Кіріспе
Рейнланд-Пфальц аймағында орналасқан қала, Германия. Кобленц (ағылш. /UK//k//oʊ/'/b//l//ɛ//n//t//s/ kohBLENTS, /US/'/k//oʊ//b//l//ɛ//n//t//s/ KOHblents) – Рейн және Мозель өзендерінің жағалауындағы Германия қаласы, көп ұлтты саласы. Кобленц б.з.б. 8 жылы Друздың құрылысымен Римнің әскери бекеті ретінде пайда болды. Оның атауы латын тіліндегі (ad) cōnfluentēs сөзінен шыққан, яғни "қосылатын жер". Ағынның кездесетін жері бүгінде "Германия бұрышы" деп аталады, ол Германияның бірігуінің символы болып табылады және император Вильгельм I-нің атты ескерткішімен безендірілген. Қала 1992 жылы 2000 жылдығын тойлады. Кобленц халқының саны Майнц және Людвигсхафен-ам-Рейн қалаларынан кейін Рейнланд-Пфальц аймағындағы үшінші ірі қала болып есептеледі. Оның тұрақты тұрғындарының саны 112 000 (2015 жылғы мәлімет бойынша). Кобленц биік төбелермен қоршалған, кейбіреулері тау биіктігіне жететін, тар су тасқыны жазығында орналасқан. Қаланы жылдам пойыз және автобандар желісі қамтиды. Ол халық тығыз қоныстанған Рейнланд аймағының бір бөлігі.
the city in Germany
Koblenz (/UK//k//oʊ/'/b//l//ɛ//n//t//s/ kohBLENTS, /US/'/k//oʊ//b//l//ɛ//n//t//s/ KOHblents, ) is a German city on the banks of the Rhine and the Moselle, a multinational tributary. Koblenz was established as a Roman military post by Drusus around 8 B. C. Its name originates from the Latin (ad) cōnfluentēs, meaning "(at the) confluence". The actual confluence is today known as the "German Corner", a symbol of the unification of Germany that features an equestrian statue of Emperor William I. The city celebrated its 2000th anniversary in 1992. It ranks in population behind Mainz and Ludwigshafen am Rhein to be the third largest city in Rhineland Palatinate. Its usual residents' population is 112,000 (as at 2015). Koblenz lies in a narrow flood plain between high hill ranges, some reaching mountainous height, and is served by an express rail and autobahn network. It is part of the populous Rhineland.
Атауы
Тарихи жазылулары Ковеленц, Кобленц және Кобеленц болып келген. Жергілікті диалектте атау алғашқы тарихи жазылуын көрсеткендей, неміс орфографиясында Ковеленц деп айтылады.
Ежелгі дәуір
1000 жылға дейін Мозельдің қарсы бетінде Эренбрейтштейн төбесінде алғашқы бекіністер салынды. 55 жылы Юлий Цезарь басқарған рим әскері Рейнге жетіп, Кобленц пен Андернах арасына көпір салды. Б.з.д. 9 жылы Кастеллум apud Confluentes, Друз құрған әскери бекеттердің бірі еді. 49 жылы римдіктер салған үлкен көпірдің қалдықтары бүгінге дейін көрініп тұр. Римдіктер көпірді қорғау үшін екі бекініс салған, біреуі біздің заманымыздың 9 жылында, екіншісі 2-ші ғасырда, соңғысы 259 жылы франктар тарапынан қиратылды. Кобленцтің солтүстігінде Меркурий және Росмертаға (галло-римдік құдайлар) арналған ғибадатхана болды, ол 5-ші ғасырға дейін пайдаланылды.
