Пол Эдуард Теру: Американдық жазушы және саяхатшының өмірбаяны

Кіріспе

Американдық саяхатшы-жазушы және романист (1941 жылы туған)

Пол Эдвард Теру (/θ//ə/'/r//uː///; 1941 жылдың 10 сәуірінде туған) – көптеген кітаптардың авторы, американдық романист және саяхатшы-жазушы, оның ішінде "Ұлы теміржол базары" (1975) атты саяхаттық очеркі бар. Оның кейбір көркем шығармалары толық метражды фильмдерге бейімделді. Ол 1981 жылы "Кене жағалауы" романы үшін Джеймс Тейт Блэк естелік сыйлығымен марапатталды, бұл роман 1986 жылғы аттас фильмге және 2021 жылғы аттас телесериалға негіз болды. Ол ағылшын-американдық жазушылар және деректі фильмдер жасаушылар Марсель мен Луи Терудың әкесі, жазушылар Александр Теру мен Питер Терудың бауыры, сондай-ақ американдық актер және сценарист Джастин Терудың сіңілісі.

Ерте өмір

Пол Теру Массачусетс штатының Медфорд қаласында дүниеге келді, жеті баланың үшіншісі, католик ата-анасының ұлы; анасы Энн (қызметтес аты Диттами) итальян-американдық, ал әкесі Альберт Юджин Теру француз-канадтық тегінен. Анасы бұрынғы бастауыш мектеп мұғалімі және суретші болған, ал әкесі "Американский кожаный дуб" компаниясында аяқ киім фабрикасының былғарысын сатушы болып жұмыс істеген. Теру скаут ұйымының мүшесі болды және соңында "Игл скаут" атағына ие болды. Оның ағалары – Евгений, Александр, Иосиф және Петр. Оның қарындастары – Энн Мари және Мэри.

Мансап

Университетті бітіргеннен кейін 1963 жылы Теру Малавидегі Бейбітшілік корпусына мұғалім ретінде қосылды. Кейінгі өміріндегі сұхбатында ол өзін "ашулы және толқыған жас жігіт" деп сипаттады, ол Массачусетстің шектеулерінен және АҚШ-тың жауыртқыш сыртқы саясатынан қашу керек деп ойлады. Малавидегі Банда оны Ятута Чизизаға көңіл жарысқандығы үшін persona non grata деп жариялады. Соның салдарынан, оның кейінгі "Жуңғар ғашықтары" романы, елдегі төңкеріс әрекетіне қатысты, Малавиде көп жылдар бойы тыйым салынды. 1965 жылы Угандаға көшіп келіп, Макерере университетінде ағылшын тілін оқытты, сонымен қатар "Transition" журналы үшін жазды. Макеререде жүргенде Теру "Transition" журналының негізін қалаушы Ражат Неогимен және сол кезде университетте қонақ ғалым болған романист В. С. Найполмен достық қарым-қатынас орнатты. Угандада болған кезінде ашулы наразылар тобы жүкті әйелі отырған машинаны аударып тастауға әрекеттенді, сол себепті Теру Африкадан кетуге шешім қабылдады. 1968 жылдың қарашасында ол ұлы Марсельмен бірге Сингапурға көшті, онда екінші ұлы Луис дүниеге келді. Сингапурдың Ұлттық университетінде екі жыл оқытқаннан кейін, Теру отбасымен 1971 жылдың қарашасында Англияға қоныстанды. Олар алдымен Дорсетте, содан кейін Оңтүстік Лондонда тұрды. 1990 жылдың басында некесі ажырасқаннан кейін Теру АҚШ-қа оралды және содан бері онда тұрып жатыр. Терудың Нобель сыйлығының лауреаты В. С. Найпол туралы "Сэр Видияның көлеңкесі" (1998) мемуарындағы кейде сыншыл бейнесі, оның бұрынғы "В. С. Найпол: Оның шығармашылығына кіріспе" (1972) еңбегіндегі осы авторға деген құрметті көзқарасынан өте өзгеше. Олардың достығы ұзаққа созылды, бірақ Теру екі кітаптың арасындағы 26 жыл ішінде болған оқиғалар кейінгі кітаптағы оның көзқарасына әсер еткенін айтты. Екі автор 2011 жылы Хей әдеби фестивалінде кездескеннен кейін татуласуға тырысты, бұл оқиға "Сэр Видияның көлеңкесі" кітабының кейінгі басылымының постскриптісінде сипатталған, және Найполдың 2018 жылы қайтыс болғанға дейін жақын достар болып қалды. Оның "Сен-Джек" (1973) романы Сингапур үкіметі тарапынан 30 жылға тыйым салынды. Екеуі де тыйым салынды, себебі олар үкімет басшысын сынға алды немесе елді жағымсыз жарықтан көрсетті. Терудың барлық кітаптары Оңтүстік Африкадағы апартеид үкіметі тарапынан тыйым салынды, бірақ 1995 жылы Оңтүстік Африка демократияға көшкеннен кейін, Нельсон Мандела президенттігі кезінде, Оңтүстік Африканың Білім министрлігі Терудың "Кене жағалауы" кітабын 12-ші сынып оқушылары үшін міндетті оқулық ретінде бекітті. 2001 жылы, 60 жасқа толуына дейін, Теру Африкаға қайтып, өзінің іздерін қайта басып, континенттің "пульсін сезінуге" тырысты. Сапар барысында түрлі қиындықтарға тап болғанына қарамастан, ол Африка мен африкалықтар туралы жағымды әсер алып, оның болашағына оң көзқараспен қарады. Алайда, оның тәжірибесі шетелдік туристер мен белсенділерге деген көзқарасын нашарлатты. Ол бұл саяхат туралы "Қараңғы жұлдыз сафариі" кітабында жазды. Теру Боно, Брэд Питт және Анджелина Джоли сияқты танымал белсенділерді "өзінің құндылығын әлемге дәлелдеуге ұмтылатын мифомандар" деп сынға алды. Ол "Африка фатальды түрде қиын жағдайда екендігі және оны тек сыртқы көмекпен ғана құтқаруға болады деген пікір – атақтылар мен қайырымдылық концерттері туралы айтпағанда – зиянды және қате түсінік" деді. 2016 жылдың 22 қазанында "Нью-Йорк Таймс" газетінде жарияланған мақаласында Теру президент Обаманың Джон Уокер Линдті кешіруін ұсынды. Мақалада ол өзінің бүлікші министрлермен байланысын және Бейбітшілік корпусының еріктісі болған кезде Малави президенті Гастингс Банданы өлтіру жоспарына қатысқандығын (жоғарыда айтылғандай) Ауғанстанда талибтермен соғысқан сотталған американдық азаматтың жағдайымен салыстырды.

