Кіріспе

Шырша тұқымдасына жататын өсімдіктер туысы. Автоматты таксобокс. | аты = Шырша | қазбалық диапазоны = Эоцен – қазіргі кезде кездесетін түрлер Солтүстік және Орталық Америка, Еуропа, Азия және Солтүстік Африка тауларында таралған. Бұл туыс Cedrus (кедр) туысына ең жақын. Туыс атауы латын тілінен алынған "көтерілу" деген сөзден шыққан, бұл оның түрлерінің биіктігіне сілтеме жасайды. Ағылшын тіліндегі жалпы атау көне норвеж тіліндегі fyri немесе көне дания тіліндегі fyr сөздерінен бастау алады. Бұл ірі ағаштар, піскен кезде биіктігі жоғары, діңінің диаметрі кең болады. Шыршаларды қарағай тұқымдасының басқа өкілдерінен ине тәрізді жапырақтарының бұтақтарға жеке-жеке, сорғыш тәрізді негізбен бекітілуімен және конустарымен ажыратуға болады. Шынайы кедрлер сияқты, олардың конустары бұтақтарда шамшақтай тік тұрады және піскен кезде ыдырайды. Әртүрлі түрлерді анықтау жапырақтардың мөлшері мен орналасуына, конустардың мөлшері мен пішініне, сондай-ақ конустардың қабықшаларының ұзын және сыртқа шығыңқы немесе қысқа және конус ішінде жасырылған болуына негізделген.

Жапырақтары

Шыршалар, қарағай тұқымдасының басқа өкілдерінен жапырақтарының ине тәрізді болуымен және кішкентай сорушыға ұқсайтын негіз арқылы бұтаққа ерекше бекітілуімен ерекшеленеді. Жапырақтары айтарлықтай жалпақ, кейде тіпті қысылғандай көрінеді, мысалы, A. sibirica. Жапырақтарының астыңғы жағында балауызбен қапталған стомальды жолақтардан тұратын екі ақшыл сызық бар. Көптеген түрлерде жапырақ бетінің үстіңгі жағы біркелкі жасыл және жылтыр, стомалары жоқ немесе ұшында ақшыл дақтар түрінде көрінеді. Ал кейбір түрлердің жапырақ бетінің үстіңгі жағы күңгірт, сұр жасыл немесе көкшіл сұрдан күміс түсті (көгілдір) болып келеді, олар балауызбен қапталған және әр түрлі сандағы стомальды жолақтары үздіксіз болмайды. Жасыл жапырақты түрдің мысалы – A. alba, ал күңгірт балауыз жапырақты түрдің мысалы – A. concolor. Жапырақ ұштары көбінесе аз-кем тілімделген (A. firma), бірақ кейде дөңгелек немесе тұншықталған (A. concolor, A. magnifica) немесе өткір және тікенді (A. bracteata, A. cephalonica, A. holophylla) болады. Жас өсімдіктердің жапырақтары әдетте өткірлеу келеді. Олардың бұтақтан таралу жолы өте әртүрлі, тек кейбір түрлерде ғана тарақ пішіндес болып, жапырақтары екі жағында орналасып, жалпақ болады (A. alba).

Жіктеу

Бұл туысқа жатқызылатын ең көне тозаң Сібірдегі Кейінгі Бор кезеңіне (Late Cretaceous) жатады, ал Эоценнен бастап Солтүстік Жартышарда жапырақтар мен көбею мүшелерінің жазбалары кездеседі.