Орта ғасырлар
Батыс Рим империясының құлдырауымен қала франктардың қолына түсіп, патшалық резиденцияға айналды. Шарль империясы бөлінгеннен кейін, ол оның ұлы Луи Исақының (Луи Благочестивый) жерлеріне қосылды (814). 837 жылы ол Карл Шалаққа (Карл Балдаға) берілді, ал бірнеше жылдан кейін осы жерде Каролингтер мұрагерлері Верден шартының (келісімінің) болашақ мазмұнын талқылады (843), осы арқылы қала Лотар I басқаратын Лотарингияның құрамына кірді. 860 және 922 жылдары Кобленцте шіркеу соборлары (ғибадатханалық синодтар) өтті. Бірінші соборда Любфрауенкирхеде Луи Герман мен Карл Шалақтың (Карл Балданың) арасы жарастырылды. 882 жылы қала викингтер (норвегиялықтар) тарапынан тоналып, қиратылды. Екінші соборда құлдыққа айып тағылды, атап айтқанда, «христианды алып кетіп, оны сатқан» әрбір адам кісі өлтіруші деп есептелді. 925 жылы ол Шығыс Германия Корольдігінің, кейіннен Киелі Рим империясының құрамына кірді. 1018 жылы император II Генрих қалаға жарғы бергеннен кейін, оны Трир архиепископына сайлау құқығымен тапсырды. Ол 17 ғасырдан бастап олардың негізгі резиденциясы болғаннан кейін, 18 ғасырдың соңына дейін оның мұрагерлерінің меншігінде болды. 1138 жылы осы жерде император II Конрад сайланды. 1198 жылы осы маңында Швабиялық Филипп пен IV Оттон арасында шайқас болды. 1216 жылы князь-епископ Теодерих фон Вид базилика мен аурухана жерлерінің бір бөлігін Тевтон орденіне (рыцарларына) сыйға тартты, ол кейін Deutsches Eck аталды. 1249–1254 жылдары Кобленцке архиепископ II Арнольд Изенбург жаңа қабырғалар салдырды; және архиепископтар қаланың наразы азаматтарын басып тастау үшін, бірінен кейін бірі Эренбрейтштейн бекінісін салдырып, нығайтты, ол бүгінге дейін қалаға үстемдік етеді.
Роялистік эмигранттардың мекені
Француз революциясы басталғанда, Кобленц корольшіл эмигранттар мен Франциядан қашқан феодал ақсүйектердің жиналатын орталығына айналды. 1791 жылдың маусымынан кейін, бірақ қазан айына дейін, Кобленцте (сондай-ақ Вормс пен Брюссельде) Францияға шетелдік әскерлердің көмегімен шабуыл жасауға дайындалып жатқан адалдық жақтастары болды. Кобленцте тұратын белгілі эмигранттардың ішінде Артуа графы Карл (кейін Карл X), бұрынғы министр Карл Александр де Калонн және Прованс графы Людовик (кейін Людовик XVIII) бар еді. "Gazette de Paris" газеті арқылы офицерлер мен сарбаздар (әрбір сарбаз үшін алпыс ливр) жалданып, тіркелгендер Мецке, содан кейін Кобленцке жіберілді. 1792 жылдың қаңтар айында Кобленцке келген Клод Алиер 60 000 адам қаруланып, әрекет етуге дайын екенін хабарлады.
Роялистердің талқандауы
1792 жылы 26 шілдеде 70 000 пруссиялық, 68 000 австриялық, гессендіктер мен эмигранттардан құралған шабуылшы әскерлердің біріне басшылық еткен Брансвик герцогы Кобленцке қарай жорық бастады. Ол, өздерін қорғауға тырысқан қалаларды өртеп тастаймыз және олардың тұрғындарын, Кобленцті қоса, көтерілісшілер деп жазалаймыз деп мәлімдеген манифест жариялады. Қаланың тағдыры шегіне жақындады. Алайда, Бірінші дүниежүзілік соғыста болғандай, Аргонн орманындағы құйындар мен қиын жағдайлар шабуылшыларды тоқтатты, жолдар "батыл сазға айналды", ауа райының нашарлауы салдарынан жабдықтау жолдары үзіліп қалды. Радикалды революционер Жорж Дантон Брансвик герцогымен, белгісіз шарттар бойынша кері шегіну туралы келіссөздер жүргізді. Шегіну Гранд-Пре және Верден арқылы, содан кейін Рейн арқылы жүзеге асырылды, осылайша Кобленц қаласы құтқарылды.
