Кіріспе
Перулік жылқы - жеңіл мінетін жылқы тұқымы, тегіс қозғалысымен танымал. Ол табиғи, төрт уақытты, бүйірлі қозғалыспен ерекшеленеді, ол "пасо llano" деп аталады. Бұл тұқым Перу үкіметінің 1992 жылғы 28 қарашада қабылданған 25919 нөміріндегі Жарлығымен қорғалады және Ұлттық мәдениет институты (ҰМИ) тарапынан Ұлттық мәдени мұра деп жарияланды. Шамамен 400 жыл бойындағы оқшаулану және селекционерлердің таңдауы нәтижесінде бұл тұқым дене пропорциялары және ерекше "paso llano" қозғалысымен ерекшеленеді. Бұл тұқым Перудың солтүстік аймақтарына тән, одан шыққан. Трухильо қаласы классикалық перулік жылқының отаны саналады.
The Peruvian Horse is a breed of light saddle horse known for its smooth ride. It is distinguished by a natural, four beat, lateral gait called the paso llano. This breed is protected by the Peruvian government through Decree number 25919 of Peru enacted on November 28, 1992, and has been declared a Cultural Heritage of the Nation by the National Institute of Culture (INC). Due to the isolation suffered for about 400 years and the selection made by their breeders, this breed is very particular in their body proportions and an ambling gait or "paso llano" that is characteristic. It is typical of the northern Peruvian regions of the country from which it originated. Trujillo city is considered the cradle of typical Peruvian Horses.
Тарих
Орта ғасырларда «Пальфрей» деп аталатын тегіс жүрісті жылқылар болған, ал ерекше жүрісімен «Дженнет» жылқысы көзге түскен. Перу жылқыларының тегі осы Дженнеттерге, сондай-ақ күш пен төзімділігімен танымал Барб тұқымына, ал стиль, құрылысы және қимылымен Andalusian тұқымына барады. 1531 жылы Писарроның келуімен басталган испан жаулап алу кезінде Оңтүстік Америкаға жылқылар келді. Осы жылқылардың негізгі қандық желісі Испания, Ямайка, Панама және Орталық Американың басқа да аймақтарынан алынған. 1542 жылы испандықтар Жаңа Кастилия вице-корольдігін құрғаннан кейін импорт көбейді. Кейіннен бұл Перу вице-корольдігіне айналды, ол 18-шы ғасырда Испанияның Жаңа әлем вице-корольдіктерінің маңызды орталығы болды. Перуде олар негізінен көлік және асыл тұқымды мал өсіру үшін қолданылды. Перудің солтүстігіндегі үлкен қант пен мақта плантацияларында бақылаушылар ұзақ қашықтықтарды жүріп өтуге мәжбүр болды, кейде плантацияны кесіп өтуге бірнеше күн кетті. Перудің оңтүстігіндегі шөл далалар елді мекендерді бөліп тұрды, сондықтан мықты, күшті жылқылар қажет болды. Екі жағдайда да тегіс жүрісті, жақсы төзімді жылқылар керек болды. Алайда, Перу мал шаруашылығына негізделген экономиканы дамытпады, сондықтан жылқының жылдамдығы мен ептілігіне қатысты асыл тұқымды жылқы өсіру қажеттігі тумады. Уақыт өте келе перулық селекционерлер қандық желіні таза ұстап, негізінен жүріс-тұрысы, құрылысы және мінез-құлқы бойынша селекция жасады. Олар мықты, төзімді, ыңғайлы және басқаруға оңай жануарларды іздеді. Төрт ғасыр бойы тек ең жақсы жүрісті жылқыларды өсіруге берілгендіктері нәтижесінде қазіргі Перу жылқысы пайда болды. 