Кіріспе

Спорт социологиясы – спортты әлеуметтік құбылыс ретінде зерттейтін социологияның бір саласы. Бұл социология мен спорт арасындағы қарым-қатынасты, сондай-ақ спортпен байланысты әртүрлі әлеуметтік-мәдени құрылымдарды, үлгілерді және ұйымдарды немесе топтарды зерттеумен айналысатын ғылым. Осы салада спорттың жеке адамдар мен қоғамға экономикалық, қаржылық және әлеуметтік жағынан тигізетін оң әсері талқыланады. Спорт социологиясы спорт командалары мен олардың ойыншыларының іс-әрекеттері мен мінез-құлқын социологтың көзқарасымен қарастыруға тырысады. Спорт ережелермен, мінез-құлық нормаларымен, кеңістік және уақыт шектеулерімен реттеліп, басқару органдарына ие. Ол жеңімпаз бен жеңілгенді анықтайтын мақсатқа бағытталған, бәсекелестікке және ойынға негізделген. Спорттың барлық түрі мәдени ортада қалыптасады, қабылдаушы қоғамның құндылық жүйесімен және билік қатынастарымен тығыз байланысты. Спорт социологиясының пайда болуы (аты болмаса да) 19 ғасырдың соңына дейін барып жетеді, ол кезде бәсекелестік пен қарқынның топтық әсерін зерттеген алғашқы әлеуметтік-психологиялық тәжірибелер жүргізілді. Мәдени антропологияның адам мәдениетіндегі ойындарға деген қызығушылығынан басқа, спорт туралы жалпылама ойлауға жасалған алғашқы тың тырыстықтардың бірі Йохан Хейзинганың «Гомо Люденс» немесе Торстейн Вебленнің «Бос уақыт класының теориясы» еңбектері болды. «Гомо Люденс» мәдениет пен қоғамдағы ойын элементінің маңыздылығын талқылайды. Хейзинга ойынның, әсіресе спорттың, мәдениеттің бастауы және қажетті шарты екенін айтады. Бұл жазбалар спорт социологиясының дамуына үлкен үлес қосты. 1970 жылы спорт социологиясы ұйымдастырылған, толыққанды ғылыми сала ретінде кең танылды. 1978 жылы Солтүстік Америка спорт социологиясы қоғамы құрылды, мақсаты – осы саланы зерттеу. Оның ғылыми басылымы – «Спорт социологиясы журналы» 1984 жылы жарық көрді. Спортты бір мезгілде ырым-жырым және ойын ретінде қарастыру қалыпты жағдай. Сондықтан спортты бос уақыт пен еркіндікпен байланысты параллельді рәсім ретінде қарастыруға болады. Рәсімнің символдық маңызы адамдар арасындағы, сондай-ақ әйелдер мен ерлер арасындағы әлеуметтік қатынастарды анықтауға, спорттың ұлттарға тигізетін әсерін бағалауға мүмкіндік береді. Кейбір ұлттық спорт түрлері, мысалы, Кубадағы бейсбол, Вест-Индиядағы крикет және Латын Америкасының көптеген елдеріндегі футбол этникалық тегіне, аймақтық шығу тегіне немесе әлеуметтік статусына қарамастан, зор құмарлық тудырады. Осы себепті спорт – қазіргі қоғамның жұмыс істеуін жақсырақ түсіну үшін маңызды зерттеу саласы болып табылады.