Венде көтерілісіне қатысу
1793 жылы Вандеядағы католик шаруаларының көтерілісі Ұлттық Ассамблеяны құлатуға бағытталды, ол Кобленцтен келген елшілер сонда сапар жасағаннан кейін ғана басталды, олар папалық бұйрықтар, патшалық жарлықтар және алтын әкелді. Француз революциялық күштерінің қадағалауынан жасырыну үшін бұл елшілерге орта тап, Нанттың бұрынғы құл саудагерлері және Англияны қолдайтын, сан-кулоттарға қарсы саудагерлер көмектесіп, қорғау көрсетті.
Жалпы әсері
Француз революциясындағы тәжірибесіне байланысты Петр Кропоткин Кобленцте тұратын роялист эмигранттардың түрін сипаттау үшін "Кобленцтіктер" терминін қолданды.
Қазіргі заман
Қала 13 ғасырда құрылған Рейн қалаларының лигасының мүшесі болды. Тевтон ордені 1231 жылы немесе оған шамамен жақын уақытта Кобленц билігін құрды. Кобленцке зор өркендеу келді және ол отыз жылдық соғыстың апаты жылдам құлдырауға алып келгенге дейін дамуын жалғастырды. Трирдің курфюрсі Филипп Кристоф Эренбрейтштейнді француздарға тапсырғаннан кейін, қала 1632 жылы императорлық гарнизонды алды. Бірақ бұл күшті шведтер тез арада ығыстырып шығарды, олар өз кезегінде қаланы француздарға қайта тапсырды. Императорлық әскерлер 1636 жылы оны шабуылмен қайтарып алды. 1688 жылы маршал де Буффлер басқаратын француз әскері Кобленцті қоршады, бірақ олар тек Ескі қаланы (Альтштадт) қиратып, Ескі саудагерлер үйін (Кауфхаус) және басқа да ғимараттарды жойды, ол 1725 жылы қазіргі түрінде қайта жаңартылды. Қала 1690 жылдан 1801 жылға дейін Трир архиепископының резиденциясы болды. 1786 жылы Трирдің соңғы архиепископ-курфюрсі Саксониялық Клеменс Вацлав қаланың кеңейтілуіне және жақсартуына үлкен үлес қосты, Эренбрейтштейнді тамаша барокко сарайына айналдырды. 1789 жылы Бастилия құлағаннан кейін, архиепископ-курфюрстің бас министрі Фердинанд Фрайхерр фон Думиниктің шақыруымен қала француз эмигранттарының маңызды кездесу орталығына айналды. Архиепископ-курфюрст бұл шешімді мақұлдады, себебі ол қуғынға ұшыраған Франция королі Людовик XVI-ның туысы болды. Қалаға ағылып келген көптеген француз босқындарының арасында Людовик XVI-ның екі кіші інісі, Прованс графы және Артуа графы болды. Сонымен қатар, Людовик XVI-ның туысы, Конде принці Людовик Жозеф де Бурбон келді және француз төңкерісіне қарсы күресуге және Ескі тәртіпті қалпына келтіруге дайын жас аристократтардан әскер құрды. Конде әскері 1792 жылы Францияға қарсы сәтсіз жорықта герцог Карл Вильгельм Фердинанд Брансвик басқаратын пруссиялық және австриялық әскерлердің одақтас әскерімен бірікті. Бұл Бірінші француз Республикасының архиепископ-курфюрстің ашуын тудырды; 1794 жылы Кобленцті Марсо басқарған француз революциялық армиясы басып алды (ол қоршау кезінде қаза тапты), ал Луневиль шартына (1801) қол қойылғаннан кейін ол жаңа француздық Рейн және Мозель департаментінің астанасы болды. 1814 жылы оны орыстар басып алды. Вена конгресі қаланы Пруссияға берді, ал 1822 жылы ол Пруссияның Рейн провинциясының үкімет орталығы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Франция бұл аймақты қайта басып алды. Қала 1919-1923 жылдар аралығында американдық оккупациялық күштердің орталығы болды. Француздарға қарсылық көрсетіп, қала тұрғындары 1926 жылдан бастап Кобленцтің немісше жазылуын қолдануды талап етті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол неміс әскерлері тобының бас штабына иелік етті және көптегендей, қатты бомбалауға ұшырады, содан кейін қайта жаңартылды. 1945 жылдың 16-19 наурызы аралығында АҚШ-тың 87-ші жаяу әскер дивизиясы "Ламберджек" операциясын қолдап, қалада қатты шайқас болды. 1947-1950 жылдар аралығында Рейнланд-Пфальц провинциясының үкіметінің орталығы болды. 2002 жылы Рейн шатқалы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді, ал Кобленц солтүстік шекарасын белгіледі.
