Кіріспе

Исламды сынаған автордың қаламы Ибн Уарақ (1946 жылы туған) – Исламды сынаған анонимді автордың қаламы. Ол Ислам қоғамын секуляризациялау институтының негізін қалаушы және Құранға сын бағыттап зерттеу жұмыстарын жүргізген Сұрау салу орталығының аға ғылыми қызметкері болды. Уарақ – Дүниежүзілік кездесулер институтының вице-президенті. Уарақ ислам тарихының алғашқы ғасырларының тарихын жазды және дәуірге қатысты қалыптасқан түсініктерді күмәндандыратын еңбектер жариялады. Ибн Уарақ (ابن وراق, тікелей мағынасында "қағаз жасаушының ұлы") деген псевдоним жеке қауіпсіздігіне байланысты қолданылады; Уарақ: «Мен екінші Салман Рушди болуден қорқып, өмірден ерте кетуге және отбасымды қорғауға тиіс едім» деді. Бұл есім ислам тарихындағы наразы авторлар тарихта қолданған. Уарақ 1995 жылы «Мен неге мұсылман емеспін» атты алғашқы кітабын аяқтағанда бұл псевдонимді қабылдады. «Бірнеше себеп болды, олар әлі де күшінде. 1993 жылы мен «Неге мен мұсылман емеспін?» кітабын жаза бастадым; ол 1995 жылы жарық көрген кезде мен Тулуза университетінде британдық және американдық мәдениет профессоры едім. Мен екінші Салман Рушди болуден қорқып, өлімді қаламаймын және отбасымды қорғауым керек еді. Ағам мен оның отбасы бүгінге дейін мен кітап жазғанымды білмейді. Мен олардың мен үшін азаптауын қаламаймын».

Ерте өмір және білім

Уарақ Британдық Үндістанның Гуджарат штатындағы Раджкотта дүниеге келгенін және оның отбасы 1947 жылы жаңа тәуелсіз Пәкістанға көшіп кеткенін айтады. Оның отбасы кeтчeлeк тегінен шыққан. 19 жасында ол Шотландияға көшіп барып, Эдинбург университетінде білімін жалғастырды, онда философия және Исламтану ғалымы У. Монтгомери Уаттпен бірге араб тілін оқыды. Бітіргеннен кейін Уарақ бес жыл бойы Лондонда бастауыш сынып мұғалімі болды және 1982 жылы әйелімен бірге Францияға көшіп барып, үндістандық мейрамхана ашты. Ол сондай-ақ туристік агенттікте курьер болып жұмыс істеді. Уарак өзінің жастық шағында "ұяң" болғанын айтады. Уарақ 9/11 оқиғасынан кейін Джордж Буштың Ақ үйіндегі сөйлеу жазушысы Дэвид Фрумның қонағы болғанын мәлімдейді; Фрум бұл туралы үндемейді. 2006 жылдың наурыз айында ол ислам әлеміндегі зорлық-зомбылық акцияларына жауап ретінде манифестке қол қойды, онда Исламды тоталитарлық режим деп жариялады. 2007 жылдың қазан айында Уарақ Лондон қаласында "Біз батыс құндылықтарының басымдығын мойындаудан тартынбауымыз керек" деген тақырыптағы Intelligence Squared дебатына қатысты. Ол бұл ұсынысты қолдады, ал оған қарсы Тарик Рамадан, Уильям Далримпл және Чарльз Гласс болды. Ол сондай-ақ "қарсы джихад" қозғалысымен байланысты.

Кітаптар мен қабылдау

Ибн Варак Құран мен Мұхаммедтің тарихын зерттейтін бірнеше еңбектер жазуын жалғастырды. Басқа кітаптары мұсылмандар арасындағы секулярлық гуманистік құндылықтар тақырыбына арналған. «Құранның шығу тегі: Исламның қасиетті кітабына арналған классикалық эсселер» еңбегінде Ибн Варак Теодор Нөлдекенің кейбір зерттеулерін қосты. 2005 жылы Варак бірнеше ай бойы Кристоф Люксенбергпен бірге жұмыс істеді, ол Құран аяттарының сирийлік және араб тілдеріндегі интерпретациясы туралы жазған. Варактың еңбектерінде ертерек христиандық ғылыми еңбектерге құрмет көрсету үрдісі байқалады – ол олардың атауларын қарызға алып, ислам тақырыбына бейімдейді: «Мен неге мұсылман емеспін» деген тақырып Бертран Расселдің 1927 жылғы «Неге мен христиан емеспін» кітабынан, «Тарихи Мұхаммедті іздеу» Альберт Швейцердің 1910 жылғы «Тарихи Исаны іздеу» кітабынан, ал «Құран шын мәнінде не дейді» неміс авторы Манфред Бартельдің 1980 жылғы «Білімде шын мәнінде не бар» («Was wirklich in der Bibel steht») кітабынан алынған.