1936 жылғы Берлин ойындары

1936 жылғы Берлин Олимпиада ойындарына қатысты пікір таластар болды, себебі ұйымдастырушы елдің (нацистік Германияның) риторикасы мен заңдары ашық және экстремалды расизмге негізделген. Көптеген немістер ақ емес терілі спортшылардың қатысуына рұқсат берілгеніне наразы болды; «нацистер «примитивті» жарыстармен спорттық байланыс жасауға және әсіресе негр спортшыларымен жарысуға қатты қарсы болды». Адольф Гитлер «жунглиден келген» ата-бабалары бар адамдардың «примитивті екенімен» келісті, себебі олардың дене бітімі өркениетті ақ адамдардан күштірек болды. Бірнеше нәсілшіл теориялар айтылды. Қара нәсілділердің спортқа қабілетті болуына себеп – жануарлар баяу қозғалатын жануарларды жеп қойды. «Орталық өткел» мифы құл саудасы мен плантацияларда жұмыс істеу кезінде тек ең қабілетті қара нәсілділер ғана тірі қалды деп болжады. Матриархалды теория бойынша, әкесі жоқ қара нәсілділер ашуларын спортқа бағыттап, жаттықтырушыларды әкелік бейнеге айналдырды. Мандиго теориясы ең күшті қара еркектер ең күшті қара әйелдермен шарықталып, нәсілдік қабілеттерін арттырды деп есептейді. Психологиялық теория қара спортшылардың спортта басшылық позицияны атқаруға қабілетсіздігіне байланысты зиялылық деңгейі жеткіліксіз деп мәлімдеді. «Ақымақ спортшы» теориясы бойынша, қара нәсілділер академиялық жетістікке қол жеткізе алмағандықтан спорт стипендиясына түседі. Соңында, генетикалық теория қара спортшыларда белгілі бір бұлшық ет талшықтарының көп болуын көрсетті.

Қазіргі кездегі әлеуметтану

Жас афроамерикандықтар спортты әлеуметтік жағдайын жақсартудың құралы деп қарастырады, ал дәстүрлі жұмыспен оларға мұндай мүмкіндік берілмейді. Жарыс көбінесе әлеуметтік топ, жыныс және этникалық принадлежностьпен байланысып, белгілі бір спорт түрлеріне қолжетімділікті және спортшының қабылдалуын анықтайды. Мысалы, гольф афроамерикандықтар үшін нәсілдік себептерден емес, көбінесе жоғары экономикалық және әлеуметтік капиталдың қажеттілігінен қолжетімсіз. Нәсіл көбінесе жынысқа байланысты, әйелдердің спортқа қол жеткізу және онда табысқа жету мүмкіндігі шектеулі. Әйел жетістікке жеткен жағдайда, оның нәсілдік ерекшеліктері көбінесе ескерілмейді, ал сексуалдылығына басымдық беріледі. Белгілі бір мәдениеттерде, әсіресе мұсылмандық мәдениеттерде, әйелдер спортпен айналысудан толығымен айырылады. Командалық спортта ақ түсті ойыншылар көбінесе интеллект, шешім қабылдау қабілеті, көшбасшылық, сабырлылық және сенімділік қажет болатын орталық позицияларға қойылады. Ал қара түсті ойыншылар спорттық дағды, физикалық күш, жылдамдық және жарылыс қабілеті талап ететін позицияларда ойнайды. Мысалы, орталық жартылай қорғаушы рөлінде ақ түсті ойыншылар, ал қанаттар рөлінде қара түсті ойыншылар.

