Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Географиялық аймақ
Geographical region
the geographical region
Ресейдің Қиыр Шығысы (Дальний Восток России) – Солтүстік-Шығыс Азиядағы аймақ. Бұл Ресейдің және Азия құрлығының ең шығыс бөлігі; және Шығыс Сібірдегі Байкал көлі мен Тынық мұхиты арасында орналасқан Қиыр Шығыс федералды округінің құрамында басқарылады. Аймақтың ең ірі қалалары – Хабаровск және Владивосток. Аймақ оңтүстікте Моңғолия, Қытай және Солтүстік Корея елдерімен, оңтүстік-шығыста Жапониямен, ал солтүстік-шығыста Беринг бұғазы арқылы АҚШ-пен шектеседі. Ресейдің Қиыр Шығысы көбінесе шетелде Сібірдің бір бөлігі деп есептелсе де, Ресейдің аймақтық жүйелерінде (және бұрын Кеңес кезінде, оны Кеңес Одағының Қиыр Шығысы деп атағанда) тарихи түрде Сібірден бөлек жіктеліп келген.
The Russian Far East (Дальний Восток России, ) is a region in Northeast Asia. It is the easternmost part of Russia and the Asian continent; and is administered as a part of the Far Eastern Federal District, which is located between Lake Baikal in eastern Siberia and the Pacific Ocean. The area's largest city is Khabarovsk, followed by Vladivostok. The region shares land borders with the countries of Mongolia, China, and North Korea to its south, as well as maritime boundaries with Japan to its southeast, and with the United States along the Bering Strait to its northeast. Although the Russian Far East is often considered as a part of Siberia abroad, it has been historically categorized separately from Siberia in Russian regional schemes (and previously during the Soviet era when it was called the Soviet Far East).
Терминология
Ресейде бұл аймақ әдетте Қиыр Шығыс (Ланг ру) деп аталады. Ағылшын тілінде Алыс Шығыс деп белгілі аймақ, контекстке байланысты, Азия-Тынық мұхит аймағы (АТР (ATR)), немесе Шығыс Азия (Lang ru) деп аталады.
In Russia, the region is usually referred to as simply the Far East (Lang ru). What is known in English as the Far East is usually referred to as the Asia Pacific Region (Lang ru, abbreviated АТР (ATR)), or East Asia (Lang ru), depending on the context.
Ресей экспансиясы
Орыстар 1647 жылы Охоцк қаласын негіздеу арқылы Тынық мұхитының жағалауына жетті, ал Ресей империясы 19 ғасырда Қытай Маньчжуриясының бір бөлігін (1858-1860) қосып алғаннан кейін Ресейдің Шығыс аймағына бақылауын толық бекітті. Приморск облысы 1856 жылы Ресей империясының дербес әкімшілік бөлігі ретінде құрылды, оның әкімшілік орталығы Хабаровск қаласы болды.
Russians reached the Pacific coast in 1647 with the establishment of Okhotsk, and the Russian Empire consolidated its control over the Russian Far East in the 19th century, after the annexation of part of Chinese Manchuria (1858 1860). Primorskaya Oblast was established as a separate administrative division of the Russian Empire in 1856, with its administrative center at Khabarovsk.
