Кіріспе

Лондондағы британдық оркестр

Корольдік филармониялық оркестр (RPO) – Лондондағы британдық симфониялық оркестр. RPO 1946 жылы Томас Бичем құрған. Оркестр алғашқы жылдары Глиндеборн фестивалі операсы мен Корольдік филармониялық қоғамның концерттері сияқты табысты жазба шарттары мен маңызды тапсырыстар алды. 1961 жылы Бичем қайтыс болғаннан кейін RPO-ның жағдайы күрт нашарлады. Оркестр 1960 жылдардың ортасына дейін аман қалу үшін күресті, содан кейін Ұлыбританияның Өнер кеңесі мемлекеттік қолдау көрсетуді ұсынғаннан кейін болашағы қамтамасыз етілді. Сол кезеңде оркестрдің «Корольдік» атауын сақтау құқығынан айырылуы мүмкін болған жағдай туды. 2004 жылы RPO Челсидегі Кадоган-холлда тұрақты Лондондық базасын алды. RPO сондай-ақ Корольдік фестиваль залында, Корольдік Альберт залында, сонымен қатар Ұлыбритания мен басқа елдерде концерттер өткізеді. 2021–2022 жылғы маусымнан бастап оркестрдің музыкалық жетекшісі Василий Петренко болып табылады.

Шығу тегі

1932 жылы сэр Томас Бичэм Лондон филармония оркестрін (LPO) құрды, оны бай демеушілер қолдап, 1940 жылға дейін басқарды, соғыс кезінде қаржысы таусылып қалды. Бичэм Австралияға, содан кейін АҚШ-қа дирижерлікке кетті; оркестр өзін-өзі басқарушы орган ретінде қайта ұйымдастырғаннан кейін онысыз жұмыс істеді. 1944 жылдың қыркүйегінде Бичэм Англияға оралғанда, LPO оны қуана қарсы алды және қазан айында бірлесіп өткізген концерті сыншылардан жоғары баға алды. Келесі айларда Бичэм пен оркестр үлкен жетістікке ие болып көптеген концерттер берді, бірақ LPO музыканттары, енді өз жұмыс берушілері болғандықтан, оған 1930 жылдары қолданған толық бақылауын беруден бас тартты. Егер ол қайтадан бас дирижер болса, оркестрдің жалақы төленетін қызметкері ретінде жұмыс істеуі керек еді. Бичэм: «Мен ешқандай оркестрдің ықпалында болмаймын, мансабамды аяқтау үшін тағы бір ұлы оркестр құрамын» деді. 1945 жылы ол Уолтер Легге құрған жаңа Филармония оркестрінің алғашқы концертіне дирижерлік жасады, бірақ бұрынғы көмекшісі Леггеден жалақы алатын лауазымды қабылдауға құштар болған жоқ. 1946 жылы Бичэм Корольдік филармониялық қоғаммен келісімге келді: оның оркестрі қоғамның барлық концерттерінде LPO-ның орнын басады. Бичэм Глиндеборн фестивалімен келісіп, RPO Глиндеборн маусымдарында тұрақты оркестр ретінде тағайындалды. Ол АҚШ және Ұлыбританиядағы жазба компанияларының қолдауын алды, олармен тиімді жазба шарты жасалды.