Функционализм

Құрылымдық функционалистік теориялар қоғамды күрделі жүйе ретінде қарастырады, оның бөліктері ынтымақтастық пен тұрақтылықты нығайту үшін бірлесіп жұмыс істейді. Спорттың өзі қоғамның әлеуметтік және моральдық ынтымағын нығайтуға қызмет ететін діни рәсімдерден пайда болды. Бромбергер діни рәсімдер мен футбол матчтары арасындағы ұқсастықтарды байқады. Матчтар белгілі бір кеңістіктік конфигурацияда өткізіледі, алаң қасиетті және алаңға басып кірушілермен ластануы мүмкін емес, сондай-ақ жанкүйерлерде күшті эмоциялық күйлерге әкеледі. Діни рәсімдердегідей, көрермендер кеңістікте биліктің әлеуметтік бөлінуіне сәйкес орналасады. Футбол маусымының белгілі бір күнтізбесі бар. Матч күні топтық рөлдер салтанатты түрде орындалады, арнайы киім киген адамдар қарқынды рәсімдерді атқарады. Футбол, шіркеу сияқты, жергілікті деңгейден бастап жаһандық деңгейге дейін ұйымдық желіге ие. Матчтардың реттілігі қатысушылардың матчқа дейінгі және матчтан кейінгі әрекеттерін басқарады. Соңында, футболдың рәсімдері қауымдық сезімді тудырады. Әндер мен хореографияны көрермендердің командаға күш-қуатын беру арқылы жүзеге асыратын ішкі рәсім ретінде қарастыруға болады. Барлық әрекеттердің қазіргі әлеуметтік құрылымды қолдамайтындығын ескере отырып, Роберт К. Мертон адамның қолданыстағы құрылымға жауап беруінің бес жолын анықтады, оларды спортқа да қолдануға болады: сәйкестік, инновация, ритуализм, қанағаттанбау және қарсылық. Эрвинг Гоффман Дюркгеймнің оң ырым-жырымдары тұжырымын пайдаланып, жеке тұлғаның «бетінің» қасиетті мәртебесін атап өтті. Жағымды (мақтау, сәлемдесу сияқты) және жағымсыз (қақтығыстан аулақтау, кешірім сұрау сияқты) ырым-жырымдардың бәрі адамның беделін қорғауға қызмет етеді. Мысалы, спорт журналистері жақсы қарым-қатынас орнатуды көздейтін спортшының беделін сақтау үшін жағымды да, жағымсыз да ырым-жырымдарды қолданады. Біррелл спорттық жарыстарды спортшылардың ерлік, жақсы ойын және адалдық арқылы мінез-құлқын көрсететін рәсімдік жарыстар деп санайды. Сәтті өнер көрсету спортшының жақсы беделін нығайтады.

Түсіндірмелі әлеуметтану

Интерпретативтік социология әлеуметтік әрекеттің мәртебе, субъективтілік, мағына, мотивтер, жекелік және әлеуметтік өзгерістермен өзара байланысын зерттейді. Ол жалпы заңдар мен жалпылаулар арқылы адам топтарын түсіндіруден аулақ болып, Макс Вебердің "Verstehen" деп атаған түсіну арқылы жеке мотивацияларды түсіндіруге басымдық береді. Бұл спорттың әртүрлі әлеуметтік мағыналарын, символдарын және рөлдерін толыққанды түсінуге мүмкіндік береді. Спорт бір ойын немесе матч аясында әртүрлі әлеуметтік сәйкестіктердің қалыптасуына мүмкіндік жасайды, олар оның барысында немесе бірнеше матчтар барысында өзгеруі мүмкін. Спортшы ретіндегі рөлі ойын немесе матчтан тыс әрекеттеріне де әсер етеді, мысалы, студент-спортшы рөлін атқаруына. Вебер рационализациялау ұғымын енгізді. Қазіргі қоғамда қарым-қатынастар моральдық және саяси принциптерге емес, техникалық білімге негізделген, тиімді болу үшін ұйымдастырылады. Бұл тиімді, жеке емес және біртекті бюрократияны құрайды. Аллен Гаттман рационализацияның бірнеше негізгі аспектілерін анықтады, оларды спортқа да қолдануға болады:

Секуляризация: қазіргі спорт одан дамыған діни институттардан тәуелсіз болды. Көне қоғамдарда спорт пен діни мерекелер өзара байланысты болған. Діннің спорттағы маңыздылығын матч алдындағы рәсімдер, ырымдар мен дұғалардан көруге болады. Меритократия: Спорт әділ бәсекелестікті дамытады, ал бұрынғы спорт түрлері эксклюзивті болған. Мысалы, көне Олимпиада ойындарына әйелдер мен азамат емес адамдар қатыса алмаған. Керісінше, қазіргі спорт мүмкіндікке мұқтаж адамдарға мүмкіндік береді, ал әділ төрелік тең мүмкіндіктерді қамтамасыз етеді. Әлеуметтік мәртебе спортқа қол жеткізуде және жетістікке жетуде әлі де маңызды рөл атқарады. Бай елдердегі спортшылардың саны да көп, табысты, ал жоғары топтағылар жақсы жаттығулар мен дайындыққа қол жеткізе алады. Мамандану: қазіргі спорт, өнеркәсіп сияқты, күрделі еңбек бөлінісін қамтиды. Спортшылар командада өте мамандандырылған рөл атқарады, оны үйреніп, орындауы керек, мысалы, американ футболдағы допты тепкіш. Бұл барлық спорт түрлеріне қатысты емес, себебі кейбіреулері қажет болған жағдайда бірнеше рөлді атқару қабілетін бағалайды. Рационализациялау: қазіргі спорт қалаған мақсатқа жетудің ең тиімді жолын анықтайды. Алайда, Джулианотти спортта иррационалды әрекеттердің басым екенін атап көрсетеді. Бюрократизация: спортты жергілікті, құрлықтық және жаһандық деңгейдегі ұйымдар, комитеттер және қадағалау кеңестері басқарады. Жетекші лауазымдарға біліктілік пен тәжірибе негізінде, харизма мен туыстық байланыстар емес, тағайындалуы керек. Бұл әрқашан осылай бола бермейді, өйткені аталған ұйымдар мен комитеттердің басшылығына көбінесе күшті және харизматикалық тұлғалар тағайындалады. Сандық өлшем: Статистика қазіргі спорттық оқиғаларды, көбінесе бірнеше ұрпақ бойы өлшейді және салыстырады, күрделі оқиғаларды көпшілікке оңай түсінікті ақпаратқа дейін азайтады. Статистика спорт мәдениетінде басым фактор емес, әлеуметтік-психологиялық және эстетикалық факторлар әлі де маңызды болып табылады.

Неомарксизм

Карл Маркс спортты экономикалық контексте қарастырды, ол тауарға айналдыруға және бөтендеуге (алдын-ала айыруға) бейім. Жаңа марксизм спортты буржуазияның идеологиялық құралы ретінде қарастырады, оны көпшілікті жаңылыстыру үшін, билікті сақтау мақсатында пайдаланады. Еңбекшілер сияқты, спортшылар өз еңбек күштерінен бас тартып, бөтендеген жұмысшының тағдырына ұшырайды. Индустриялық капитализмді қолдаудан бөлек, спорт ауыр физикалық еңбек пен шамадан тыс жұмысты жағымды жайт ретінде таратуда. Еңбек күшін мамандандырылған бөлінісі спортшыларды шығармашылықпен, тәжірибелік және еркін ойнаудың орнына, үнемі бірдей қимылдарды орындауға мәжбүр етеді. Спортшы көбінесе өзінің еңбек күшін жоғалтып жатқанын сезбей, еркіндік иллюзиясында өмір сүреді. Көрермендер өздерінің қолдауы мен қатысулары арқылы спортшылар еңбегінің бөтендеуіне қолдау көрсетеді. Марксистік теориялар спорттың тауарға айналуын зерттеу үшін қолданылды, мысалы, ойыншылардың өзі қалай тауарға айналады немесе оларды жарнамалайды, 20-ғасырда спорттың гиперкоммерциялануы, клубтардың дәстүрлі фирмаларға ұқсауы және спорт ұйымдарының брендтерге айналуы. Бұл тәсіл олардың қарапайым экономизмге бейімділігі және барлық қазіргі әлеуметтік құрылымдардың қолданыстағы капиталистік тәртіпті сақтау үшін жұмыс істейді деген болжамы үшін сынға ұшырады. Спорт командаларын қолдау міндетті түрде таптық сананың қалыптасуына және таптық күреске қатысуға қарсы келмейді. Спорттық іс-шараларда саяси наразылықтың көптеген мысалдары бар. Жаңа марксистік спорт талдауы көбінесе спорттың эстетикалық жағын жеткілікті бағаламайды.