Ресей-жапон соғысы
Ресей 1900-жылдардың басында Тынық мұхитында Императорлық Ресей теңіз флоты үшін, сондай-ақ теңіз саудасын жеңілдету үшін жылы су портын іздеуді үздіксіз жалғастырды. 1860 жылы құрылған Тынық мұхитындағы Владивосток порты тек жаз айларында ғана жұмыс істесе, 1896 жылдан бастап Қытайдан жалға алынған Маньчжуриядағы Порт-Артур порты жыл бойы жұмыс істей алды. Бірінші Қытай-Жапон соғысынан (1894–1895) кейін және 1903 жылы Жапония мен патша Николай II үкіметі арасындағы келіссөздер сәтсіз аяқталғаннан соң, Жапония Кореяны және оған жақын жерлерді өзінің басып алуын қорғау үшін соғысқа түсуді шешті. Ресей болса, соғысты үкімет тарапынан жүргізілген репрессиялардан халықтың назарын аудару және бірнеше жалпы ереуілден кейін патриотизмді ояту құралы ретінде қарастырды. Жапония 1904 жылдың 8 ақпанында соғыс жариялады. Жапонияның соғыс жариялауы Ресей үкіметіне жеткенге үш сағат бұрын, Жапон императорлық теңіз күштері Порт-Артурдағы Ресейдің 1-ші Тынық мұхит эскадрильясына шабуыл жасады. Сегіз күннен кейін Ресей Жапонияға соғыс жариялады. Соғыс 1905 жылдың қыркүйегінде Порт-Артурдың түсуімен және Корея түбегі мен Солтүстік-Шығыс Қытай арқылы Ресейдің жасаған сәтсіз әрекеттерінен кейін Жапонияның жеңісімен аяқталды. Жапония сондай-ақ Корея арқылы Приморский крайына шабуыл жасаумен қауіптендірді. Соғысқан тараптар 1905 жылдың 5 қыркүйегінде Портсмут шартына қол қойды, онда Жапония мен Ресей Маньчжуриядан әскерін шығаруға және оның егемендігін Қытайға қайтаруға келісті. Бірақ Жапонияға Ляодун түбегін (Порт-Артур мен Талиенді, сондай-ақ Квантун жалға алынған аймағын) және стратегиялық ресурстарға қол жеткізумен оңтүстік Маньчжуриядағы ресейлік теміржол жүйесін пайдалануға рұқсат берілді. Жапония Ресейден Сахалин аралының оңтүстік бөлігін де алды. 1907 жылы Жапония Кореяға басып кіруден және корей партизандарының жапон әскерлерін қуу қаупінен қорқып, Ресейді корей шаруаларынан (Приморский крайы халқының көп бөлігін құраған) жерді тартып алуға мәжбүр етті.
Russia in the early 1900s persistently sought a warm water port on the Pacific Ocean for the Imperial Russian Navy as well as to facilitate maritime trade. The recently established Pacific seaport of Vladivostok (founded in 1860) was operational only during the summer season, but Port Arthur (leased by Russia from China from 1896 onward) in Manchuria could operate all year. After the First Sino Japanese War (1894–1895) and the failure of the 1903 negotiations between Japan and the Tsar Nicholas II's government, Japan chose war to protect its domination of Korea and adjacent territories. Russia, meanwhile, saw war as a means of distracting its populace from government repression and of rallying patriotism in the aftermath of several general strikes. Japan issued a declaration of war on 8 February 1904. Three hours before Japan's declaration of war was received by the Russian government, the Imperial Japanese Navy attacked the Russian 1st Pacific Squadron at Port Arthur. Eight days later Russia declared war on Japan. The war ended in September 1905 with a Japanese victory following the fall of Port Arthur and the failed Russian invasion of Japan through the Korean Peninsula and Northeast China; also, Japan had threatened to invade Primorsky Krai via Korea. The warring parties signed the Treaty of Portsmouth on 5 September 1905, and both Japan and Russia agreed to evacuate Manchuria and to return its sovereignty to China, but Japan was allowed to lease the Liaodong Peninsula (containing Port Arthur and Talien, aka Kwantung Leased Territory), and the Russian rail system in southern Manchuria with its access to strategic resources. Japan also received the southern half of the island of Sakhalin from Russia. In 1907 Japan forced Russia to confiscate land from Korean settlers (who formed the majority of Primorsky Krai's population) due to a fear of an invasion of Korea and of the ousting of Japanese troops by Korean guerrillas.
