Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағаш шайыры
Tree resin
Копал – ағаш шайыры, әсіресе хош иісті копал ағашының (Protium copal, Burseraceae) шайыры. Колумбияға дейінгі Мезоамерика мәдениеттері оны рәсімдік мақсатта жағылған құрбандықтар ретінде және басқа да түрлі қолданулар үшін пайдаланған. Жалпы айтқанда, копалға «жұмсақ» шайырлар мен янтарь арасындағы полимерлену және қатаю сатысындағы шайырлы заттар жатады. Ішінара минералдануға ұшыраған копал копалин деп аталады. Ол әртүрлі түрде кездеседі; қатты, янтарьға ұқсас сары копал – арзан нұсқасы, ал сүттей ақ копал – қымбатқа бағаланады.
Copal is a tree resin, particularly the aromatic resins from the copal tree Protium copal (Burseraceae) used by the cultures of pre Columbian Mesoamerica as ceremonially burned incense and for other purposes. More generally, copal includes resinous substances in an intermediate stage of polymerization and hardening between "gummier" resins and amber. Copal that is partly mineralized is known as copaline. It is available in different forms; the hard, amber like yellow copal is a less expensive version, while the milky white copal is more expensive.
Этимология
"Копаль" сөзі науатль тіліндегі "копалли" сөзінен туындаған, ол "эфир майы" немесе "құрбандыққа шалынатын иі су" дегенді білдіреді.
The word "copal" is derived from the Nahuatl language word copalli, meaning "incense".
Тарих және қолданылу
Субфоссилді копал Жаңа Зеландияда (Agathis australis (Араукария тұқымдасы) түлінен алынған каури қышқылы), Жапонияда, Доминикан Республикасында, Колумбияда және Мадагаскарда кеңінен танымал. Оның құрамында әртүрлі қосымша заттар болуы мүмкін, кейде "жас қырыққабат" деп сатылады. Автоклавта өңделген немесе күшейтілген жағдайда (сияқты, өнеркәсіптік Балтық зәрбізіне қолданылатындай), ол әшекей бұйымдарын жасауға пайдаланылады. Табиғи күйінде копал, ескі қырыққабаттан ашық сары түсімен және ацетон немесе хлороформ тамшысы тиген кезде бетінің жабысқақ болуымен оңай ажыратылады. Hymenaea verrucosa (Бұршақ тұқымдасы) копал шайыры Шығыс Африкада кездеседі және құрбандық шалу үшін хош иіс суретінде қолданылады. Шығыс Африкада, көрініп тұрғандай, тірі копал ағаштарының астында, бір-екі метр тереңдікте, мыңдаған жылдар бұрын өмір сүрген ағаштардың тамырларынан табылған субфоссилді копалдың көп мөлшері бар. Осы субфоссилді копалдан берік лак алынады. 18-шы ғасырда еуропалықтар оны сапалы ағаш лагын жасау үшін бағалы құрамдас деп тапты. Ол жиһаз және ат арбаларын жасауда кеңінен қолданыла бастады. Сонымен қатар, кейде суреттерді лактеп жабу үшін де пайдаланылды. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Англия мен Америкадағы лак өндірушілер оны пойыз вагондарында қолдана бастады, бұл оған деген сұранысты күрт арттырды. 1859 жылы американдықтар Шығыс Африка саудасының 68%-ын тұтынды, ол Занзибар сұлтаны арқылы бақыланды, ал Германия 24%-ын алды. Америка Азамат соғысы және Суэц каналының ашылуы сол ғасырдың соңына қарай Германияның, Үндістанның және Гонконгтың басым бөлігін иеленуіне әкелді. Копал Мексика мен Орталық Американың көптеген жергілікті халықтары тарапынан әлі де терлеу саунасындағы және қасиетті саңырауқұлақ рәсімдерінде хош иіс суретінде қолданылады.
Subfossil copal is well known from New Zealand (kauri gum from Agathis australis (Araucariaceae)), Japan, the Dominican Republic, Colombia, and Madagascar. It often has inclusions and is sometimes sold as "young amber". When it is treated or enhanced in an autoclave (as is sometimes done to industrialized Baltic amber) it is used for jewelry. In its natural condition copal can be easily distinguished from old amber by its lighter citrine colour and its surface getting tacky with a drop of acetone or chloroform. Copal resin from Hymenaea verrucosa (Fabaceae) is found in East Africa and is used in incense. East Africa apparently had a higher amount of subfossil copal, which is found one or two meters below living copal trees, from roots of trees that may have lived thousands of years earlier. This subfossil copal produces a harder varnish. By the 18th century, Europeans found it to be a valuable ingredient in making a good wood varnish. It became widely used in the manufacture of furniture and carriages. It was also sometimes used as a picture varnish. By the late 19th and early 20th century, varnish manufacturers in England and America were using it on train carriages, greatly swelling its demand. In 1859, Americans consumed 68% of the East African trade, which was controlled through the Sultan of Zanzibar, with Germany receiving 24%. The American Civil War and the creation of the Suez Canal led to Germany, India, and Hong Kong taking the majority by the end of that century. Copal is still used by a number of indigenous peoples of Mexico and Central America as an incense, during sweat lodge ceremonies and sacred mushroom ceremonies.