Кіріспе

Американдық ұшқыш және жазушы (1906–2001)
балалар әдебиетінің американдық авторы

Энн Спенсер Морроу Линдберг (22 маусым 1906 – 7 ақпан 2001) – американдық жазушы және ұшқыш. Ол өнегелі пионер-ұшқыш Чарльз Линдбергтің әйелі болды, олар бірге көптеген зерттеу рейстерін жасады. Нью-Джерси штатының Энглвуд қаласында, кейін Нью-Йорк қаласында өскен Энн Морроу 1928 жылы Массачусетс штатының Нортгемптон қаласындағы Смит колледжін бітірді. 1929 жылы Чарльзге тұрмысқа шықты, ал 1930 жылы АҚШ-тың жолақты ұшқыш куәлігін алған алғашқы әйел болды. 1930 жылдардың басында ол радиооператор және Чарльздың екінші ұшқышы ретінде бірнеше зерттеу рейстерінде және әуе сарқырамаларында қызмет етті. 1932 жылы олардың тұңғыш баласының қарыққа түсіп, өлтірілуінен кейін, Энн мен Чарльз 1935 жылы американдық баспасөзден және осы оқиғаға байланысты туған дау-дамабылдан қашу үшін Еуропаға көшіп кетті. Екінші дүниежүзілік соғыстың басында олардың көзқарастары нацистік Германияға деген симпатияға және АҚШ-тың Германиямен әуе күштерінде бәсекелесу қабілетіне қатысты алаңдаушылыққа ұшырады. 1939 жылы Америкаға оралғаннан кейін, бұл жұбайлар 1941 жылы Жапонияның Перл-Харборға шабуыл жасағаннан және Германияның АҚШ-қа соғыс жариялағаннан кейін АҚШ-тың соғысқа қатысуын жария түрде қолдағанға дейін «Америка үшін бірінші» комитетінің оқшауланушылық саясатын қолдады. Соғыстан кейін ол саясаттан қол үзді және Линдбергтердің соғысқа дейінгі кезеңде зардап шеккен беделін қайта жаңғыртуға көмектескен көптеген өлеңдер мен ғылыми еңбектер жазды. Ол «Теңізден сыйлық» (1955) атты танымал кітаптың авторы болды және көптеген американдық әйелдер үшін үлгі аларлық тұлғаға айналды. Publishers Weekly журналының мәліметінше, бұл кітап 1950 жылдардағы ең көп сатылған ғылыми-популярлық кітаптардың бірі болды. 1990 жылдары бірнеше рет инсультқа ұшырап, санасы шашырап, денсаулығы нашарлағаннан кейін, Энн 2001 жылы 94 жасында дүние салды.

Ерте өмір

Энн Спенсер Морроу 1906 жылғы 22 маусымда Нью-Джерси штатының Энглвуд қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Двайт Морроу, J. P. Morgan & Co. серіктесі, кейін Мексикадағы АҚШ елшісі және Нью-Джерси штатының сенаторы болды. Оның анасы, Элизабет Каттер Морроу, ақын және мұғалім, әйелдер біліміне белсенділік танытып, өзі бітірген Смит колледжінің уақытша президенті қызметін атқарды. Оның Дуайт және Констанс есімді балалары болды. Балалар жетістікке ұмтылысты қалыптастырған кальвинист отбасында тәрбиеленді. Әр түн сайын Морроудың анасы балаларына бір сағаттап кітап оқып беретін. Балалар оқу-жазуды тез үйреніп, өздері оқып, өлеңдер мен күнделіктер жаза бастады. Кейіннен Анна осы әдеттен пайдаланып, өзінің күнделіктерін жариялап, сыншылардың жоғары бағасын алды. Ол алғаш Энглвудтағы Дуайт қыздар мектебінде оқыды. 1924 жылы Нью-Йорктегі Чапин мектебін бітіргеннен кейін, ол студенттік кеңестің төрағасы болды, сосын Смит колледжіне түсіп, 1928 жылы бакалавр дәрежесін алды. Ол Мадам д’Удето сияқты 18 ғасыр әйелдері туралы эссесі үшін Элизабет Монтегу сыйлығын және «Лида әдемі еді» көркем туындысы үшін Мэри Аугуста Джордан әдеби сыйлығын алды.

