Жай грамматикалық жағдай (nominative case) – сөйлемдегі жоқтаудың негізгі түрі. Сөздердің бастапқы формасы, этимологиясы, және тіл біліміндегі маңызы жайлы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грамматикалық жағдай
Grammatical case
Грамматикада номинативтік жағдай (қысқартылып ), субъекті жағдай, тура жағдай немесе тік жағдай – зат есімнің немесе сөйлеудің басқа бөлігінің грамматикалық жағдайларының бірі. Ол әдетте етістіктің тәуелді сөзін немесе (латын тілінде және ағылшын тілінің ресми нұсқаларында) баяндамалық атауды немесе сын есімді, оның объектісіне немесе басқа етістікке қатысты аргументтеріне қарсы көрсетеді. Әдетте, "бір нәрсе істеп жатқан" зат есім номинативтік жағдайда болады, ал номинативтік жағдай көбінесе сөздіктерде берілген түрінде кездеседі.
In grammar, the nominative case (abbreviated ), subjective case, straight case, or upright case is one of the grammatical cases of a noun or other part of speech, which generally marks the subject of a verb, or (in Latin and formal variants of English) a predicative nominal or adjective, as opposed to its object, or other verb arguments. Generally, the noun "that is doing something" is in the nominative, and the nominative is often the form listed in dictionaries.
Этимология
Ағылшын тіліндегі nominative сөзі латын тіліндегі cāsus nominātīvus "атау жағдайы" деген сөзден келген, ол ежегі грек тіліндегі ὀνομαστικὴ πτῶσις, onomastikḗ ptôsis "атау үшін өзгешелену", onomázō "атаумен шақыру", ónoma "атау" сөздерінен аударылған. Дионисий Тракс өзінің "Грамматика өнері" еңбегінде оны көлбеу немесе "қисайған" жағдайларға қарама-қарсы "орте́" немесе "эуте́я" деп атаған.
The English word nominative comes from Latin cāsus nominātīvus "case for naming", which was translated from Ancient Greek ὀνομαστικὴ πτῶσις, onomastikḗ ptôsis "inflection for naming", from onomázō "call by name", from ónoma "name". Dionysius Thrax in his The Art of Grammar refers to it as orthḗ or eutheîa "straight", in contrast to the oblique or "bent" cases.
Сипаттамалары
Кейбір сөйлеу бөліктерінің анықтамалық түрі (техникалық тұрғыдан алғанда, ең аз белгіленген) әдетте атау жайында болады, бірақ бұл көбінесе анықтамалық нысанның толық сипаттамасы емес, өйткені сан мен жынысты нақтылау қажет болуы мүмкін. Осылайша, сын есімнің анықтамалық немесе ең аз белгіленген түрі атау еркек жекеше түрі болуы мүмкін. Сөйлеу бөліктері, жиі өзгеріске түсетін және демек, атау жайында болуы мүмкін, - есімдер, сын есімдер, есімдіктер және (сирек) сандар мен қатысушылар. Атау жайы көбінесе етістіктің жолдасын көрсетеді, бірақ кейде сөйлемнің басқа бөліктерімен ешқандай ерекше байланысты білдірмейді. Кейбір тілдерде атау жайы белгіленбеген, сонда оны нөлдік морфемамен белгіленген деп айтуға болады. Сонымен қатар, атау жайы бар көптеген тілдерде атау формасы лемма болып табылады; яғни, сөзді келтіру үшін, сөздікте жазу ретінде тізімдеу үшін және т.б. пайдаланылады. Атау жайлары албан, араб, эстон, санскрит, словак, украин, венгр, литва, грузин, неміс, латын, грек, исланд, көне ағылшын, көне француз, поляк, серб, чех, румын, орыс және пашту тілдерінде кездеседі. Ағылшын тілінде әлі де кейбір атау есімдіктері сақталған, олар айыптау жайымен (кейбір басқа тілдерде көлбеу немесе ажыратумен салыстыруға болады) қарама-қарсы: мен (айыптау – маған), біз (айыптау – бізге), ол (айыптау – оған), ол (айыптау – оған), олар (айыптау – оларға) және кім (айыптау – кімді). Қазіргі ағылшын тілінің көптеген диалекттерінде архаикалық қолданыс – екінші тұлға жекеше есімдігі thou (айыптау – thee). Ерекше жағдай – you сөзі: бастапқыда ye атау формасы болса, you айыптау формасы болған, бірақ уақыт өте келе you атау үшін де қолданылатын болды. "Атау жайы" термині латын, грек және көптеген қазіргі Батыс Еуропа тілдері сияқты атау-айыптау тілдерін талқылауда ең дұрыс қолданылады. Белсенді-статикалық тілдерде кейде атау деп аталатын жай бар, ол ең айқын жай болып табылады және ол өтетін етістіктің жолдасын немесе өтетін емес етістіктің ерікті жолдасын білдіреді, бірақ өтетін емес етістіктің ерікті емес жолдасын білдірмейді. Мұндай тілдер салыстырмалы түрде жаңа зерттеу саласы болғандықтан, осы жайға стандартты атау жоқ.