Бичэм оркестрі

Бичэм Виктор Олофты оркестр менеджері етіп тағайындады, және олар құрамын толықтыруға кірісті. Олардың тізімінде бірінші кезекте Бичэм соғыстан бұрын бірге жұмыс істеген көрнекті музыканттар тұрды. Төртеуі он бес жыл бұрын LPO-ның негізін қалаушы мүшелері болған: Реджинальд Келл (кларнет), Джеральд Джексон (флейта), Джеймс Брэдшоу (литавра) және Джек Сильвестер (контрабас). Қазіргі LPO-дан олар гобойші Питер Ньюбериді шақырып алды. Бичэм жеке мансабымен айналысып жүрген тәжірибелі фагонист Арчи Камденді оркестрге оралуға көндірді. Виолончельшілер тобын BBC симфониялық оркестрінен келген Рэймонд Кларк басқарды. Басты мүйізші Денис Брэйн болды, ол Легге Филармониясында да сол қызметті атқарды, бірақ екі оркестрде де ойнау мүмкіндігіне ие болды. 1946 жылдың 11 қыркүйегінде Корольдік филармония алғашқы репетициясына жиналды. Бичэм әріптесіне телеграмма жіберіп: «Баспасөз оркестрді мақтауда біріккен. Бірінші Кройдон концерті үлкен сәттілікке жетті» деді. Бичэм және оркестр 26 қазан күні Лондондағы алғашқы концертіне дейін қала сыртында бірнеше концерттер берді. «Таймс» газеті «көрерменді қамтып алған алтынды әуенге толы зал» деп жазды. Лондондық дебютінен бұрын оркестр алғашқы жазбасын жасады және екі жылдың ішінде 100-ден астам жазба шығарды. Оның орнын Оскар Лампе иеленді, ол, Дженкинстің айтуынша, «әлеуметтік әдептерден мүлдем бас тартқан, бірақ скрипканы керемет орындайтын адам» еді. Бастапқыда оркестрде 72 музыкант болды, олардың барлығы Бичэмпен жылдық келісімшартқа ие болды, ол олардың қызметтерін бірінші кезекте пайдалануға құқылы болды, бірақ олардың басқа ансамбльдерде ойнау еркіндігін шектемеді. 1940 жылдардың соңындағы Лондон оркестрлік аренасына шолу жасап, RPO және оның басты бәсекелесі туралы былай деді: «Филармония мен Корольдік филармонияның екі үлкен кемшілігі бар: екеуі де тұрақты құрылған оркестр емес. Екеуі де көбінесе кездейсоқ жиналады және таратылады, сондықтан RPO немесе Филармонияның ерекше стилі жоқ». Брэйн екі оркестрде де бірінші мүйізді ойнауды жалғастырды, ал 1950 жылдардың басынан бастап оркестр құрамының тұрақтылығы арта түсті. Әсіресе, RPO үнемі жұмыс істейтін ағаш аспаптар тобымен атақты болды, онда Джексонға Джек Браймер (кларнет), Гвидион Брук (фагот) және Теренс Макдонаг (гобой) қосылды. «The Independent» газеті оларды «әлі күнге дейін ең жақсы желдік бөлім [олар] «Корольдік отбасы» деп танылды» деп сипаттады. 1950 жылы RPO Америка Құрама Штаттарына гастрольдік сапар жасады, бұл 1912 жылы Лондон симфониялық оркестрінен (LSO) кейін Америкаға келген алғашқы британдық оркестр болды. Бұл Бичэмнің ұзақ жылдар бойы армандаған жоспары еді, ол 1930 жылдары LPO-ны АҚШ-қа алып келе алмады. Ол 64 күн ішінде 45 қалада 52 концерт ұйымдастырды. Брэйннің өмірбаянын жазған Гэмбл мен Линч бұл турне үлкен жетістікке жеткенін айтты. «The New York Times» газетінде Олин Даунс «сэр Томас Бичэм мен Корольдік филармонияның тамаша музыкалық орындауы» туралы жазды. Келесі жылы Лондонның барлық оркестрлерін бағалап, «The Times» газетінің музыка сыншысы Фрэнк Хауес «RPO» «сапасы мен стилі тұрақтылығы жағынан халықаралық ірі оркестрлерге жақын» деген қорытындыға келді. Оркестрдің Proms-те алғашқы өнері 1952 жылдың тамызында, дирижерлік Базил Камерон болды. Бичэм екі жылдан кейін Proms-те дебют жасады, Берлиоз, Шуберт және Сибелиус музыкасынан тұратын бағдарламамен RPO-ны дирижерлік етті; «The Times» газеті «тамаша ойналған кеш» деп бағалады. 1957 жылы Бичэм және RPO Еуропалық гастрольдік сапарға шықты, ол Париждегі Salle Pleyel-де басталып, Венадағы Musikverein-де аяқталды. Бичэм 1960 жылдың 7 мамырында Портсмут гильдия залында өткен соңғы концертінде RPO-ны дирижерлік етті. Бағдарламада оның ерекше таңдаулары болды: «Сиқырлы флейтадан» увертюра, Хайднның әскери симфониясы, Бичэмнің Генделдің «Ваннадағы махаббат» атты өңдеуі, Шуберттің бесінші симфониясы, Делиус «Өзенде», және Сен-Санстың «Самсон мен Делиладан» Баканал, сонымен қатар Делиустың «Кішкентай шанамен жүруі» бис ретінде орындалды. Бичэм келесі айда жүрек талмасынан зардап шекті, одан кейін қалпына келмеді және 1961 жылдың наурыз айында қайтыс болды.