Мәдениеттану

Гегемониялық зерттеулер билік қатынастарын, сондай-ақ үстем топтардың физикалық күш қолданусыз идеологиялық келісімге қол жеткізу үшін пайдаланатын әдістер мен тәсілдерін сипаттайды. Бұл идеологиялық келісім әлеуметтік тәртіпті табиғи нәрседей сезіндіруге бағытталған, осылайша бағынышты топтардың бағынуын қабылдауына мүмкіндік береді. Гегемония әрқашан сынға ұшырауға дайын, сондықтан гегемонияға қарсы қозғалыстар туындауы мүмкін. Үстем топтар спортты бағынышты топтардың қылықтарын қажетті бағытта немесе тұтынушылыққа итермелеу үшін пайдалануы мүмкін. Дегенмен, спорт тарихы отарланғандардың спорт арқылы манипуляцияланбайтынын көрсетеді, ал спортты кәсіби деңгейге көтеру және олардың өзіндік халықтық мәдениеті жұмысшы табының буржуазиялық құндылықтарға жаппай бағынуынан сақтануға көмектесті. Қарсылық – мәдени зерттеулердегі маңызды түсінік, ол бағынышты топтардың үстемдікке қарсы тұру үшін қандай мәдени амалдарға баратынын көрсетеді. Қарсылық ашық және саналы немесе жасырын және бейсана болуы мүмкін, бірақ ол үнемі үстем топтардың нормалары мен қағидаларына қарсы тұрады. Джон Фиске қарсыласу семиотикасы мен қашуды ажыратты.

Дене және спорт

Дене 80-ші жылдары Мишель Фуконың еңбектері арқасында зерттеу нысанына айналды. Оның пікірінше, билік екі түрлі жолмен іске асырылады – биологиялық билік және тәртіптік билік арқылы. Биологиялық билік адам денесінің және тұтас халықтың туу, көбею, өлім сияқты маңызды биологиялық аспектілерін саяси бақылауға бағытталған. Тәртіптік билік денелерді күнделікті тәртіпке салу арқылы, әсіресе уақыт пен кеңістікті басқару арқылы жүзеге асырылады. Айхберг спортта тәртіпті және тәртіпсіз денелердің аражігін ашып көрсету үшін үш түрлі дене түрін қарастырады: әртүрлі пішіндегі және мөлшердегі диалогтық дене, ол өзін бақылаудан босатуға ұмтылады және бұрынғы заманғы фестивальдар мен карнавалдарда басты рөл атқарды. Спорттық жетістіктерге және бәсекеге қабілеттілікке жету үшін жасалған, тиімді әрі жетілдірілген дене. Дене шынықтырудың қатаң тәртібі арқылы қалыптасқан, сау және тура дене. Гротескті дене бұрынғы заманғы фестивальдар мен карнавалдарда, мысалы, халық күресінде немесе үш аяқты жарыста кездесетін. Қазіргі заманғы спорт педагогикасы қатаңдық пен еркіндік, тәртіп пен бақылау арасында ауытқып отырады, бірақ жаттықтырушы мен спортшы арасындағы билік пен білімнің иерархиялық қатынастары өзгермейді. Сегел спорттың мәдени дамуының қазіргі қоғамның физикалық өрнекке деген жалпы бетбұрысын көрсеткенін, бұл милитаризмді, соғысты және фашизмді қайта жандандырғанын айтты. Франкфурт мектебінің өкілдерінің кейбіреулері спортты денеге қатысты фашистік идеялардың культі деп қарады. Таннсжо спорттағы шеберлікті артық мақтаудың қоғамдағы фашистік элементтерді көрсеткенін, себебі ол әлсіздер мен жеңілгендерді қысымға салуды қалыпты жағдайға келтіреді деп мәлімдеді.

