Кіріспе

Сигнал өңдеуді жобалау процесі

Сүзгіні жобалау – бұл белгілі бір талаптарға, олардың кейбіреуі қақтығысқа түсуі мүмкін, сай келетін сигнал өңдеу сүзгісін жобалау процесі. Мақсаты – талаптардың әрқайсысын қанағаттандыратын сүзгіні қабылданатын деңгейде табу. Сүзгіні жобалау процесін оптимизациялау мәселесі ретінде қарастыруға болады. Жобалау процесінің кейбір бөліктерін автоматтандыру мүмкін, бірақ жақсы нәтиже алу үшін тәжірибелі дизайнердің қатысуы қажет болуы мүмкін. Цифрлық сүзгілерді жобалау – күрделі тақырып. Сүзгілерді түсіну және есептеу оңай болғанымен, оларды жобалау және іске асырудың практикалық қиындықтары маңызды және олар кеңейтілген зерттеулердің нысаны болып табылады.

Фазалық және топтық кідіріс

Барлық өткізгіш сүзгі барлық жиіліктерді өзгеріссіз өткізеді, бірақ сигналдың фазасын өзгертеді. Осындай сүзгілер рекурсивті сүзгілердің топтық кешігуін теңестіру үшін қолданылуы мүмкін. Бұл сүзгі фазер эффектілерінде де пайдаланылады. Гилберт трансформациясы – бұл амплитудасы өзгермейтін, бірақ әрбір синусоиданың фазасын ±90°-қа қабаттай жылдыратын нақты бір барлық өткізгіш сүзгі. Бөлшек кешігу сүзгісі – барлық жиіліктер үшін белгілі бір және тұрақты топтық немесе фазалық кешігуі бар барлық өткізгіш сүзгі.

Импульстік жауап

Сүзгінің жиілік функциясы мен импульстік жауабы арасында тікелей сәйкестік бар: біріншісі екіншісінің Фурье түрлендірілісі болып табылады. Яғни, жиілік функциясына қойылатын кез келген талап импульстік жауапқа қойылатын талап болып табылады, және керісінше. Дегенмен, кейбір қолдануларда сүзгінің импульстік жауабы нақты берілген болуы мүмкін, ал жобалау процесінің мақсаты – барлық басқа талаптарды ескере отырып, сұралған импульстік жауапқа мүмкіндігінше жақын жуықтама жасау болады. Кейбір жағдайларда сүзгінің жиілік функциясы мен импульстік жауабын бір-бірінен тәуелсіз таңдау қажет болуы мүмкін. Мысалы, біз сүзгінің белгілі бір жиілік функциясын және нәтижедегі сүзгінің сигнал доменіндегі тиімді енінің мүмкіндігінше кіші болуын қалауымыз мүмкін. Соңғы талапты сүзгінің қажетті импульстік жауабы ретінде өте тар функцияны қарастыру арқылы іске асыруға болады, тіпті бұл функция қажетті жиілік функциясымен байланысты болмаса да. Осылайша, жобалау процесінің мақсаты – осы қарама-қайшы жобалау мақсаттарына мүмкіндігінше жақын келетін сүзгіні жасау болып табылады. Мысалы, жоғары сапалы аудиода тұрақты күйдегі сигналдар үшін (синусоидтардың қосындысы) жиілік жауабы (шамасы және фазасы) – негізгі сүзгі талабы болып табылады, ал шектеусіз импульстік жауап уақытша сигналдардың уақытқа таралуынан күтілмеген нашарлауға әкелуі мүмкін.

Себеп-салдарлық байланысы

Нақты уақытта жұмыс істейтін кез келген сүзгі (сүзгінің жауабы тек қазіргі және өткен кірістерге ғана байланысты) себептік болуы керек. Егер жобалау процесі себепсіз сүзгіге әкелсе, нәтижедегі сүзгіге тиісті уақыт ығысуын (немесе кешігуді) қосу арқылы себептікке айналдыруға болады. Нақты уақытта жұмыс істемейтін сүзгілер (мысалы, кескін өңдеу үшін) себепсіз болуы мүмкін. Себепсіз сүзгілер нөлдік кешігумен жобалануы мүмкін.