19612000 жыл

Рудольф Кемпе, 1960 жылы дирижердің көмекшісі болып тағайындалған, 1961 жылы бас дирижер, ал 1962 жылы музыкалық директор болды. Бичемнің жесірі оркестрдің істерін мүмкіндігінше жүргізді, бірақ Браймер мен Макдонағ секілді бірқатар тәжірибелі музыканттар басқаруға наразы болып, оркестрді тастап кетті. Корольдік филармониялық қоғам өз концерттеріне RPO-ны шақырудан бас тартты; Глиндеборн 1964 жылдан бастап RPO орнына LPO-ны таңдады. RPO сондай-ақ Лондон оркестрлік концерттік кеңесінің концерт кестесінен алынып тасталды, бұл Лондонның басты концерттік алаңы – Корольдік фестиваль залын пайдалану мүмкіндігінен айырылды дегенді білдірді. Кемпе отставкаға кетті, бірақ ол көп ұзамай қайта оралды. Сэр Малкольм Сарженттің күшті қолдауымен оркестр Швейцария Коттеджіндегі кинотеатрда өз концерттерін сәтті өткізді, ол Фестиваль залынан солтүстік-батысқа қарай 5,6 шақырым (6 км) қашықтықта орналасқан. 1965 жылы Алан Пикок төрағалық еткен комитет Өнерлер кеңесіне ұсынған баяндамасында Лондонның төрт тәуелсіз оркестріне де жеткілікті мемлекеттік қаржы жәрдемі көрсетілуі керек екенін айтты. 1963 жылы Корольдік филармониялық қоғаммен байланыстың үзілуі уақытша болып шықты, бірақ үш жыл бойы RPO-ның атауындағы "Корольдік" сөзін жою қаупі туды. Бұл мәселе 1966 жылы шешілді, ол кезде Ішкі істер министрі болған Рой Дженкинстің кеңесі бойынша, королева оркестрге атақты шартсыз берді. RPO 1971 жылы күміс мерейтойын тойлады. 15 қыркүйекте оркестр 25 жыл бұрын тұңғыш рет өнер көрсеткен Кройдонға оралды. Алғашқы ойын өткен театр қиратылғандықтан, мерейтойлық концерт Фэрфилд залында өтті. Бағдарламада Фигароның үйленуіне арналған увертюра, Бетховеннің Императорлық концерті және Холсттың «Планеталар» шығармасы болды. Сер Адриан Болт дирижерлік етті, ал Клиффорд Керзон солист болды. Мерейтойлық концертте алғашқы оркестрдің бес мүшесі әлі де RPO құрамында болды: Леонард Брэйн (Деннистің інісі), бас кор англез; Льюис Покок, қосымша бас темпан; Эрнест Инесон, контрабас; Джон Майерс, альт; және Альберт Пьевский, скрипка. 1984 жылы оркестрге жаңа қауіп төнді, журналист Уильям Рис Могг Өнерлер кеңесі тапсырысымен жүргізілген сараптамасында Англияда «үлкен шығыс симфониялық оркестрі» жоқ екенін айтты: RPO-ны Ноттингемге көшіру ұсынылды. Осы кезеңдегі Өнерлер кеңесінің тағы бір баяндамасында RPO Барбикан орталығында LSO-мен бірге тұрақты оркестр ретінде толықтырылуы керек екені ұсынылды; екі ұсыныс та іске аспады. 1980 жылдары британ үкіметі мемлекеттік шығындарға қатаң шектеулер қойды; шығынға ұшыраған кірістерді толықтыру үшін RPO, басқа өзін-өзі басқаратын Лондон оркестрлерімен бірге, бизнес демеушілігіне көбірек жүгінуге мәжбүр болды, ол қаржының басты көзіне айналды. Бұл туралы «Гров музыка және музыканттар сөздігінде» былай делінген: «Дегенмен, мұндай демеушілік жағдайдың өзгеруіне байланысты және ұзақ мерзімде сенімді емес». 1993 жылдан бері RPO-да қоғамдық және білім беру бағдарламасы бар, кейіннен ол «RPO Resound» деп аталды. Оның мақсаты – «әлемдік деңгейдегі музыканы қолжетімді ету және оған қатысуды» арттыру. 1994 жылдың 7 сәуірінде RPO, қонақ жетекшісі Хью Бинмен бірге, Киелі Петір базиликасының Джулия капелласы және Accademia Filarmonica Romana, виолончельші Линн Харрелл және актер Ричард Дрейфус Гилберт Левиннің жетекшілігімен Шоа құрбандарын еске алуға арналған Папалық концертке қатысты. Бұл концертке Рим папасы Иоанн Павел II, Римнің бас раввині Элио Тофф және Италия президенті Оскар Луиджи Скальфаро қатысты, ол «Еуровизия» арқылы Еуропа бойынша және АҚШ-тың PBS арналарында көрсетілді. Концерт Justice Records компаниясымен CD және Time Warner компаниясымен бейне түрінде шығарылды.