Спорт және жарақат

Жарыс арқылы зорлық-зомбылыққа ұшыраған денелерді зерттеуге мүмкіндік туады. Кәсіби боксшылар өздерінің дене күшін жарыс күшіне айналдырады, осы арқылы даңқ, мәртебе және байлыққа қол жеткізуді мақсат етеді. Олардың денелерін менеджерлер пайдаланады, олар өздерін проституткалар, құлдар немесе жарыс аттары деп сипаттайды. Боксшылар денелеріне келетін зақымдарды қабылдаса да, осындай зақымдардың салдарынан қорқады. Мұндай жағдайға жиі жауап ретінде өздерін батыр тұлғаларға айналдыруға тырысады. Барлық контактілі спорт түрлерінде зорлық-зомбылық стратегияның бір бөлігі болып табылады, белгілі бір деңгейде. Спорттағы зорлық-зомбылық жеке тұлғаның емес, әлеуметтенудің нәтижесі болып табылады. Финн футболшыларды, күнделікті өмірдегіден өзгеше құндылықтарды қалыптастыратын, яғни жартылай зорлық-зомбылық мәдениетіне енетін адамдар ретінде қарастырады. Ол зорлық-зомбылықты ойынның орталық бөлігі ретінде қабылдайды. Спортшылардың дене жарақаттарын Бектің «тәуекел қоғамы» теориясы арқылы қарастыруға болады. Тәуекел қоғамы рефлексивті модернизммен сипатталады, онда қоғам мүшелері жақсы хабардар, сыншыл және әлеуметтік құрылымдарды қалыптастыруға қатысады. Дәстүрлі қоғамдағы күнделікті тәуекелдерден айырмашылығы, қазіргі қоғам тәуекелдерді анықтап, азайтуға тырысады. Спорттағы рефлексивті модернизм дене жарақаттарының себептерін оқшаулау, азайту және жою арқылы көрінеді, сонымен бірге осы спорт түрлеріне тән әдістер мен стратегияларды сақтайды. Төменгі әлеуметтік топтар тәуекелді бағалау және одан сақтану мүмкіндігі төмен болғандықтан, тәуекелге толы спорт түрлеріне қатысу ықтималдығы жоғары. Осыған қарамастан, спортшылар ауырсынуды елемеуге және оны жеңуге тырысады, себебі ауырсынуды жеңу батылдық пен ерлік белгісі саналады. Спортшының денесінің жеңілмейтіндей көріну қабілеті спорттық кәсібиліктің маңызды бөлігі болып табылады. Ауырсынуды елемеу кейбір спорттық субмәдениеттердің маңызды бөлігі болып табылады. Балалар да жиі күрт ауырсыну мен жарақаттарға ұшырайды, мысалы, гимнастикада.

Спорттағы эмоциялар

Эмоция әрқашан спорттың маңызды бөлігі болды, себебі ол спортшыларға да, көрермендерге де әсер етеді. Спорттағы эмоциялардың әсерін зерттейтін теоретиктер мен әлеуметтанушылар эмоцияларды санаттарға жіктеуге тырысады. Бұл жіктелімдер даулы, талқыланып, қызу пікірталас тудырады, сондықтан олар түпкілікті немесе өзгермейтін емес. Эмоция спортта өте маңызды; спортшылар оны командаластары мен жаттықтырушыларға нақты және маңызды ақпарат жеткізу үшін пайдалана алады, ал қарсыластарын шатастыру үшін жалған сигналдар жіберуге болады. Спортшылар эмоцияны өз пайдасына қолданумен қатар, ол олардың өзіне де, өнер көрсетулеріне де теріс әсер ете алады. Мысалы, "сахналық қорқыныш" немесе алаңдау, үрейлену олардың спорттағы нәтижелеріне оң немесе теріс әсер етеді. Спорттың деңгейіне қарай, эмоцияның күші де өзгереді. Кәсіби спортта эмоциялар өте күшті болуы мүмкін, себебі көптеген адамдар түрлі рөлдерде қатысады. Оларға кәсіби спортшылар, жаттықтырушылар, төрешілер, телеоператорлар, комментаторлар және, әрине, жанкүйерлер мен көрермендер жатады. Бұл жерде көптеп жарияланымдар, қысым мен өзіңе деген қысым болады. Спортқа эмоционалдық тұрғыдан бейжай қалу өте қиын, себебі спорт адамдардың жаман қасиеттерін шығаруға бейім. Қатты ойын барысында бір команда екіншісін жеңген кезде зор ұрыстар, дауыс көтерулер мен қатыгез пікірталастар болып жатады. Эмоция өте жұқпалы, әсіресе көптеген эмоционалды адамдар бір жерде болса.