After he finished his university education, Theroux joined the Peace Corps in 1963 as a teacher in Malawi. In a later life interview, he described himself as an "angry and agitated young man" who felt he had to escape the confines of Massachusetts and a hostile U. S. foreign policy. He was declared persona non grata by Banda in Malawi for sympathizing with Yatuta Chisiza. As a consequence, his later novel Jungle Lovers, which concerns an attempted coup in the country, was banned in Malawi for many years. He moved to Uganda in 1965 to teach English at Makerere University, where he also wrote for the magazine Transition. While at Makerere, Theroux began his friendship with Rajat Neogy, founder of Transition Magazine, and novelist V. S. Naipaul, then a visiting scholar at the university. During his time in Uganda, an angry mob at a demonstration threatened to overturn the car in which his pregnant wife was riding, and Theroux decided to leave Africa. In November 1968, the couple moved with their son Marcel to Singapore, where a second son, Louis, was born. After two years of teaching at the National University of Singapore, Theroux and his family settled in England in November 1971. They lived first in Dorset, and then in south London. When his marriage ended, early in 1990, Theroux returned to the United States, where he has since settled. Theroux's sometimes caustic portrait of Nobel Laureate V. S. Naipaul in his memoir Sir Vidia's Shadow (1998) contrasts sharply with his earlier, admiring portrait of the same author in V. S. Naipaul: An Introduction to his Work (1972). They had a long friendship, but Theroux said that events during the 26 years between the two books colored his perspective in the later book. The two authors attempted a reconciliation in 2011 after a chance meeting at the Hay Literary Festival, an episode described in postscript to the subsequent paperback edition of Sir Vidia’s Shadow, and remained close friends until the death of Naipaul in 2018. His novel Saint Jack (1973) was banned by the government of Singapore for 30 years. Both were banned because they were considered too critical of the government's leader(s), or cast the country in an unfavorable light. All Theroux's books were banned by the apartheid government in South Africa, but in 1995 after South Africa's transition to democracy, under the presidency of Nelson Mandela, the South African Department of Education made Theroux's “The Mosquito Coast” required reading as a set book for 12th grade students sitting their final (“Matric”) exam. In 2001, prior to his 60th birthday, Theroux returned to Africa to retrace his footsteps and "[take] the pulse of the continent." Despite undergoing various hardships during the trip, he came away with a positive impression of Africa and African people and optimistic views of its future. However, his experiences soured his attitudes towards foreign tourists and activists. He wrote about this journey in the book Dark Star Safari. Theroux has criticized celebrity activists like Bono, Brad Pitt and Angelina Jolie as "mythomaniacs, people who wish to convince the world of their worth." He has said that "the impression that Africa is fatally troubled and can be saved only by outside help—not to mention celebrities and charity concerts—is a destructive and misleading conceit". In an op ed in The New York Times on October 22, 2016, Theroux recommended that President Obama pardon John Walker Lindh. In the article, he compared his association with rebel ministers and own unwitting involvement, while a Peace Corps volunteer, in a plot to assassinate President Hastings Banda of Malawi (noted above) to the complexities in the case of the convicted American citizen who fought with the Taliban in Afghanistan.