Қалған қалалар
Оның қорғаныс құрылыстары кең аумақты алып жатыр, және қаланы батыстан айнала қоршаған төбелерде орналасқан мықты бекіністерден, сондай-ақ Рейн өзенінің қарсы жағалауындағы Эренбрейтштейн цитаделінен тұрады. Ескі қала үшбұрыш тәрізді болған, екі жағы Рейн және Мозель өзендерімен, ал үшінші жағы қамалдар қатарымен шектелген. Бұл қамалдар 1890 жылы бұзылып, қалаға осы бағытта кеңеюге мүмкіндік берілді. Кобленц Hauptbahnhof (орталық вокзал) бұрынғы қабырғалардың сыртында, Кельн-Майнц темір жолы мен стратегиялық Метц-Берлин бағытының тоғысқан жерінде кең алаңда салынған. 2011 жылдың сәуір айында Koblenz Stadtmitte станциясы 2011 жылғы Федералды бақша көрмесінің ашылуымен бірге қала орталығында ашылды. Рейн өзені Пфаффендорф көпірі арқылы кесіледі, бұл бастапқыда теміржол көпірі болған, бірақ қазір автомобиль көпіріне айналдырылған. Сонымен қатар, қаладан оңтүстікке қарай шамамен бір миль жерде Хорххайм теміржол көпірі орналасқан, ол жоғарыда аталған Берлин теміржолының бір бөлігі болып табылатын Лахнтал теміржолын тасымалдайтын екі кең және биік аралықтан тұрады. Мозель өзені 1344 жылы салынған 14 аркалы готикалық тас көпірмен, екі заманауи автомобиль көпірімен және екі теміржол көпірімен жалғастырылған. 1890 жылдан бері қала Альтштадт (ескі қала) және Неуштадт (жаңа қала) немесе Клеменштадттан тұрады. Олардың ішінде Альтштадт тығыз салынған, аздаған әдемі көшелер мен алаңдары бар, ал Неуштадт көптеген кең көшелерге және Рейн өзені бойындағы сәндік фасадына ие.
Басқа көрікті жерлер
Кобленцтің көне бөлігінде тарихи маңызы бар бірнеше ғимараттар орналасқан. Олардың ішінде өзендердің қосылатын жеріне жақын, төрт мұнарасы бар Қастер шіркеуі немесе Касторкирхе, Қардендік Қастерге арналған. Шіркеудің негізін 836 жылы Пийлі Людовик қалады, бірақ қазіргі роман стиліндегі ғимарат 1208 жылы аяқталды, ал готикалық күмбезді шатыры 1498 жылға дейін салынды. Қасиетті Қастер шіркеуінің алдында 1812 жылы француздар тұрғызған фонтан орналасқан, онда Наполеонның Ресейге басып кіргенін еске алу үшін жазу бар. Одан көп ұзамай Ресей әскерлері Кобленцті басып алды, ал олардың қолбасшысы Прист ирониямен былай деп қосты: "Vu et approuvé par nous, Commandant russe de la Ville de Coblence: 1 января 1814". Осы ауданда Liebfrauenkirche, әдемі шіркеу (негізгі зал 1250, хор 1404–1431) биік кеш роман стиліндегі мұнаралармен; 1280 жылы салынған Трир сайлаушыларының қамалы, қазірде қалалық сурет галереясы орналасқан; және 1773 жылы Австрия мемлекет қайраткері, принц Меттернихтің туған үйі – Меттернихтердің отбасылық үйі де бар. Сондай-ақ, шамамен 1110 жылға дейін салынған екі мұнаралы қасбеті бар Санкт-Флориан шіркеуі де ерекше көзге түседі. Бұрынғы иезуит колледжі – J. C. Sebastiani (1694–1698) салған барокко стиліндегі ғимарат, қазіргі қалалық әкімдік ретінде пайдаланылады. Кобленцке жақын Лахнек қамалы, 1 сәуірден 31 қазанға дейін келушілерге ашық. Қала б.з.б. қола дәуіріндегі Голлорингтегі жер жұмыстарына жақын орналасқан, бұл шамамен 3000 жыл бұрын салынған ықтимал Urnfield күнтізбесі болуы мүмкін. Мұндағы қолайлы климат инжір, зәйтүн, пальма және басқа да Жерорта теңізі өсімдіктерінің өсуіне мүмкіндік береді.