21 ғасыр

Оркестр жыл сайын Фестиваль залында концерттер өткізеді және 2004 жылдан бері Челсидегі бұрынғы шіркеу – Кадоган залында тұрақты орналасқан, ол 900 орындық концерт залы мен репетицияларға арналған кеңістікке айналдырылды. Лондонның Корольдік Альберт залында RPO хор мен оркестрдің ірі шығармаларынан бастап, танымал классика кештеріне дейін алуан түрлі қойылымдар ұсынады. Бұл қойылымды Westdeutscher Rundfunk (WDR), 3sat және PBS телеарналары көрсетті, ал Arthaus Musik оны DVD форматында шығарды. Оркестр өңірлік гастрольдік бағдарламасын жүзеге асырады, Ұлыбританияның әртүрлі қалаларында өнер көрсетеді және Айлсбери, Кроули, Кройдон, Дартфорд, Хай Вайкомб, Ипсвич, Лоустофт, Нортгемптон және Рединг қалаларында тұрақты өкілдіктер құрды. RPO шетелде де жиі гастрольдік сапарларға шығады; 2010 жылдан бері Әзірбайжан, Канада, Қытай, Германия, Италия, Жапония, Ресей, Испания, Түркия және АҚШ-та өнер көрсетті. 2010–11 жылдары және одан кейінгі екі маусымда RPO Швейцарияның Монтрё қаласындағы концерттер сериясінде резидент-оркестр ретінде танылды. Сол жылы тағы бір гастроль аясында Максим Шостакович әкесі Дмитрий Шостаковичтің музыкасын дирижерлік етті. RPO балабақшадағы қызметін жалғастыруда. 2015 жылдың желтоқсан айында RPO Зорлу PSM-де Сезен Аксумен бірге концерт берді. Оркестрдің қоғамдық және білім беру саласындағы жұмыстары XXI ғасырға да көшті. 2013 жылдың мамыр айында Лондонның алты ауданынан келген жасөсперімдер ансамбльдері мен жергілікті бастауыш мектептерден шақырылған 3500 баладан тұратын хорға Альберт-холлда RPO мүшелерімен бірге өнер көрсету мүмкіндігі берілді. Олар барлық алты музыкалық ансамбльдің қатысушылары жазған шығарманы орындады. 2022 жылдың қараша айында оркестрдің үш қойылымы On Air стриминг сервисінде жарияланды. Би-би-си телеорталығында жазылған Игорь Стравинскийдің «Көктемнің құрбаны», «От құсы» және «Петрушка» шығармалары түсірілді. 2023 жылы RPO музыканттары Карл III пен Камилланың тәж кию рәсімінде орындауға шақырылды. 2024 жылдың наурыз айында RPO Джеймс Уильямстың орнына Сара Бардуэллді келесі басқарушы директоры етіп тағайындағанын хабарлады.

Ойыншылар мен дирижерлер

1950 жылдардың ортасында және одан кейін RPO жетекшілері болған белгілі музыканттардың арасында Стивен Старюк (жетекші, 1957–1959), Раймонд Коэн (жетекші, 1959–1966), Алан Ловедей (жетекші, 1967–1971), Эрих Груенберг (жетекші, 1972–1976), Барри Гриффитс (жетекші, 1976–1989), Джонатан Карни (жетекші, 1991–1994) және Фредерик Риддл (виола, 1953–1977) болды. Ағаш аспаптар тобының жетекшілері қатарында Джеффри Гилберт (флейта, 1957–1961), Джеймс Галвей (флейта, 1967–1969), Антони Пэй (кларнет, 1968–1978) және Майкл Чэпман (фагот, 1978–1999) болды. Мыс аспаптар тобының жетекшілері Алан Сивил (валторна, 1952–1955), Филип Джонс (труба, 1956–1960), Эльгар Ховарт (труба, 1963–1969) және Мартин Оуэн (валторна, 1998–2008) болды. Доратиден кейінгі бас дирижерлер Уолтер Веллер (1980–1985), Андре Превин (1985–1992), Владимир Ашкенази (1987–1994), Юрий Темирканов (1992–1998) және Даниэле Гатти (1996–2009) болды. Чарльз Дюто 2009 жылдан бастап 2018 жылдың қаңтарына дейін, сексуалдық қылықтар бойынша айыптаулар салдарынан отставкаға кеткенге дейін, көркемдік директор және бас дирижер қызметін атқарды. 1992 жылдан 2000 жылға дейін Питер Максвелл Дэвис RPO-ның қосымша дирижері және композиторы болды. 2024 жылдың сәуірінде RPO Джо Хисаишиді өзінің келесі композиторы ретінде тағайындағанын хабарлады.