Тұрақтылық

Тұрақты сүзгі кез келген шектеулі кіріс сигналының шектеулі сүзгі жауабын тудыратынын қамтамасыз етеді. Осы талапқа қанағаттандырмайтын сүзгі кейбір жағдайларда тиімсіз немесе тіпті зиянды болуы мүмкін. Белгілі бір жобалау әдістері тұрақтылықты кепілдей алады, мысалы, FIR сүзгісі сияқты тек алға байланыс тізбектерін пайдалану арқылы. Дегенмен, кері байланыс тізбектеріне негізделген сүзгілердің басқа артықшылықтары бар, сондықтан бұл сүзгілер класына тұрақсыз сүзгілер кірсе де, оларға басымдық берілуі мүмкін. Мұндай жағдайда, тұрақсыздыққа жол бермеу үшін сүзгілерді сақтықпен жобалау қажет.

Жергілікті жер

Кейбір қолданбаларда біз белгілі бір уақыт аралығында болатын импульстар немесе секірістер сияқты жергілікті құбылыстар ретінде сипатталатын компоненттері бар сигналдармен жұмыс істеуіміз қажет. Сигналға сүзгі қолдану нәтижесінде, жергілікті құбылыстардың ұзақтығы сүзгінің еніне пропорционалды ұзарады. Осыдан келіп, сүзгінің импульстік реакция функциясының енін мүмкіндігінше қысқа ұстау маңызды болады. Фурье түрлендірілімінің белгісіздік принципіне сәйкес, сүзгінің импульстік реакция функциясының ені мен оның жиілік функциясының енінің көбейтіндісі белгілі бір тұрақты мәннен жоғары болуы керек. Демек, сүзгінің жергіліктілігіне қойылатын кез келген талап, оның жиілік функциясының еніне де шектеулер қояды. Осылайша, сүзгінің импульстік реакция функциясының жергіліктілігіне және оның жиілік функциясына қойылатын талаптарды бірдей қанағаттандыру мүмкін болмайды. Бұл – қарама-қайшы талаптардың классикалық мысалы.

Есептеу күрделілігі

Кез келген жобалаудағы жалпы тілек – сүзгінің жауабын есептеу үшін қажетті операциялардың саны (қосу және көбейту) мүмкіндігінше аз болуы. Кейбір қолданбаларда бұл тілек қатаң талап болып табылады, мысалы, шектеулі есептеу ресурстары, шектеулі қуат ресурстары немесе шектеулі уақыт болған жағдайда. Соңғы шектеу нақты уақыт қолданбаларында кең таралған. Сүзгінің есептеу күрделілігі әртүрлі болуының бірнеше жолы бар. Мысалы, сүзгінің реті операциялар санына пропорционалды. Демек, төмен ретті сүзгіні таңдау арқылы есептеу уақытын қысқартуға болады. Дискретті сүзгілер үшін есептеу күрделілігі сүзгі коэффициенттерінің санына пропорционалды. Егер сүзгіде көптеген коэффициенттер болса, мысалы, томографиялық деректер сияқты көп өлшемді сигналдарда, нөлге жақын коэффициенттерді жою арқылы коэффициенттер санын азайту маңызды болуы мүмкін. Көп жылдамдықты сүзгілерде кіріс сигналының жолақ ені шектерін пайдаланып, оны төмендетуге (мысалы, оның критиктік жиілігіне дейін) және сүзгіден өткеннен кейін жоғарылатуға болады, соның арқасында коэффициенттердің санын азайтуға болады. Есептеу күрделілігіне қатысты тағы бір мәселе – ажыратылу, яғни сүзгіні екі немесе одан да көп қарапайым сүзгілердің конволюциясы түрінде жазу мүмкіндігі және қалай жазуға болатыны. Бұл мәселе, әсіресе, көп өлшемді сүзгілер үшін маңызды, мысалы, бейне өңдеуде қолданылатын 2D сүзгілер. Бұл жағдайда, егер сүзгіні горизонталь бағыттағы бір 1D сүзгі мен тік бағыттағы бір 1D сүзгінің конволюциясы ретінде ажыратуға болады, онда есептеу күрделілігін айтарлықтай төмендетуге болады. Сүзгіні жобалау процесінің нәтижесі, мысалы, белгілі бір қажетті сүзгіні ажыратылатын сүзгі ретінде немесе ажыратылатын сүзгілердің қосындысы ретінде жуықтау болуы мүмкін.