Сайлау сарайы
Қаланың қазіргі бөлігінде сарай (Residenzschloss) орналасқан, оның бір жағы Рейнге, екіншісі Нойштадтқа қарап тұрады. Ол 1778–1786 жылдары Трирдің соңғы сайлаушысы Клеменс Венцеславтың тапсырысымен, француз сәулетшісі П. М. д'Икнардың жобасы бойынша салынған. 1833 жылы сарай казарма ретінде пайдаланылды және Потсдамнан бастау алған оптикалық телекоммуникация жүйесінің терминалдық станциясына айналды. Бүгінде сайлаушының бұрынғы сарайы музей болып табылады. Көптеген экспонаттардың ішінде Гобелендерден жасалған көрпелер де бар. Сарайдан Рейн жағалауы бойымен бақтар мен серуендеу жолдары (Kaiserin Augusta Anlagen) созылып жатыр, олардың ішінде ақын Макс фон Шенкендорфқа арналған ескерткіш орналасқан. Луизенплацта Кобленцті сүйікті резиденциясы деп санаған император Аугустаның мүсіні тұр.
Уильям I ескерткіші
Тевтондық рыцарьларға Рейн мен Мозель өзендерінің қосылған жерінде орналасқан Deutschherrenhaus Bailiwick үшін аймақ берілді, ол «Неміс бұрышы» (Deutsches Eck) деп аталды. 1897 жылы Германия императоры Вильгельм I-ге арналған, биік тақтада отырған атты ескерткіш оның немересі Вильгельм II тарапынан ашылды. Архитекторы – Бруно Шмиц, ол көптеген ұлттық-неміс ескерткіштері мен мемориалдарының жобасын жасаған. «Неміс бұрышы» осы ескерткішпен, Германия империясының (қайта) құрылуымен және «Вахта ам Рейн» әнінде көрсетілгендей, аймаққа француз тарапының кез келген талаптарын қабылдамауымен байланысты. Осыған қоса, «Вахта ам Рейн» деп аталатын «Нидервальд монументі» де өзен бойымен сәл жоғары орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде мүсін АҚШ артиллериясымен қиратылды. Француз оккупациялық әкімшілігі ескерткішті толығымен жойып, оның орнына жаңасын орнатуды жоспарлады. 1953 жылы Бундеспрезидент Теодор Хаус ескерткішті Германияның бірлігіне арнап қайта ашты, сондай-ақ, солтүстік-батыс федералды штаттарының және шығыстағы жоғалған аймақтардың таңбаларын қосты. Осы күннен бастап Германияның туы сол жерде желбіреп тұр. Төрт жылдан кейін Саар аймағы да Германияға қосылды, себебі халық Германияға қосылуға дауыс берген. 1980 жылдары ескерткіштің видеоклипі кешкі телеарналарда ұлттық әнұран ойналған кезде көрсетілетін, бірақ үздірілмей хабар тарату кең таралғаннан кейін бұл практика тоқтатылды. 1990 жылдың 3 қазанында, бұрынғы ГДР штаттары қосылған күні, олардың таңбалары да ескерткішке қосылды. Германияның бірлігі толыққандықтан және Польша басқаруындағы аймақтар Польшаға берілгендіктен, ескерткіш өзінің ресми мақсатын жоғалтты, енді ол тек тарихты еске түсіреді. 1993 жылы жергілікті тұрғындар берген мүсіннің көшірмесі тудың орнына қойылды. Алайда, мүсінді қайта орнату күні Седан күнімен (2 қыркүйек 1870 жыл) – Германияның Францияны Седан шайқасында жеңгенінің еске алу күнімен сәйкес келгендіктен, дау тудырды. Бұл оқиға 1870 жылдардан 1910 жылдарға дейін кеңінен тойланды.