Неке және отбасы

Морроу мен Линдберг 1927 жылы 21 желтоқсанда Мексика қаласында кездесті. Оның әкесі, Линдбергтің J. P. Morgan and Co. компаниясындағы қаржы кеңесшісі, Мексика мен АҚШ арасындағы қарым-қатынасты жақсарту үшін оны Мексикаға шақырды. Сол кезде Морроу Смит колледжінің 21 жасар, ұялшақ студенті еді. Линдберг – Атлант мұхитын жалғыз өзі ұшып өткенімен әйгілі, аса танымал авиатор еді. Сол жылы Энн Линдберг алғаш рет жеке ұшты, ал 1930 жылы ол бірінші сыныпты планерист-ұшқыш лицензиясын алған алғашқы американдық әйел атанды. 1930 жылдары Чарльз бен Энн континенттер арасындағы әуе маршруттарын бірге зерттеп, картаға түсірді. Линдбергтер Африкадан Оңтүстік Америкаға ұшқан алғашқылар болды және Солтүстік Америкадан Азия мен Еуропаға дейінгі полярлық әуе маршруттарын зерттеді. Олардың тұңғыш ұлы Чарльз кіші 1930 жылы 22 маусымда Энннің 24 жасқа толған күні дүниеге келді.

Ұлын ұрлау

1932 жылдың 1 наурызында Линдбергтердің тұңғыш баласы, 20 айлық Чарльз Август Линдберг кіші, Хопвелл қаласының жанындағы Нью-Джерси штатының Шығыс Амвелл аймағындағы олардың үйінен, «Хайфилдс» үйінен ұрланды. Линдбергтердің үйіне келген полиция жас Чарльз Август Линдбергтің жоғалуы бойынша алғашқы іздестіруді бастады. Полиция Линдбергтер үйінің сыртында екі анық із табады. Бір із әсіресе оңтүстік-шығысқа қарай, ұрлау кезінде қолданылған деп есептелетін бағанаға дейін созылған. Полиция кіргендерді анықтағаннан кейін, балалар бөлмесін қарап шығу үшін үйге қайта кірді. Полицияны шақырудан бұрын Чарльз Линдберг терезе төбесінде қарапайым ақ конверт тапты. Оны құн төлеу талабы деп ойлап, полицияға қарауына қалдырды. Қылмыс орнының фотосуреті мен саусақ іздері саласындағы сарапшы, Фрэнк Келли сержант, Чарльз Август Линдбергтің жоғалуын тергеуге қатысқан топқа кірді. Конвертті тексергеннен кейін, кейіннен штаттың басшысы, майор Шоффельге жіберілген, анық емес саусақ іздері табылды. Конверттің ішінде Линдбергтерге баласын қайтару бойынша нұсқаулар берілген, ұрлаушыдан келген құн төлеу туралы толық хабарлама болды. Көп көлемді тергеуден кейін, 1932 жылдың 12 мамырында Чарльз Линдберг кішінің денесі Линдбергтердің үйінен шамамен 6,5 шақырым қашықтықта, Хопвелл-Мт. Роуз тас жолындағы төбеде табылды.

Еуропаға қайту

Баспасөз Линдбергтер отбасының ұлының қашқындалуынан кейін, содан кейін Ричард Хауптманның сотталуы, айыпталуы және осы қылмыс үшін өлім жазасына кесілуіне ерекше назар бөлді. Осы жағдай – және екінші ұлдары Джонға жасалған қауіп-қорқытулар мен баспасөздің мазалауы – отбасыны Ұлыбританияға, Гарольд Николсон мен Вита Саквилл-Уэстке тиесілі Лонг Барн үйіне, ал кейін Францияның Бретань жағалауындағы шағын Іллиек аралына көшуге итермеледі. 1930 жылдары Еуропада болған кезде Линдбергтер оқшаланушылық көзқарастарды қабылдады және болашақ еуропалық қақтығысқа АҚШ-тың араласуына қарсы болды, бұл олардың көптеген адамдардың көз алдындағы беделінің төмендеуіне және олардың нацистік симпатиясы болуы мүмкін деген кең тараған күдікке әкелді. Аннаның Гитлерді құрметтегені және күйеуінің иммигранттарға қарсы және антисемиттік көзқарастарының көп бөлігін бөліскеніне қатысты дәлелдер бар. Энн Морроудың туындылары 1936 жылғы Берлинде өткен жазғы Олимпиада ойындарының көркемсурет сайысы аясындағы әдебиеттік жарыстың бір бөлігі болды.