Спорттың екілік бөлімдері

Спортты әртүрлі көзқараспен қарастыруға болады. Сондықтан, кейбір екіұшты бөліністер жиі айқындалады, және көптеген спорттық әлеуметтанушылар осы бөліністер гендерлік идеологиялар шеңберінде құрылымдар қалыптастыратынын, гендерлер арақатынасына әсер ететінін, сондай-ақ әлеуметтік және нәсілдік топтардың құрылымдарын қолдайтынын немесе сынға алатынын көрсетті. Осы екіұшты бөліністердің кейбіреулері: кәсіби және әуесқой, жаппай және жоғары деңгей, белсенді және пассивті/көрермен, ерлер мен әйелдер, спорт және ойын (ұйымдастырылған және институционалдық қызметке қарама-қарсы). Екіұшты бөліністерді спорттың өзінде ғана емес, спортты зерттеуде де көруге болады. Зерттеу саласында көбінесе ерлер басымдық танытады, себебі көптеген адамдар әйелдердің зерттеулері мен үлесі ерлердің зерттеулерімен салыстырғанда шынайы емес деп санайды. Кейбір әйел зерттеушілер спортты зерттеу саласында өз орнын "құруға" тырысу керектігін сезінеді, ал ерлер көбінесе мұндай қажеттілікке тап болмайды. Бұл саладағы әйел зерттеушілер өз зерттеулерінде гендерлік мәселелерге тап болғанымен, бұл олардың жинаған деректерді жинап, түсінуіне кедергі келтірмейді. Спорттық әлеуметтанушылар әйелдер спортты зерттеу кезінде ерекше көзқарасқа ие болатынын, себебі олар спорттық іс-шаралардың әйелдер тарапынан көрініс табуын жақыннан қарап, түсіне алатынын айтады. Феминистік немесе басқа рефлексивті және дәстүрді бұзушы парадигмаларға сүйене отырып, спорт кейде даулы қызмет ретінде зерттеледі, яғни түрлі адамдардың/топтардың мүдделерінің орталығындағы қызмет (спорт пен гендер, бұқаралық ақпарат құралдары немесе мемлекеттік саясат арасындағы байланыс). Бұл көзқарастар адамдарға спорт туралы ойлаудың әртүрлі жолдарын ұсынады және екіұшты бөліністер арасындағы айырмашылықтарды анықтауға көмектеседі. Спорт әрқашан әлемге, жекелеген қоғамдарға және олардағы адамдарға зор әсер етіп келді. Спорт әлемінде, әсіресе ұйымдастырылған спортта көптеген жағымды аспектілер бар. Спорт қоғамдық құндылықтарды қамтиды, жақсы мораль мен этиканы орнатуға және қолдануға ұмтылады. Көрермендер спорты "ойында" көрініс тапқан маңызды қоғамдық құндылықтар арқылы көрермендерге қуаныш сыйлайды. Жаңақтану сізге күнделікті өмірде, үйде және жұмыста өте маңызды болатын көптеген дағдыларды үйретеді. Осы дағдылардың кейбіреулері: командалық жұмыс, басшылық, шығармашылық және жеке тұлғалық қасиеттер.