Әдеби шығармашылық

Тэру Угандада болған кезінде өзінің алғашқы романы "Вальдо" (1967) романын жариялады; ол орташа табысқа ие болды. Ол келесі бірнеше жылда тағы бірнеше роман жариялады, соның ішінде "Фонг және үндістер", "Джунгли ғашықтары" және "Москит жағалауы". Көп жылдар өткен соң Малавиге оралғанда, ол сол елде түсірілген "Джунгли ғашықтары" әлі де тыйым салынған екенін білді. Ол бұл туралы "Қараңғы жұлдыз сафариі" (2002) кітабында баяндады. 1972 жылы Лондонға көшкеннен кейін, Тэру Ұлыбританиядан Жапонияға және кері сапарға пойызбен аттанды. Осы саяхаты туралы жазған еңбегі "Ұлы теміржол базары" деген атпен жарияланды, бұл оның саяхат жазушысы ретіндегі алғашқы үлкен жетістігі және қазір жанрдың классикасы саналады. Нигериялық сыншы Ну Саро Вива: "Тэрудің "Ұлы теміржол базары" (1975) кітабы 1,5 миллион дана сатылып, 20 ғасырдың соңындағы саяхат жазу бумын қанаттандырды" деп жазады. Ол содан бері бірнеше саяхат кітаптарын жазды, соның ішінде Бостоннан Аргентинаға дейін пойызбен саяхаттау ("Ескі Патагония экспресі"), Ұлыбританияны аралап жүру ("Теңіздегі патшалық"), Оңтүстік Тынық мұхитында каякпен жүру ("Океанияның бақытты аралдары"), Қытайға бару ("Темір әтешпен жүру") және Каирден Кейптаунға Африка арқылы саяхаттау ("Қараңғы жұлдыз сафари"). 2015 жылы ол АҚШ-тың оңтүстік штаттары арқылы жасаған төрт жол саяхатын егжей-тегжейлі баяндайтын "Deep South" атты кітабын жариялады. 2019 жылы ол Мексика бойынша жеке көлігімен жасаған кең саяхаты туралы "Жыландар жазығында" кітабын шығарды. Ол адамдар мен орындарды терең сипаттауымен, иронияның күшті ағысымен, тіпті адамилыққа деген теріс көзқарасымен танымал. Тэрудың көркем емес туындыларының ішінде Нобель сыйлығының лауреаты В. С. Найполмен 30 жылға созылған, бірақ кенеттен аяқталған жеке және кәсіби достығы туралы "Сэр Видияның көлеңкесі" бар. Тэру атақты фотограф Стив МакКарримен тығыз жұмыс істеді. Олардың "Император жолы" кітабы 1987 жылы жарық көрді, ал МакКарридің фотосуреттері Тэрудың "Қоңыраулы оңтүстік" және "Жыландар жазығында" кітаптарына енді. Тэрудің бірнеше кітабы фильмге түсірілді. Оның 1972 жылғы "Сен-Джек" романы 1979 жылы Питер Богданович түсірді, ал басты рөлді Бен Газзара сомдады. Оның "Доктор Слейтер" повесі 1986 жылы Майкл Кейн мен Сигорни Уивердің қатысуымен "Айдың жартысы" деп түсірілді. Питер Уэйрдің "Көбелек жағалауы" (1986) фильмінде Харрисон Форд, Хелен Миррен және Ривер Феникс түсті. Тэрудың қысқа әңгімелер жинағы "Лондон елшілігі" 1987 жылы британдық теледидарда алты бөлімді телесериал болып көрсетілді. Сид Цезердің қатысуымен 1986 жылы түсірілген "Рождестволық қар" телефильмі Тэрудың "Лондон қар" романының негізінде түсірілді. Тэру Гонконгтағы оқиғаны жазды, оның негізінде Уэйн Ванның "Қытай қорабы" (1997) фильмі түсірілді. 2019 жылы Apple Films компаниясы "Москит жағалауы" он бөлімдік сериал түрінде 2021 жылы көрсетілетінін хабарлады.