АҚШ-қа қайта оралу

1939 жылдың сәуірінде Линдбергтер АҚШ-қа оралды. Оның болашақта отанды қамтитын соғысқа қатысты айқын пікірлерінің арқасында, 1940 жылы «Америка бірінші» соғысқа қарсы комитеті Чарльзды өздерінің жетекшісі етіп қабылдады. Әйелі Анн күйеуінің АҚШ пен Германия арасындағы бейбіт келісімге қол қоюға жасаған тырысыстарын қолдап, Германия, Италия және Ресейдегі фашизм мен коммунизмнің өрлеуі – «болашақтың толқыны» екенін айтты, бірақ «біз осы жүйелерде жек көретін жамандықтардың өзі болашақ емес; олар – болашақтың толқынындағы қоқыс». Ол бұл қозғалыстарды француз революциясымен салыстырды, олардың қорқынышты зорлық-зомбылығымен қатар, олардың «негізгі қажеттілігі» үшін де. Сондықтан ол оларға қарсы идеологиялық соғыстың бекер екенін мәлімдеді. Рузвельт әкімшілігі кейіннен «Болашақтың толқыны» атты туындыны 1941 жылдың сәуіріндегі Ішкі істер министрі Гарольд Айкестің сөзінде «әрбір американдық нацист, фашист, бундест және келісімшілдің Киелі кітабы» деп сынады, ал кітапша сол кезеңдегі ең жек көрілетін жазбалардың біріне айналды. Анн бір хатында Гитлерді «өте ұлы адам, шабыттанған діни көшбасшы сияқты – және сондай-ақ фанатик, бірақ ешқандай қастандық жоқ, өзімшіл емес, билікке құмар емес» деп жазған. Осы кезеңде Анн француз жазушысы, ақыны және авиацияның алғашқы пионері Антуан де Сент-Экзюперимен, «Кішкентай ханзада» повесінің авторымен танысты. Анн «Сент-Экс»-ті тартымды деп тапса да, кейде қате айтылғандай, екеуінің құпия қарым-қатынасы болған жоқ. Линдбергтер тағы бес балаға ие болды: Джон, Лэнд және Скотт ұлдары, Энн және Рив қыздары.

Кейінгі жылдар және өлім

Соғыстан кейін Анна Линдбергтерге Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын жоғалтқан беделін қайта орнатуға көмектесетін кітаптар жазды. 1955 жылы жарық көрген «Теңізден сыйлық» кітабы оған «жаңа ғана пайда болған экологиялық қозғалыстың жетекші жақтаушыларының бірі» деген атақ әкелді және ұлттық бестселлерге айналды. 45 жылға созған некелерінің барысында Линдбергтер Нью-Джерси, Нью-Йорк, Ұлыбритания, Франция, Мэн, Мичиган, Коннектикут, Швейцария және Гавайиде тұрды. Чарльз 1974 жылы Мауи аралында дүние салды. Бір өмірбаяншының айтуынша, Анна 1950-ші жылдардың басында жеке дәрігерімен үш жылға созылған қарым-қатынаста болған. «Чарльз А. Линдбергтің қос өмірі» атты кітабының авторы Рудольф Шроктың сөзіне қарағанда, Анна Чарльздың 1957 жылдан 1974 жылы қайтыс болғанға дейін қос өмір сүргенін білмеген. Оның Мюнхенде шляпа жасаушы Бриджит Гессхаймермен болған қарым-қатынасынан үш бала дүниеге келді, оларға ол қаржылық көмек көрсетті. Гессхаймер 2003 жылы қайтыс болғаннан кейін Мюнхен университеті жүргізген ДНК-тестілері оның үш баласының әкесі Линдберг екенін растады. Шрок Бригиттің әпкесі Мариеттаның да одан екі ұл туғанын хабарлады. Линдбергтің бұрынғы жеке хатшысынан тағы екі баласы болды. Кейін неміс туыстарымен отбасылық татуласу өтті, онда Рив Линдберг белсенді қатысты. 1990 жылдардың басында бірнеше рет инсультқа ұшырап, санасы шатасып, мүмкіндігі шектеулі болғаннан кейін, Анна Коннектикут штатындағы үйінде тәулік бойы күтім көрсететін адамдардың көмегімен өмір сүруін жалғастырды. 1999 жылы қызы Ривтің отбасына барған кезде пневмонияға шалдығып, содан кейін Ривтің Вермонт штатындағы фермасында салынған шағын үйге көшіп, онда 2001 жылы 94 жасында тағы бір инсульттан кейін дүние салды. Рив Линдбергтің «Ешбір сөз жоқ» кітабы анасының соңғы жылдары туралы баяндайды.