Экономика
Кобленц – Мозель және Рейн шарап саудасының маңызды орталығы, сонымен қатар минералды суларды экспорттау бойынша ірі бизнес жүргізеді. Оның өндірісіне автомобиль бөліктері (тоқтау жүйелері – TRW Automotive, газ серіппелері және гидравликалық серпінді сөндіргіштер – Stabilus), алюминий рулонды металдары (Aleris International, Inc.), пианино, қағаз, картон, машиналар, қайықтар және баржалар кіреді. 17 ғасырдан бері қала Кенигсбахер (қазір Кобленцер) сыра зауытының орны (Кобленц тарихи орталығындағы Ескі сыра зауыты, қазір Кобленц Стольценфельс зауыты). Бұл – маңызды аймақтық көліктік түйін. 2012 жылға дейін қалада Германия Армиясының Бас штабы орналасқан. Оның ізбасары, Германия Армиясының Бас командованиесі (нем. Kommando Heer, Kdo H) Штаб-пәтері Штраусбергтегі фон Харденберг казармасында орналасқан. Бундесвердің Бірлескен медициналық қызметінің Бас штабы 2012 жылы Бундесверді қайта ұйымдастырудың бір бөлігі ретінде құрылды. Оның базасы Фалькенштейн казармасында (Falckenstein Kaserne) және Кобленцтегі Рейн казармасында (Rhein Kaserne) орналасқан. Бұл – Германия Армиясының Бірлескен медициналық қызметінің жоғары басқару органы. Бас штабта Бірлескен медициналық қызмет инспекторы, Generaloberstabsarzt доктор Ульрих Баумгартнердің штабы да бар. Кобленц автобанындағы Amazon логистикалық орталығы 2012 жылдың 19 қыркүйегінен бері жұмыс істеп келеді. Canyon Bicycles GmbH компаниясының халықаралық бас кеңсесі де Кобленцте орналасқан, ол 1985 жылы құрылған.
Темір жолдар
Кобленц Хбф – Бонн мен Майнц арасындағы Батыс Рейн темір жолындағы Intercity Express аялдамасы. Сонымен қатар, Висбаден–Кёльн Шығыс Рейн темір жолының пойыздары да осы станцияда тоқтайды. Кобленц Мозель желісінің Трирге (содан әрі Люксембург және Саарбрюкенге жалғасатын) және Лимбург пен Гийсенге дейінгі Лахнтал темір жолының бастапқы станциясы болып табылады. Кобленцтегі басқа станциялар: Кобленц Эренбрейтштейн, Кобленц Гюльс, Кобленц Лютцель, Кобленц Мозельвайс және 2011 жылдың 14 сәуірінде ашылған Кобленц Штудтмитте.
Білім
Кобленц университетінің кампусы қалада орналасқан. Кобленц қолданбалы ғылымдар университеті (неміс тілінде: Hochschule Koblenz) де қалада орналасқан.
Танымал мәдениет
Балалардың ойыншығы – йо-йо 18 ғасырдағы Францияда "де Кобленц" (Кобленц) деп аталған, бұл қалада сол кезде көптеген ақсүйек француз эмигранттары тұрғандықтан. "Қасиеттілік жебесі" (Tugendpfeil) – Кобленц және Рейн өзенінің сол жағалауындағы әйелдердің бас киімінен 20 ғасырдың басына дейін қолданылған үлкен алтын немесе күміс қыстырғыш. Бұл әдетте жас католик қыздары ересекке жеткеннен бастап үйленгенге дейін тағу үшін арналған.