Theroux published his first novel, Waldo (1967), during his time in Uganda; it was moderately successful. He published several more novels over the next few years, including Fong and the Indians, Jungle Lovers, and The Mosquito Coast. On his return to Malawi many years later, he found that Jungle Lovers, which was set in that country, was still banned. He recounted that in his book Dark Star Safari (2002). After moving to London in 1972, Theroux set off on an epic journey by train from Great Britain to Japan and back. His account of this journey was published as The Great Railway Bazaar, his first major success as a travel writer and now a classic in the genre. The Nigerian reviewer Noo Saro Wiwa writes “Theroux’s book The Great Railway Bazaar (1975) sold 1.5 million copies and is often credited with launching the travel writing boom of the late twentieth century." He has since written a number of travel books, including traveling by train from Boston to Argentina (The Old Patagonian Express), walking around the United Kingdom (The Kingdom by the Sea), kayaking in the South Pacific (The Happy Isles of Oceania), visiting China (Riding the Iron Rooster), and traveling from Cairo to Cape Town across Africa (Dark Star Safari). In 2015, he published "Deep South" detailing four road trips through the southern states of the United States. In 2019 he published On the Plain of Snakes, his account of his extensive travels in his own car throughout Mexico. He is noted for his rich descriptions of people and places, laced with a heavy streak of irony, or even misanthropy. Nonfiction by Theroux includes Sir Vidia's Shadow, an account of his personal and professional friendship with Nobel laureate V. S. Naipaul, which ended abruptly after 30 years. Theroux has worked extensively with the celebrated photographer Steve McCurry. Their book The Imperial Way appeared in 1987, and McCurry's photographs are included in Theroux's Deep South and On the Plain of Snakes

A number of Theroux's books have been made into movies. His 1972 novel Saint Jack was filmed by Peter Bogdanovich in 1979, and starred Ben Gazzara. His novella Doctor Slaughter was filmed as “Half Moon Street,” in 1986, with Michael Caine and Sigourney Weaver. Peter Weir's film “The Mosquito Coast” (1986) had Harrison Ford, Helen Mirren and River Phoenix in the cast. Theroux's set of short stories The London Embassy became a six part TV series on British television in 1987. “Christmas Snow,” a 1986 TV movie starring Sid Caeser was adapted from Theroux's novel London Snow''''. Theroux wrote the Hong Kong story on which the Wayne Wang film Chinese Box (1997) was based. In 2019, Apple Films announced that The Mosquito Coast was in production as a ten part series that was broadcast in 2021.

Жеке өмір

Оның 2017 жылы жарық көрген жартылай автобиографиялық романы "Ана жері" (және бұған дейін "Нью-Йорккер" журналында жарияланған, Пуэрто-Рикода өтетін қысқа әңгімесі) 1961 жылы Пуэрто-Рикода туған үлкен ұлы туралы айтады. Ол студент кезіндегі қарындасымен бірге баланың тууына барып, кейін оны асырап беруге мәжбүр болды. Бірақ, кейін Тэрустың ұлы оның өміріне қайта оралды. Тэру Угандада болғанда, достары оған Кампаладағы Макерере университетінде оқытушылық қызмет таба алды. Сол жерде ол Кениядағы қатардағы қыздар мектебінде ағылшын тілінен сабақ беретін Энн Каслмен танысты. Екеуі де жазушы және деректі фильмдер жасаушы. Тэру мен Касл 1993 жылы ажырасып кетті. Тэру 1995 жылғы 18 қарашада Шейла Доннелиге екінші рет үйленді. Оның әйелі саяхат және қонақүйлер саласындағы PR агенттігін басқарады. Олар Гавайи және Массачусетс штатындағы Кейп-Кодта тұрады.

Бейімделулер

"Святой Джек" фильмін режиссер Питер Богданович түсірді (1979). "Доктор Слотхер" фильмі "Айдың жартысы" (1986) деп бейімделді. "The Mosquito Coast" атты романмен бір атауда фильм (1986) және "The Mosquito Coast" (телесериал) 2021 жылы түсірілді. "Қытай қорапшасы" (1997) – Гонконгты Қытай Халық Республикасына тапсыру туралы фильм, оның сюжеті Тэрудың 1997 жылғы "Ковлун Тонг" романындағы тақырыптарына негізделген, ал автор ретінде Тэру көрсетілген. "A Christmas Card" – Ник Уорбертонның драмалық қойылымы, Мэрилин Имри режиссерлік еткен радиоспектакль, 1997 жылғы 29 желтоқсанда BBC Radio 4 арнасында көрсетілді. "The Stranger at the Palazzo D'Oro" – Лу Кемп режиссерлік еткен радиоспектакль, 2004 жылғы 17 желтоқсанда BBC Radio 4 арнасында көрсетілді.