS) үшін арнайы ұшақ сұрады, ол Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II болды. A-10 бастапқыда танкке қарсы қару ретінде жобаланды (AX бағдарламасының талаптарында Варшава шартының көптеген бронетехникасын жою үшін үлкен айналмалы пушкасы бар ұшақ қажет еді), сондай-ақ тыңғырымдау және тактикалық бомбалауда шектеулі қосымша мүмкіндіктерге ие болды. Бүгінде ол АҚШ әскери қызметіндегі жалғыз арнайы қатты қанатты шабуылдық ұшақ болып табылады. Перс шығанағындағы соғыс, Косово соғысы, Ауғанстан соғысы және Ирак соғысындағы АҚШ тәжірибесі осындай ұшақтарға деген қызығушылықты жаңартты. АҚШ Әуе күштері қазіргі уақытта A-10-ның жаңаруын зерттеп жатыр және жеңіл шабуылдық ұшақтарды сатып алу үшін OA-X бағдарламасын бастады. Советтердің ұқсас Су-25 (Frogfoot) ұшағы көптеген әуе күштерінде «ұшатын артиллерия» рөлінде табысқа жетті. Ұлыбритания 2011 жылы BAE Harrier II және 2019 жылы Panavia Tornado шабуылдық барлау ұшақтарын толығымен қолданыстан шығарды. Олар 2018 жылы F-35 ұшағын алды және Eurofighter Typhoon көпмақсатты истребительдер паркін сақтап қалды.

On 17 January 1991, Task Force Normandy began its attack on two Iraqi anti aircraft missile sites. TF Normandy, under the command of LTC Richard A. "Dick" Cody, consisted of nine AH 64 Apaches, one UH 60 Black Hawk and four Air Force MH 53J Pave Low helicopters. The purpose of this mission was to create a safe corridor through the Iraqi air defense system. The attack was a huge success and cleared the way for the beginning of the Allied bombing campaign of Operation Desert Storm. One concern involving the Apache arose when a unit of these helicopters was very slow to deploy during U. S. military involvement in Kosovo. According to the Army Times, the Army is shifting its doctrine to favor ground attack aircraft over attack helicopters for deep strike attack missions because ground attack helicopters have proved to be highly vulnerable to small arms fire; the U. S. Marine Corps has noted similar problems. In the late 1960s the United States Air Force requested a dedicated close air support (CAS) plane that became the Fairchild Republic A 10 Thunderbolt II. The A 10 was originally conceived as an anti armor weapon (the A X program requirements specifically called for an aircraft mounting a large rotary cannon to destroy massed Warsaw Pact armored forces) with limited secondary capability in the interdiction and tactical bombing roles. Today it remains the only dedicated fixed wing ground attack aircraft in any U. S. military service. Overall U. S. experience in the Gulf War, Kosovo War, Afghanistan War, and Iraq War has resulted in renewed interest in such aircraft. The U. S. Air Force is currently researching a replacement for the A 10 and started the OA X program to procure a light attack aircraft. The Soviets' similar Sukhoi Su 25 (Frogfoot) found success in the "flying artillery" role with many air forces. The UK has completely retired the BAE Harrier II in 2011, and the Panavia Tornado dedicated attack reconnaissance aircraft in 2019. It obtained the F 35 in 2018 and it retains its fleet of Eurofighter Typhoon multirole fighters.