Мақтау

1996 жылы "Мен неге мұсылман емеспін" кітабына жазған шолуында Дэниел Пайпс: "Көптеген ерекше жағдайларды ескермегенде, ол [Уаррак] исламтанудың батыстық дәстүріне негізгі сүйенуші" деп жазды, бірақ "Өзінің ашуына қарамастан, "Ибн Уаррак" "сенімді мұсылманнан дайын жауап күтетін" "маңызды және ойға тартатын кітап жазды" деп қорытындылады. Пайпс сондай-ақ "Мен неге мұсылман емеспін" (1995) еңбегін "жақсы зерттелген және керемет" деп сипаттады. Дэвид Прайс Джонс оны "Мұхаммед пайғамбардың өмірі мен үйретілгендері, Құран мен оның бастаулары және одан туған мәдениеттің мұқият зерттелгені" деп атады. Кристофер Хитченс "Мен неге мұсылман емеспін" кітабын "Ислам туралы сүйікті кітабым" деп атады. 2007 жылы Дуглас Мюррей Ибн Уарракты: "Ұлы ислам ғалымы, біздің заманымыздың ұлы батырларының бірі" деп сипаттады. Жеке қауіп-қатерге ұшырағанына қарамастан, үнемі сөйлейтін Ибн Уаррак бір үрдісті бастады. Ол, көптеген адамдар сияқты, барлық мәдениеттер тең деген пікірге келіспейді. Егер Ибн Уаррак Пәкістан немесе Сауд Арабиясында өмір сүрген болса, ол жаза алмас еді. Жаза алса да, оған өмір сүруге рұқсат берілмес еді. Оның еңбектерінің арасында Құранның бастауларын сынау да бар. Ислам мемлекеттерінде мұндай әрекет діннен бас тарту болып есептеледі. 2008 жылы Ибн Уаррактың "Батысты қорғау: Эдвард Саидтың шығыстануын сынау" кітабына жазған шолуында саясаттанушы Питер Берковиц Уарракты Эдвард Саидтың "лайықты сыншысы" деп сипаттады. Берковиц: "Сирек кездесетін ынта мен терең білімнің үйлесімімен, бұл [Батысты қорғау] Саидтың аргументтерін "Батыс өркениетінің маңызды аспектілерін жалпылай қарастырып" жоққа шығаратын алғашқы [кітап түріндегі сын] болып табылады" деді. 2009 жылы "Батысты қорғау" кітабына жазған шолуында А. Дж. Кашетта: "Ибн Уаррактың Саидтың ой-пікірлерін және еңбектерін сынауы толық және сенімді, тіпті Саидтің идеяларына сүйенгендер үшін де қиынға түседі. Ол Мэри Лефковицтің "Африкадан шықпаған" еңбегі Мартин Берналдың "Қара Афина" романына тигізгендей, Шығыстануға да соққы беруі керек" деді. Прайс Джонс оны "Саидтың "баянының" толыққанды жоққа шығарылғанын" айтты.

Сын

Діни зерттеулер профессоры Герберт Берг Ибн Варактың "Құранның шығу тегі" жинағын қарап шығып, оның жазбаларын "тартысты және тұрақсыз" деп сипаттады. Берг Теодор Нольдеке эссесін қосуды жоғары бағаласа, Уильям Сент-Клэр Тисдал эссесін "ешқандай ғылыми құндылығы жоқ" деп сынады. Ол қорытындылай келе: "Ибн Варак кейбір эсселерді олардың ғылыми мәніне немесе 'классика' санатына жатуына қарамастан, исламға қарсы позициясы бойынша іріктеген сияқты. Бұл жинақтың құндылығын азайта бермейді, бірақ оқырман бұл жинақтың Құран туралы классикалық зерттеулердің толық көрінісі емес екенін білуі керек". Фред Доннер, Таяу Шығыс зерттеулерінің профессоры, "Тарихи Мұхаммедті іздеу" (2001) еңбегінде Ибн Варактың эссесін қарап, оның арабтану саласындағы мамандандырылған білімі жетіспеуін атап өтті, "араб материалдарын беймәлім пайдалануын", жаңа емес аргументтерін және ревизионистік теорияларға "көңілсіздікпен" қарайтынын, сондай-ақ "жинақтаушының [яғни Ибн Варактың] мақсаты ғылым емес, исламға қарсы айқын poleмика екенін" айтты. Антрополог және тарихшы Дэниел Мартин Вариско Ибн Варактың "Батысты қорғау: Эдвард Саидтың ориентализмін сынау" кітабын сынға алып, "Бұл кітап дүкеншінің заманауи ұлы 500-ден астам бет қағазды керексіз нәрсеге жұмсаған poleмикалық қулық" деп жазды. Оның "Құранның шығу тегі" еңбегінің негізінде Сент-Клэр Тисдалдың "Құранның бастапқы көздері" атты poleмикалық еңбегі жатыр, оны Франсуа де Блуа "миссионерлік пропаганданың сапасыз туындысы" деп сипаттаған. Франсуа де Блуа "Құранның шығу тегін" қарап, былай деді: "Редактор өзінің "Неліктен мен мұсылман емеспін" еңбегінде сыншыл рационалист және барлық түрдегі қараңғылыққа қарсы күрескен жоғары ұстанымды көрсеткен еді, енді 19 ғасырғы христиан poleмикашыларының жазбаларына осылай сүйенгеніне таңғалуға болады".