Жазбалар

RPO-ның алғашқы күндерінен бастап Бичемнің өмірінің соңына дейін олар His Master's Voice, CBS және RCA Victor үшін көптеген жазбалар жасады. Олар жазған шығармалардың ішінде EMI ХХ ғасырдың соңында "Ғасырдың ұлы жазбалары" сериясында қайта шығарылатын бірнеше шығарманы таңдады. Олардың ішінде Делиус бағдарламасы; Григ бағдарламасы; француз балет музыкасы; Бизе, Шабьер, Фурэ және Сент-Сенстің қысқа шығармалары; Чайковскийдің №4 симфониясы және "Ақшамұрт" сюитасы; Моцарттың Юпитер симфониясы, Кларнет концерті (Браймер) және Бас-кларнет концерті (Брук); және Шуберттің 3-ші, 5-ші және 6-шы симфониялары кірді. Бичемнің қайтысынан кейін RPO Decca үшін көптеген жазбалар жасады, кейде "Бичем симфониялық оркестрі", "Лондон фестивальдық оркестрі" және "Метрополитен симфониялық оркестрі" сияқты есімдермен. 1960 жылдары RPO сондай-ақ сэр Джон Барбиролли, Фриц Райнер, Чарльз Мунк, Жорж Претр, Кемпе, Превин және Стоковский сияқты дирижерлермен коммерциялық түрде жазды, сондай-ақ Стравинскийдің "Эдип рекс" операсы жазылды. 1964 жылдан 1979 жылға дейін RPO Decca компаниясымен Гилберт пен Салливан операларын D'Oyly Carte Opera Company-мен бірге жазуға шақырылды. 1986 жылы оркестр RPO Records компаниясын құрды, ол "симфониялық оркестрге тиесілі әлемдегі алғашқы жазбалар компаниясы" деп мәлімдеді. 2013 жылы RPO лейбліндегі жазбалар симфониялық репертуардан және Чайковскийдің балеттік партитураларынан бастап, әртүрлі композиторлардың кино музыкасына дейін, Берт Бахарак пен Ричард Роджерстің жеңіл музыкасы және "Симфониялық рок" деп аталатын альбом болды, ол "оркестрлік өңдеумен жасалған классикалық рок гимндері мен поп-тректердің үш сағаттан астам" деп сипатталды.

Классикалық емес жұмыстар

Классикалық репертуардан шығармалар орындаумен қатар, RPO бірнеше фильмнің музыкасын жазды, соның ішінде Пауэлл мен Прессбургердің "Қызыл туфлі" және "Хоффманның әңгімелері". RPO жазған басқа да музыкалық композициялар: Оливьедің "Ричард III", "Квай өзеніндегі көпір" және "Шерлок Холмстің жеке өмірі". Тони Бремнермен бірге Корольдік филармониялық оркестр "Жұлдыздар жолы: Түпнұсқа сериясы" сериясының әртүрлі эпизодтарынан симфониялық сюиталарды қайта жазды. Бұл жазбалар 1985 жылы "X" лейблімен екі томдық жинақта шығарылды. 1987 жылы RPO бауырлас ансамбль құрды – жеңіл классикалық музыка орындайтын Корольдік филармониялық концерттік оркестр. Бұл оркестр бұрынғы ұқсас топ, Корольдік филармониялық поп-оркестрінің орнын басты. Кейінгі классикалық емес жобалардың қатарында 1993 жылы Грецияда Шахрад Рохани дирижерлік еткен "Янни Live at the Acropolis" концерті бар; 1992 жылы УЕФА оркестр мен Сент-Мартин академиясының хорына УЕФА Чемпиондар лигасының гимнін жазуды тапсырды. 2003 жылы ямайкалық регги әншілері Джон Холт пен Фредди Макгрегор Лондонның Хаммерсмит Аполло театрында оркестрмен бірге өнер көрсетті.