The reference form (more technically, the least marked) of certain parts of speech is normally in the nominative case, but that is often not a complete specification of the reference form, as the number and the gender may need to be specified. Thus, the reference or least marked form of an adjective might be the nominative masculine singular. The parts of speech that are often declined and therefore may have a nominative case are nouns, adjectives, pronouns and (less frequently) numerals and participles. The nominative case often indicates the subject of a verb but sometimes does not indicate any particular relationship with the other parts of a sentence. In some languages, the nominative case is unmarked, and it may then be said to be marked by a null morpheme. Moreover, in most languages with a nominative case, the nominative form is the lemma; that is, it is the reference form used to cite a word, to list it as a dictionary entry etc. Nominative cases are found in Albanian, Arabic, Estonian, Sanskrit, Slovak, Ukrainian, Hungarian, Lithuanian, Georgian, German, Latin, Greek, Icelandic, Old English, Old French, Polish, Serbian, Czech, Romanian, Russian and Pashto, among other languages. English still retains some nominative pronouns, which are contrasted with the accusative (comparable to the oblique or disjunctive in some other languages): I (accusative me), we (accusative us), he (accusative him), she (accusative her), they (accusative them) and who (accusative whom). A usage that is archaic in most current English dialects is the singular second person pronoun thou (accusative thee). A special case is the word you: originally, ye was its nominative form and you the accusative, but over time, you has come to be used for the nominative as well. The term "nominative case" is most properly used in the discussion of nominative–accusative languages, such as Latin, Greek and most modern Western European languages. In active–stative languages, there is a case, sometimes called nominative, that is the most marked case and is used for the subject of a transitive verb or a voluntary subject of an intransitive verb but not for an involuntary subject of an intransitive verb. Since such languages are a relatively new field of study, there is no standard name for this case.
Субъективті жағдай
Қазіргі кезде ағылшын тілі "стандартты" жалпылама атаудың және ағылшын тіліндегі қолданылу ерекшеліктерінің айырмашылығына назар аудару мақсатымен, атаудың орнына субъективті жағдайға ие деп жиі сипатталады. Сонда, объективті жағдай термині көлбеу жағдайды білдіреді, ол аккузатив, датив және предлогтың объектілерінің қызметтерін қамтиды. Ал, атау жағдайы емес, иеленуші форма деп аталады. Осылайша, ағылшын тілінде екі жағдай бар делінеді: субъективті және объективті.
English is now often described as having a subjective case, instead of a nominative, to draw attention to the differences between the "standard" generic nominative and the way that it is used in English. The term objective case is then used for the oblique case, which covers the roles of accusative, dative and objects of a preposition. The genitive case is then usually called the possessive form, rather than a noun case per se. English is then said to have two cases: the subjective and the objective.
Тақырыбы
Номинатив етістіктің тәуелді сөзін көрсетеді. Етістік белсенді болғанда, номинатив – әрекетті жасаушы (агент); етістік пассив болғанда, номинатив – әрекетке ұшыраушы. Ұл оны көрді. Ол ұлдан көрінді.
The nominative case marks the subject of a verb. When the verb is active, the nominative is the person or thing doing the action (agent); when the verb is passive, the nominative is the person or thing receiving the action. The boy saw her. She was seen by the boy.
Предикат есім немесе сын есім
Копуляр сөйлемдерде нарық есімдікті субъекты мен предикатты білдіру үшін де қолданылады. Сократ дана адам еді. Сократ дана еді.
In copular sentences, the nominative is used for both subject and predicate. Socrates was a wise man. Socrates was wise.