Құрмет пен марапаттар

Анна өмір бойы әдебиет пен авиацияға қосқан үлесі үшін көптеген құрмет пен марапаттарға ие болды. 1933 жылы ол трансатлантикалық әуе жолдарын зерттеуге қатысқаны үшін АҚШ Ту Ассоциациясының Құрмет Крестімен марапатталды. Келесі жылы күйеуі Чарльз Линдбергпен бірге бес құрлыққа саяхат жасаған 64374 шақырымдық зерттеу ұшуын аяқтағаны үшін National Geographic Society-дан Хаббард медалін алды. 1993 жылы Women in Aerospace ұйымы оған аэроғарыш саласындағы жетістіктері мен үлесі үшін Аэроғарыш зерттеушісі сыйлығын табыс етті. Оның екінші кітабы "Тыңда! Жел" (1938) "Байбақ" санаты "Тарихнама" санатын қамтығаннан кейін төртінші жылы сол сыйлықты жеңіп алды. Ол өзінің жарияланған күнделіктерінің соңғысы – "Ішкі және сыртқы соғыс" үшін Кристофер сыйлығын алды. Смит колледжінен (1935 және 1970) құрметті магистр және философия докторы дәрежелерін алғаннан басқа, Анна Амхерст колледжінен (1939), Рочестер университетінен (1939), Миддлбери колледжінен (1976) және Густав Адольф колледжінен (1985) құрметті дәрежелер алды.

Шығармалары

Солтүстікке қарай Шығыс; Орландо, Флорида, 1935; "Маринер Букс", 1996, "Тыңдаңыз!" Жел; Нью-Йорк, Нью-Йорк, 1938; Харкорт, Брейс және Компания, 1990. Болашақтың толқыны: Иманның жаңғырығы; Нью-Йорк, Нью-Йорк, 1940; Харкорт, Брейс және Компания. "Жылдам көтерілу"; Нью-Йорк, Нью-Йорк, 1944: Делл, 1956. Теңізден сыйлық. Нью-Йорк, Нью-Йорк, 1955; Пантеон, 1991, "Бір мүйізді ат және басқа өлеңдер" 1935–1955; Нью-Йорк, Нью-Йорк, 1956; Пантеон, 1993, "Қымбаттыларым" Чикаго, Иллинойс, 1962; Чикаголық шолу баспасы, 2003, "Жердің шағылысуы"; Нью-Йорк, Нью-Йорк, 1969; Харкорт, Брейс және Компания. Маған бір мүйізді ат әкел: Энн Морроу Линдбергтің күнделіктері мен хаттары, 1922–1928; Орландо, Флорида, 1971: "Маринер Букс", 1973, Алтын сағат, қорғасын сағат: Энн Морроу Линдбергтің күнделіктері мен хаттары, 1929–1932. Орландо, Флорида, 1973; "Маринер Букс", 1993, Жабық бөлмелер мен ашық есіктер: Энн Морроу Линдбергтің күнделіктері мен хаттары, 1933–1935. Орландо, Флорида, 1974; "Маринер Букс", 1993, Гүл мен қызылша: Энн Морроу Линдбергтің күнделіктері мен хаттары, 1936–1939. Орландо, Флорида, 1976: "Маринер Букс", 1994, Бірінші басылым 1976. Ішкі және сыртқы соғыс: Энн Морроу Линдбергтің күнделіктері мен хаттары, 1939–1944. Орландо, Флорида, 1980; "Маринер Букс", 1995, Жел мен толқындарға қарсы: хаттар мен журналдар, 1947–1986. Нью-Йорк, Нью-Йорк, 2012; Пантеон/Рандом Хаус.