Кеңес дәуірі
1937-1939 жылдар аралығында Иосиф Сталин басқарған КСРО 200 мыңнан астам корейді Өзбекстан мен Қазақстанға күштеп көшірді, Жапонияның тыңшылары ретінде әрекет етуі мүмкін деген қорқынышпен. Көптеген корейлер мал вагондарында аштықтан, аурудан немесе суықтан қаза тапты. Совет билігі көптеген қоғамдық көшбасшыларды тазалап, атып тастады; корей-сарамаларына келесі 15 жыл бойы Орталық Азиядан тысқары жерлерге саяхаттауға рұқсат берілмеді. Корейлерге корей тілін пайдалануға тыйым салынды, және тілдің қолданылуы Корей теңізі диалектісінің және орыс тілінің енгізілуімен бірте-бірте жоғала бастады. КСРО-ның Солтүстік-Шығыс аймағындағы көптеген шалғай жерлердің дамуы Сталиннің билігі тұсында, әсіресе аймақтың солтүстік бөлігінде ГУЛАГ еңбек лагерлерінің есебінен жүзеге асты. 1953 жылы Сталиннің қайтысынан кейін, мәжбүрлі еңбектің кең қолданылуы азайды және оның орнына салыстырмалы түрде жоғары жалақы ұсынылған ерікті жұмысшылар келді.
Between 1937 and 1939, the Soviet Union under Joseph Stalin deported over 200,000 Koreans to Uzbekistan and Kazakhstan, fearing that the Koreans might act as spies for Japan. Many Koreans died on the way in cattle trains due to starvation, illness, or freezing conditions. Soviet authorities purged and executed many community leaders; Koryo saram were not allowed to travel outside of Central Asia for the next 15 years. Koreans were also not allowed to use the Korean language and its use began to become lost with the involvement of the Koryo mar dialect and the use of Russian. Development of numerous remote locations in the Soviet Far East relied on Gulag labour camps during Stalin's rule, especially in the region's northern half. After the death of Stalin in 1953 the large scale use of forced labour waned and was superseded by volunteer employees attracted by relatively high wages.
Кеңес-жапон қақтығыстары
1931 жылы Жапонияның Маньчжурияға басып кіруі кезінде Кеңес Одағы Большой Уссурийский аралын, Инлонг аралын және бірнеше іргелес аралдарды басып алып, Хабаровск қаласын ықтимал қарсыластың бақылауындағы аумақтан бөліп алды. Шындығында, Жапония әскери назарын Кеңес Одағының аумақтарына бұрды. 1938 және 1945 жылдар аралығында Маньчжурия шекарасында жапондықтар мен кеңестіктер арасында жиі қақтығыстар болды. Алғашқы қақтығыс Приморский өлкесінде болды, Хасан көлінің шайқасы (1938 жылдың шілде-тамыз айлары) жапондық Маньчжуконың Кеңес Одағы талап еткен аумаққа әскери шабуыл жасау әрекетімен байланысты. Бұл шабуылға Жапония тарапының 1860 жылғы Пекин шарты бойынша шекараның белгіленуін Кеңес Одағы дұрыс түсінбеген деген сенімі себеп болды. Приморский өлкесі жапондық шабуылмен үнемі қауіп-қатерге тап болды, бірақ қалған қақтығыстардың көп бөлігі Маньчжукода орын алды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін және одан кейін қақтығыстар азайды (Совет-жапон соғысына қараңыз), себебі соғысқа байланысты әлсіреген Жапонияның Маньчжуко, Менцзян, Корея және Оңтүстік Сахалин аумақтарын совет және монғол әскерлері басып алды (1945 жылдың тамызы).
During the Japanese invasion of Manchuria in 1931, the Soviets occupied Bolshoy Ussuriysky Island, Yinlong Island, and several adjacent islets to separate the city of Khabarovsk from the territory controlled by a possibly hostile power. Indeed, Japan turned its military attention to Soviet territories. Conflicts between the Japanese and the Soviets frequently happened on the border of Manchuria between 1938 and 1945. The first confrontation occurred in Primorsky Krai, the Battle of Lake Khasan (July–August 1938) involved an attempted military incursion of Japanese controlled Manchukuo into territory claimed by the Soviet Union. This incursion was founded in the beliefs of the Japanese side that the Soviet Union had misinterpreted the demarcation of the boundary based on the 1860 Treaty of Peking between Imperial Russia and Manchu China. Primorsky Krai was always threatened by a Japanese invasion despite the fact that most of the remaining clashes occurred in Manchukuo. The clashes ended shortly before and after the conclusion of World War II (see Soviet–Japanese War) when a war weakened Japan found its territories of Manchukuo, Mengjiang, Korea, and South Sakhalin invaded by Soviet and Mongolian troops (August 1945).