1900-шы жылдардың басында Перудың оңтүстік бөлігінде автомобиль жолдарының салынуынан кейін Перу жылқысын пайдалану азайды, себебі автомобильдер жылқының орнын басты. Бұл аймақтағы ірі малшылар ең жақсы жылқыларын жақын жердегі квебрадаларда (арқалықтарда) тұратын шаруаларға сыйлады. Осы квебрадалардың бірінде Гюставо де ла Борда бүгінгі күні тұқымның ең маңызды тұқымдық атасы болған Сол де Оро (Вьехо) атты жылқыны тапты. Перу жылқысы солтүстік аймақтарда гүлденуін жалғастырды, өйткені ол әлі де фермаларда тасымалдау үшін қажет болды. Бірақ 1960 жылдардың соңында Хуан Веласко Альварадо үкіметі жүргізген қатал аграрлық реформалар Перудегі Перу жылқысына ауыр соққы берді. Ірі селекциялық шаруашылықтар таратылып, асыл тұқымды мал жоғалды. Перу жылқысына деген қызығушылық АҚШ пен Орталық Америкада да бірден өскендіктен, Перудың ең жақсы жылқыларының көп бөлігі экспортталды, бұл Перу жылқысы өз отанында жоғалып бара жатқандай сезім тудырды. Дон Педро Вентуро Запата 1925 жылдан 1952 жылға дейін өзінің «Hacienda Higuereta y Anexos Negociacion Vinicola Pedro Venturo S. А.» шаруашылығында Перу жылқыларын өсірді. 20-шы ғасырдың соңғы тоқсанында Перуде Перу жылқысының бағы қайта жанданды. Лимадағы жылдық ұлттық көрме Перу мәдени өміріндегі маңызды оқиға. Перу жылқысы Перудің мәдени мұрасы деп жарияланды, бұл ел ішінде тұқымды сақтауға бағытталған шара. Қазіргі уақытта ұлттық чемпиондарды экспорттауға шектеу қоятын заңдар бар. Перу жылқылары жақсы мінезімен және ыңғайлы жүрісімен әлемдік деңгейде танымал. 2003 жылғы мәліметтер бойынша әлемде шамамен 25 000 жылқы бар, олар жай серуендеу, жолсеру, ат спорты, шерулер және төзімділік жарыстары үшін қолданылады.
Сыртқы келбеті
Жылқы орташа мөлшерлі, әдетте бойы орташа, бірақ әсем әрі күшті дене бітімімен ерекшеленеді. Мінге отырған адамға ешқандай жайсыздық немесе сілкініс сезілмейтіндіктен, Перу жылқысы сияқты жүйрік жылқылар арқасы ауыратын адамдарға жиі ұнайды.
Термино
Перулік жүріс-тұрыстың ерекшелігі – термо, иықтан басталатын, сыртқа қарай иіліп-шайқалатын аяқ қозғалысы. Алдыңғы төменгі аяқтар алға қадам басу кезінде сыртқа қарай бұрылады, бұл жүзушінің қолдарының қозғалысына ұқсас. Бұл, қаңтар айында өткізілетін халықаралық "Маринера" фестивалінде де байқалады. Перудің Ұлттық мәдениет институты бұл жылқыларды Перудің ұлттық мәдени мұрасының бір бөлігі деп жариялаған.
Атауы
Пасо деген ортақ сөздің болуынан перуандық және Пасо-Фино тұқымдарының тығыз байланысы бар деген қате пікір қалыптасады. "Пасо" сөзі испан тілінде жай ғана "қадам" дегенді білдіреді және ортақ тұқым немесе тегі туралы ешқандай мәлімет бермейді. Екі тұқымның да Ескі Дүниедегі ата-бабалары болған және олардың арасында кейбір ұқсастықтар бар, бірақ олар әртүрлі мақсаттар үшін дербес дамытылған. Бұл екі тұқым өзгеше және оларды оңай ажыратуға болады. Перуандық жылқысы көлемі жағынан ірілеу, денесі терең және кеңірек болады. Пасо-Фино тұқымында "термино" қадамына басымдық берілмейді. Перуандық жылқыны Перудің "ұлттық аты" деп атайды. Ал Пасо-Фино Солтүстік Латын Америкасы мен Кариб айманындағы жылқылардан дамыған, оның даму орталықтары Колумбия және Пуэрто-Рикода орналасқан. Перуандық жылқыны Солтүстік Америкада да "Перулық жылқы" деп атайды, бұл оны басқа тұқымдардан ерекшелеу үшін жасалған.