Аналогты сүзгілер

Сызықтық аналогты сүзгілердің жобалануы көбінесе сызықтық сүзгілер бөлімінде жарылған.

Үлгілеу мөлшері

Егер сынама жиілігі сыртқы талаптармен белгіленбесе, қолайлы сынама жиілігін таңдау маңызды жобалау шешімі болып табылады. Жоғары жиілік есептеу ресурстарын көп қажет етеді, бірақ антиалиасингтік сүзгілерге деген қажеттілік азаяды. Сондай-ақ, жүйедегі басқа сигналдармен кедергі және араласу да проблема тудыруы мүмкін.

Алмастыруға қарсы

Кез келген цифрлық сүзгіні жобалау үшін алиасинг әсерлерін талдау және олардан сақтану өте маңызды. Көбінесе, бұл кіріс және шығыста аналогтық антиалиасингтік сүзгілерді қосу арқылы іске асырылады, осылайша Найквист жиілігінен жоғары жиілікті компоненттердің пайда болуына жол берілмейді. Мұндай сүзгілердің күрделілігі (яғни, тіктеп тұруы) қажетті сигнал-шу қатынасына және сынамалау жылдамдығы мен сигналдың ең жоғары жиілігі арасындағы қатынасқа байланысты.

Белгісіздік принципі

Габор шегі бойынша, белгісіздік принципіне сәйкес, жиілік функциясының ені мен импульстік жауаптың енінің көбейтіндісі белгілі бір тұрақтыдан кем болмайды. Бұл, егер нақты жиілік еніне сәйкес нақты жиілік функциясы қажет болса, сигнал саласындағы сүзгінің минималды ені анықталады дегенді білдіреді. Керісінше, егер жауаптың максималды ені берілсе, бұл жиілік саласындағы ең кішкентай мүмкін енді анықтайды. Бұл сүзгіні жобалау процесінде пайдалы шартты іздеуге болатын қарама-қайшы талаптардың классикалық мысалы.

Ұдайы емес және асимптотикалық мінез-құлық

f(t) функциясы және оның Фурье түрлендірмесі F болсын. Егер F-тің бірінші туындысы үздіксіз болмаса, оның реті болса, онда f функциясы асимптотикалық түрде кемиді деген теорема бар. Бұл теореманың салдары – сүзгінің жиілік функциясы импульстік жауабының жылдам кемуіне және осылайша тар енге ие болуы үшін мүмкіндігінше тегіс болуы керек.

Екі доменде бір мезгілде оңтайландыру

Бұрынғы әдісті сигнал доменіндегі қажетті сүзгінің импульстік жауабымен байланысты қосымша қателік мүшесін қосу арқылы кеңейтуге болады, оған сәйкес салмақ функциясы қосады. Идеалдық импульстік жауапты идеалдық жиілік функциясынан тәуелсіз таңдауға болады, және практикада нәтижедегі сүзгінің тиімді енін шектеу және сигнал доменіндегі дірілдеу эффектілерін жою үшін қолданылады. Бұл идеалдық сүзгінің тар импульстік жауап функциясын, мысалы, импульсті, және бастапқы нүктеден қашықтықпен тез өсетін салмақ функциясын, мысалы, қашықтықтың квадратын таңдау арқылы іске асырылады. Оптималды сүзгіні ең кіші квадраттар мәселесін шешу арқылы есептеуге болады, ал нәтижесіндегі сүзгі екі домендегі идеалдық функцияларға толықтай жақын "шартты келісімге" қол жеткізеді. Екі салмақ функциясының салыстырмалы күші – маңызды параметр, ол қай доменде идеалдық функцияға жақын болуы маңызды екенін анықтайды.