Кіріспе

Француз жазушысы, ақыны және мемлекет қайраткері (1790–1869)

Альфонс Мари Луи де Прат де Ламартин (alfɔ̃s maʁi lwi dəpʁa də lamaʁtin; 21 қазан 1790 – 28 ақпан 1869) – француз жазушысы, ақыны және мемлекет қайраткері. Ол Францияның Екінші Республикасының құрылуына және Франция туы ретінде үш түстінің сақталуына зор үлес қосты.

Алғашқы жылдар

1790 жылы 21 қазанда Бургундиядағы Макон қаласында француз провинциялық дворяндық отбасында дүниеге келген Ламартин жастық шағын отбасылық мүлігінде өткізді. Ол өзінің ішінара автобиографиялық "Le lac" ("Көл") өлеңімен әйгілі, ол қайғылы ер адамның көзқарасымен бір жұптың құштар махаббатын еске түсіреді. Ламартин француз поэзиялық формаларын шеберлікпен қолданды. Діңге берілген католик болып өскен Ламартин пантеистке айналып, "Жоселин" және "Күңгірт періште" атты туындылар жазды. Ол 1847 жылы Жирондистерді мақтап, "Жирондистер тарихы" еңбегін жариялады. Ламартин поэзия әлеміне "Поэтикалық толғаныстар" (1820) шедеврімен енді және бірден танымал болды. Бұл жинақтағы ең белгілі өлеңдердің бірі – "Көл", оны танымал дәрігердің әйелі Джули Чарльзға арнады. 1825 жылы ол Құрмет легионының рыцары атанды. 1825-1828 жылдары Италиядағы француз елшілігінде қызмет етті. 1829 жылы Француз академиясының мүшесі болып сайланды. 1833 жылы Депутаттар палатасына сайланды. 1835 жылы ол "Шығыс саяхаты" еңбегін жариялады, онда патшалық салтанатпен Шығыс елдеріне жасаған сапары туралы айқын әрі батыл әңгімелеп, осы сапарда жалғыз қызын жоғалтқанын жеткізді. Одан кейін ол тек прозамен айналысты.

Соңғы жылдары және мұрасы

Ол ең алуан түрлі тақырыптар бойынша томдар жариялады (тарих, сын, жеке құпиялары, әдеби әңгімелер) әсіресе Империя кезінде, жеке өмірге шығып, кредиторларының құрбаны болғаннан кейін, ол өзін "өмір сүру және қарыздарын төлеу үшін әдеби еңбекке" соттады. Ламартин өмірін кедейлікте аяқтады, өзін асырау үшін "Cours familier de littérature" еңбегінен ай сайын бөлімдер жариялады. Ол 1869 жылы Парижде қайтыс болды. Нобель сыйлығының иегері Фредерик Мистральдың даңқы, оның ұзақ поэмасы "Мирейо" жарық көргеннен кейін, Альфонс де Ламартиннің "Cours familier de littérature" журналының қырықыншы нөмірінде жарияланған мақтауының арқасында болды. Мистраль – қазіргі окситан әдебиетіндегі ең құрметті жазушы. Ламартин француз романтизмінің алғашқы ақыны деп есептеледі (сол кезде Шарль Жюльен Льо де Чендолье де ұқсас жаңалықтармен айналысып жатса да), ал Поль Верлен мен Символистер оны маңызды ықпал деп мойындады. Лев Толстой да Ламартинге жоғары баға берді, оның жазбаларында оған қатысты бірнеше ойлар кездеседі.

