Кіріспе

Фотопленканың жарыққа сезімталдығының өлшемі – фотопленканың жылдамдығы, ол сенситометрия арқылы анықталады және әртүрлі сандық шкалаларда өлшенеді, соның ішінде 1974 жылы енгізілген ISO жүйесі ең қазіргісі. ISO деп те аталатын ұқсас жүйе цифрлық камераларда экспозиция мен түстің жарықтығы арасындағы байланысты сипаттау үшін қолданылады. ISO жүйесінен бұрын АҚШ-та ASA және Еуропада DIN ең көп қолданылатын жүйелер болды. "Жылдамдық" термині фотосуреттің бастапқы кезеңдерінен пайда болды. Жарыққа сезімтал фотоэмульсияларға қанағаттанарлық кескін алу үшін аз уақыт қажет болды, сондықтан экспозицияны жылдам аяқтауға болып, модельдердің аз уақытқа тұруы жеткілікті болды. Сезімталдығы төмен эмульсиялар "баяу" деп есептелді, себебі экспозиция уақыты ұзақ болды және көбінесе тек табиғат суреттеріне ғана жарады. 19-шы ғасырдың соңына қарай фотоэмульсиялардың экспозиция уақыты сағаттардан секундтың үлесіне дейін қысқарды. Фильмдік және цифрлық фотосуретте жоғары сезімталдық қолданылғанда кескін сапасы төмендеуі мүмкін (пленканың ірі түйіршіктелуі немесе жоғары шу деңгейі арқылы). Әдетте, сезімталдық жоғары болған сайын кескіннің түйіршіктелуі де артады. Сезімталдық, ақырында, пленканың немесе сенсордың кванттық тиімділігімен шектеледі. Белгілі бір пленкаға қажетті экспозиция уақытын анықтау үшін әдетте жарық өлшегіш пайдаланылады.

Эмульсия жылдамдығының критерийлері

19-ғасырдың соңынан бері эмульсия жылдамдығын бағалау үшін бес критерий пайдаланылды, олар атаулары мен жылдары бойынша тізімделген: шектік (1880), инерциялық (1890), белгілі тығыздық (1934), ең төменгі пайдалы градиент (1939) және бөлшектік градиент (1939).

Келесі:

Шектік критерий – бұл тұманнан жоғары жақсы байқалатын тығыздыққа сәйкес келетін сипаттама қисығындағы нүкте.

Инерция

Эмульсияның инерциялық жылдамдық нүктесі Hurter және Driffield сипаттамалық қисығында қисықтың түзу бөлігінің еңісі мен тығыздық осіндегі негіз + тұман (B+F) сызығының қиылысуы арқылы анықталады.

Белгілі тығыздық

Белгілі тығыздық бойынша жылдамдық нүктесі эмульсияның жылдамдығын анықтау үшін негіз ретінде белгілі бір ең төменгі тығыздықты (мысалы, B+F-тен 0,1 жоғары) анықтау арқылы белгіленеді.

Ең төменгі пайдалы градиент

Ең төменгі пайдалы градиент критерийі жылдамдық нүктесін градиент алғаш рет белгіленген мәнге жеткен жерге қояды (мысалы, tan θ = 0,2).

Бөлшек градиент

Бөлшек градиент – бұл сипаттамалық қисықтың еңісінің белгілі бір диапазон (мысалы, 1,5) бойынша сипаттамалық қисықтың орташа градиентінің белгіленген үлесіне (мысалы, 0,3) алғаш жететін нүкте.