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыста Совет Одағы мен Жапония Приморский крайын стратегиялық маңызды аймақ деп санады және осы аумақ үшін қақтығыстар жиі орын алды. Кеңес Одағы мен оның одақтастары Корея арқылы Жапонияға жоспарланған әскери операция үшін бұл аймақты маңызды деп есептеді, ал Жапония Шығыс Ресейге кең ауқымды шабуылды бастау үшін стратегиялық орын ретінде қарастырды. Приморский крайы Кеңес Одағының Тынық мұхитындағы бас штабы ретінде қызмет етті, Корея арқылы Жапонияға бару үшін одақтас әскерлеріне шабуыл жоспарлауға мүмкіндік берді. Кеңес әскерлерінің басып алуынан кейін КСРО Маньчжуко мен Менцзянды Қытайға қайтарды, Корея азат болды. Сонымен қатар, Кеңес Одағы Жапонияның Курил аралдарын және Оңтүстік Сахалинды басып алып, аннексиялады. Жапонияға жоспарланған кеңестік шабуыл болған жоқ.
Both the Soviet Union and Japan regarded the Primorsky Krai as a strategic location in World War II, and clashes over the territory were common. The Soviets and the other Allies considered it a key location for the planned invasion of Japan through Korea; Japan viewed it as a key location to begin a mass invasion of Eastern Russia. The Primorsky Krai served as the Soviet Union's Pacific headquarters in the war to plan an invasion for allied troops of Korea in order to reach Japan. After the Soviet invasion, the USSR returned Manchukuo and Mengjiang to China; Korea became liberated. The Soviet Union also occupied and annexed Japan's Kuril Islands and southern Sakhalin. The planned Soviet invasion of Japan proper never happened.
Қырғи қабақ соғыс
Корея соғысы кезінде Приморский крайы Кеңес Одағы үшін өте жоғары қауіпсіздік алаңына айналды. 1974 жылы Владивосток стратегиялық қаруды шектеу жөніндегі келіссөздердің өтетін орны болды. Ол кезде КСРО және АҚШ түрлі ядролық қару жүйелеріне сандық лимиттер белгілеп, құрлықтағы жаңа құрлыққа орналасқан баллистикалық ракеталерді (ICBM) салуға тыйым салды. Владивосток және Приморский крайындағы басқа қалалар Советтік Тынық мұхиты флотының базалары орналасқандықтан жабық қалаларға айналды. Аляскадан американдық барлау ұшақтарының кейде ішкі аумаққа кіріп кетуі жиі болды. Кеңес әскерінің алаңдауы 1983 жылы «Корей Эйр Лайнз» әуе компаниясының 007 рейсіне байланысты туған оқиғаға себеп болды.
During the Korean War, Primorsky Krai became the site of extreme security concern for the Soviet Union. Vladivostok became the site of the Strategic Arms Limitation Talks in 1974. At the time, the Soviet Union and the United States decided quantitative limits on various nuclear weapons systems and banned the construction of new land based ICBM launchers. Vladivostok and other cities in Primorsky Krai soon became closed cities because of the bases of the Soviet Pacific Fleet. Incursions of American reconnaissance aircraft from Alaska sometimes happened. Concerns of the Soviet military caused the infamous Korean Air Lines Flight 007 incident in 1983.
Ресейлік отарлық заң
2016 жылы президент Владимир Путин Ресейдің Қиыр Шығысын халыққа қоныстандыру мақсатында Ресейдің «Жер телімі» заңын ұсынды.
In 2016, President Vladimir Putin proposed the Russian Homestead Act to populate the Russian Far East.
