Кіріспе

Швейцариялық саяхатшы Элла Майлларт (немесе Элла К. Майлларт; 20 ақпан 1903, Женева – 27 наурыз 1997, Чандолин) – швейцариялық саяхатшы, жазушы-саяхаткер және фотограф, қатар спортшы да болған.

Ерте өмір

Элла ‘Кини’ Майлларт Женевадан келген бай тері саудагерінің екінші баласы болды. Оның әкесі швейцариялық, ал анасы – даниялық. 20 жасында ол досымен Канннан Корсикаға, содан кейін Сардинияға, Сицилияға және Грекияға теңіз саяхаты жасады. Ол 1924 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында Олимпиадалық монотип класындағы жарыста теңізші ретінде қатысып, 17 қатысушының ішінде тоғызыншы орынды жеңіп алды. Осы кезде ол Швейцария әйелдер құрамасының хоккей командасының капитаны және халықаралық деңгейдегі шаңғышы болған.

Мансап

1930 жылдан бастап ол КСРО-ның мұсылман республикаларын, сондай-ақ Азияның басқа да аймақтарын зерттеумен жылдар бойы айналысты және оның фотосуреттері сияқты, бүгінде құнды тарихи куәліктер саналатын көптеген кітаптар жариялады. Оның алғашқы кітаптары француз тілінде жазылған, бірақ кейін ол ағылшын тілінде жаза бастады. «Түркістан Соло» кітабы 1932 жылы Кеңес Түркістанында жасаған саяхатын сипаттайды. Осы сапардан алынған фотосуреттер қазір Қарақол тарихи мұражайындағы Элла Майлларт бөлмесінде көрсетілуде. 1934 жылы француз газеті Le Petit Parisien оны жапон оккупациясы астындағы Маньчжуриядағы жағдай туралы хабарлау үшін жіберді. Сол жерде ол танымал жазушы және The Times газетінің тілшісі Питер Флемингпен танысты. Олар Пекиннен Шринагарға дейін (3500 миль) Қытайды бірлесіп кешіп өтті, маршруттың көп бөлігі қатал шөлдер мен тік Гималай жоталарынан өтті. Саяхат 1935 жылдың ақпанында басталып, жеті айға созылды, оның ішінде пойызбен, жүк көліктерімен, жаяу, атпен және түйемен саяхаттады. Олардың мақсаты Кумул көтерілісі аяқталған Синьцзян (сонымен қатар Синьцзян немесе Қытай Түркістаны деп те аталатын) аймағында не болып жатқанын анықтау болды. Майлларт пен Флеминг генерал Ма Хушанның хуй мұсылман әскерлерімен кездесті. Элла Майлларт кейіннен осы саяхатын «Тыйым салынған саяхат» кітабында, ал Питер Флеминг осыған ұқсас оқиғаларды «Татарстаннан хабарлар» еңбегінде жазды. 1937 жылы Майлларт Le Petit Parisien газеті үшін Ауғанстан, Иран және Түркия туралы хабарлау үшін Азияға оралды, ал 1939 жылы швейцариялық жазушы Аннемари Шварценбахпен бірге Женевадан Кабулға автомобильмен сапар жасады. «Қиын жол» – Майлларттың екінші дүниежүзілік соғыстың басталуына байланысты тоқтатылған осы тәжірибесі туралы кітабының атауы. Ол соғыс жылдарын Үндістанның оңтүстігіндегі Тируваннамалайда өткізіп, индуизм философиясының мектептерінің бірі – Адвайта Веданта туралы түрлі ұстаздардан білім алды. 1945 жылы Швейцарияға оралғаннан кейін ол Женевада және Швейцария Альпындағы Шандолин таулы ауылында тұрды. Ол өмірінің соңына дейін шаңғы тебуді жалғастырды және 1986 жылы соңғы рет Тибетке қайтып келді.

Мұра

Элла Майлларттың қолжазбалары мен құжаттары Женева қалалық кітапханасында сақталады, оның фотосуреттері Лозаннадағы Элизе мұражайына тапсырылған, ал оның деректі фильмдері (Афғанстан, Непал және Оңтүстік Үндістан туралы) Швейцарияның Лозаннадағы Швейцария кино мұрағатының қорында бар.