Басқа қызығушылықтар

Альфонс де Ламартин сонымен қатар шығыстанушы болған. Ол Левант пен Киелі кітаптың тақырыптары мен материалдарын пайдаланып, экзотикалық Шығыс әлеміне ұқсайтын сюжет желілерін, кейіпкерлерді және ландшафттарды жасады. Ол Ливан мен Таяу Шығысқа ерекше қызығушылық танытты. 1832–1833 жылдары Ливан, Сирия және Киелі жерге сапар шекті. Сол сапарда, әйелі, суретші және мүсінші Элиза де Ламартинмен Бейрутта болғанда, 1832 жылдың 6 желтоқсанында олардың жалғыз қалған баласы Джулия он жасында қайтыс болды. Дегенмен, бұл сапарды Еуропаны құрып жоюдан сақтап қаларлық жаңа христиандық пен руханилықтың қайта жаралуына мүмкіндік беретін аймаққа бару, христиандық иконаларға, символдарға және жерге терең үңілу деп санады. Ливанға сапары кезінде ол поэзияға құштар ханзадалар Башир Шиһаб II және Саймон Караммен кездесті. Ливандағы бір шатқал әлі күнге дейін Ламартин шатқалы деп аталады, бұл сапарды еске алу үшін, ал Ливанның шыршы ормандарында әлі күнге дейін «Ламартин шыршысы» бар, ол 200 жыл бұрын Ламартин отырған шыршы деп есептеледі. Ламартинге бұл сапар қатты әсер еткендіктен, ол 1838 жылы Ливанда «Пәрiменiң құлауы» (La Chute d'un ange) атты эпостық өлеңін қойды. Анасы жануарларға құрметпен қарауға тәрбиелеген ол ет жеуді ұнатпады, себебі «Адам мен жануарға екі түрлі жүрек болмайды. Жүрек болады немесе болмайды» деді. Оның «Пәрiменiң құлауы» (1838) және «Жасырын сырлар» (1849) атты еңбектері ХХ ғасырда вегетариандыққа қолдау көрсетушілер тарапынан пайдаланылды.

Заман рухы

Жалпы ақыл-ойдың артуы, философияның нұры, христиандық шабыты, әділдік, қайырымдылық және бауырластық идеясының заңдарда, әдет-ғұрыптарда және дінде дамуының нәтижесінде Америка, Еуропа және әсіресе Франциядағы қоғам, революциядан бері, барлық осы кедергілерді, касталық белгілерді, адамдар арасындағы барлық зиянды ерекшеліктерді жойды. Қоғам қазірде түрлі жағдайлар, кәсіптер, міндеттер мен өмір салтынан тұрады, олар біз «ұлт» дейтін нәрсені құрайды; жер иелері мен үй иелері; инвестициялар, қолөнершілер, саудагерлер, өндірушілер, шаруалар; өз кезегінде шаруалар, өндірушілер, саудагерлер немесе үйлер мен капитал иесіне айналатын күнделікті жұмысшылар; байлар, жайлы жағдайдағылар, кедейлер, қолдарымен еңбек ететін жұмысшылар, ақыл-ойымен еңбек ететін жұмысшылар; күнделікті жұмысшылар, мұқтаж жандар, айтарлықтай мүлікке ие болған немесе мұрагерлік еткен аз ғана адамдар, қиналып жинаған және арттырған кішкентай байлығы барлар, тек қана қажеттіліктерін қамтамасыз ететін мүлігі барлар; соңында, жеке меншігі жоқ, тек қолдарымен өзіне және отбасына жұмыс істеп, шеберханада немесе далада, немесе басқалардың үйлерінің алдында тіршілік табуға тырысатын, баспана, жалақы, нан, білім, құрал-жабдық, күнделікті күнкөріс сияқты, мұра етпеген, жинамаған және өзіне таба алмаған тіршілік құралдарын іздейтіндер бар. Осы соңғылары бұрмаланған түрде «халық» деп аталады. — Альфонс де Ламартеннің «Халық арасындағы атеизм» (1850), 19–20 беттер.

Онлайн

Альфонс де Ламартен: француз ақыны, тарихшысы және мемлекеттік қайраткері, Britannica.com Онлайнда, Анри Гильмен, «Британника энциклопедиясы» редакторлары, Глория Лотха және Дж. Е. Люберинг жазған.