Халық саны
2021 жылғы халық санағы бойынша Қиыр Шығыс федералды округінің халқы 7,98 миллион адамды құрады. Оның көп бөлігі оңтүстік облыстарда шоғырланған. Ресейдің Қиыр Шығысының аумағы өте кең болғандықтан, 6,3 миллион адам бір шаршы километрге шамамен бір адамнан да аз тиесіліп, оны әлемдегі ең сирек қоныстанған аймақтардың біріне айналдырады. Ресейдің Қиыр Шығысындағы халық саны Кеңес Одағының тарағаннан бері қарқынды түрде азайып келеді (бұл жалпы Ресейге қарағанда одан да көп), соңғы он бес жылда 14% төмендеді. Ресей үкіметі 2015 жылға қарай халықтың 4,5 миллион адамға дейін азаятынын болжап, осыған қарсы бағдарламалар талқылап, әсіресе жақын шетелдегі ресейліктерді тартуға үміттенді, бірақ соңында Украинадан келген заңсыз көшіп келгендерді қоныстандыру бағдарламасына келісім берді. Халықтың көп бөлігін этникалық орыстар мен украиндар құрайды.
According to the 2021 Census, the Far Eastern Federal District had a population of 7.98 million. Most of it is concentrated in the southern parts. Given the vast territory of the Russian Far East, 6.3 million people translates to slightly less than one person per square kilometer, making the Russian Far East one of the most sparsely populated areas in the world. The population of the Russian Far East has been rapidly declining since the dissolution of the Soviet Union (even more so than for Russia in general), dropping by 14% in the last fifteen years. The Russian government had been discussing a range of re population programs to avoid the forecast drop to 4.5 million people by 2015, hoping to attract in particular the remaining Russian population of the near abroad but eventually agreeing on a program to resettle Ukrainian Illegal immigrants. Ethnic Russians and Ukrainians make up the majority of the population.
Көлік
2010 жылы М58 тас жолы салынып біткенге дейін аймақ Ресейдің қалған бөлігімен ішкі тас жолдар арқылы байланысқан жоқ. Ресей үшін ерекшелік - аймақтағы автомобильдердің көпшілігі оң рульді (барлық автомобильдердің 73% -ы), бірақ қозғалыс жолдың оң жағынан жүреді. Темір жол көлігі жақсы дамыған. Транссибір темір жолы және Байкал-Амур магистралі (1984 жылдан бері) Сібірмен (және елдің қалған бөлігімен) байланысты қамтамасыз етеді. Амур-Якутск магистралі Якутск қаласын Ресей темір жол желісіне қосуды көздейді. 2013 жылдан бастап жолаушылар пойыздары Нижний Бестяхқа қатынайды. Жақын орналасқан Сібірдегідей, көптеген шалқар елді мекендер үшін авиация – өркениетке барудың негізгі түрі, бірақ инфрақұрылымы көбінесе нашар. Сонымен қатар, теңіз көлігі Тынық мұхиты мен Арктика жағалауларындағы (немесе жақын жердегі) елді мекендерге жабдықтар жеткізуге, сондай-ақ экспортты, әсіресе мұнай, газ және кендерді тасымалдауға маңызды.
The region was not connected with the rest of Russia via domestic highways until the M58 highway was completed in 2010. Uniquely for Russia, most cars have right hand drive (73% of all cars in the region), though traffic still flows on the right hand side of the road. Railways are better developed. The Trans Siberian Railway and Baikal–Amur Mainline (since 1984) provide a connection with Siberia (and the rest of the country). The Amur–Yakutsk Mainline is aimed to link the city of Yakutsk to the Russian railway network. Passenger trains connect to Nizhny Bestyakh as of 2013. Like in nearby Siberia, for many remote localities, aviation is the main mode of transportation to/from civilisation, but the infrastructure is often poor. Maritime transport is also important for delivering supplies to localities at (or near) the Pacific and Arctic coasts, and for shipping exports, especially oil, gas and ores.