British writer, aviator, adventurer, racehorse trainer (1902–1986)
Берил Маркхэм (туған Клутербак; 26 қазан 1902 – 3 тамыз 1986) – Англияда туған кениялық ұшқыш (алғашқы бұталық ұшқыштардың бірі), саяхатшы, жарыс жылқыларын жаттықтырушы және автор. Ол Атлантика мұхитын Ұлыбританиядан Солтүстік Америкаға тоқтамай, жалғыз өзі ұшып өткен алғашқы адам болды. Өзінің бастан кешкендері туралы "Түнмен батысқа" атты естеліктерінде жазды.
Beryl Markham (born Clutterbuck; 26 October 1902 – 3 August 1986) was a Kenyan aviator born in England (one of the first bush pilots), adventurer, racehorse trainer and author. She was the first person to fly solo, non stop across the Atlantic from Britain to North America. She wrote about her adventures in her memoir, West with the Night.
Алғашқы жылдар
Маркхэм Англияның Рутленд графтығындағы Эшвелл ауылында, ат жаттықтырушысы Чарльз Болдуин Клаттербак пен Клара Агнес (қыз есімі Александр) (1878–1952) отбасында дүниеге келді. Оның үлкен ағасы Ричард Александр "Дики" Клаттербак (1900–1927) болды. Төрт жасында ол әкесімен бірге Кенияға көшті, ол кезде Бұрынғы Британдық Шығыс Африкасының колониясы болатын. Ол Мау жарлығы мен Ронгай аңғары арасындағы Ұлы Рифт аңғарындағы Ньоро қаласында ат шаруашылығын құрды. Маркхэм балалық шағын түрлі нәсілдес жергілікті балалармен бірге білім алып, ойнап, аң аулап, шымыр жандармен өткізді. Отбасылық шаруашылықта ол жылқыға деген құмарлығын дамытып, 17 жасында әкесі Перуға кеткеннен кейін жаттықтырушы болып жұмыс істеді. Маркхэм үш рет үйленді, екінші күйеуі, бай Мэнсфилд Маркхэмнің есімін алды, одан Герваз есімді ұлы болды. 1928 жылы Гервазбен жүкті болғанда, ол Глостер герцогы Генри ханзадасымен (белгісіз «Гарри») қарым-қатынасқа түсті, ол Кенияға сапары кезінде оған ғашық болды. Осы кезеңде Беріл Гарридің үлкен ағасы, Уэльс ханзадасы Эдвард (кейіннен VIII Эдвард)пен де бір уақытта қарым-қатынаста болды деген қаңқу бар. Англияға оралғаннан кейін Гарри Берилді Букингем сарайынан бірнеше минуттық жерде орналасқан Гросвенор Хаус қонақ үйінде өзінің сүйіктісі ретінде орналастырды. Георг V бұл қарым-қатынасты тоқтату үшін Гарриді Жапонияға патшалық сапарға жіберді, бірақ ол Англияға оралғаннан кейін бұл қарым-қатынас қайта жаңғырды. Тарихшы Джейн Ридли Берилдің «Баккингем сарайының дәліздерімен бос аяқпен жүгіріп өткенін» айтады. Кейін Мэнсфилд Берилден ажырасып, Гарриді сотқа шақыруға ниеттенді. Атлантикадан өткеннен кейін ол ұшу мансабына әсер еткен Бродпен қайта қосылды. Ол Найробидің сыртындағы Нгонг төбелеріндегі отбасылық кофе шаруашылығын басқарған жылдары даниялық жазушы Карен Бликсенмен достық қарым-қатынас орнатты. Бликсеннің аңшы және ұшқыш Денис Финч Хаттонмен қарым-қатынасы аяқталып бара жатқанда, Маркхэм онымен өзінің романын бастады. Ол оны өлімге әкелген соңғы рейсіне ойын жерлерін аралауға шақырды, бірақ Маркхэм британдық ұшқыш Том Кэмпбелл Блэктің болжамына байланысты бас тартты. Том Кэмпбелл Блэктің шабыттандыруымен және баптауымен Маркхэм ұшуды үйренді. Ол бір кезде жартас пилоты болып жұмыс істеді, әуеден жануарларды іздеп, олардың орналасқан жерін жердегі сафарилерге хабарлады. Маркхэм өзінің көптеген оқиғаларын 1942 жылы жарық көрген «Түнгі батыспен» атты естеліктерінде суреттеді. Кітап баспасөзден жақсы пікірлер алғанына қарамастан, оның сатылымы шамалы болды және тез арада басылымнан түсірілді. Көп жылдар бойы АҚШ-та тұрғаннан кейін, Маркхэм 1952 жылы Кенияға оралды.
Markham was born in the village of Ashwell, in the county of Rutland, England, the daughter of Charles Baldwin Clutterbuck, a horse trainer, and Clara Agnes (née Alexander) (1878–1952). She had an older brother, Richard Alexander "Dickie" Clutterbuck (1900–1927). When she was four years old, she moved with her father to Kenya, which was then colonial British East Africa. He built a horse racing farm in Njoro, near the Great Rift Valley between the Mau Escarpment and the Rongai Valley. Markham spent an adventurous childhood learning, playing, and hunting with the local children of all races. On her family's farm, she developed her knowledge of and love for horses, establishing herself as a trainer at the age of 17, after her father left for Peru. Markham was married three times, taking the name Markham from her second husband, the wealthy Mansfield Markham, with whom she had a son, Gervase. In 1928, while pregnant with Gervase, she entered into an affair with Prince Henry, Duke of Gloucester – known informally as Harry – the son of George V, who became besotted with her during his trip to Kenya. It is said that Beryl also simultaneously had an affair with Harry's older brother, Edward, Prince of Wales (later Edward VIII) during this time. Returning to England, Harry installed Beryl as his mistress in the Grosvenor House Hotel, a few minutes' walk from Buckingham Palace. George V attempted to end the affair by sending Harry on a royal visit to Japan, but the affair resumed on his return to England. Historian Jane Ridley notes that Beryl "was spotted running barefoot along the corridors of Buckingham Palace". Mansfield later threatened to divorce Beryl and cite Harry as a co respondent. After her Atlantic crossing, she returned to be with Broad, who was also an influence in her flying career. She befriended the Danish writer Karen Blixen during the years that Blixen was managing her family's coffee farm in the Ngong hills outside Nairobi. When Blixen's romantic connection with the hunter and pilot Denys Finch Hatton was winding down, Markham started her own affair with him. He invited her to tour game lands on what turned out to be his fatal flight, but Markham supposedly declined because of a premonition of her flight instructor, British pilot Tom Campbell Black. Inspired and coached by Tom Campbell Black, Markham learned to fly. She worked for some time as a bush pilot, spotting game animals from the air and signalling their locations to safaris on the ground. Markham chronicled many of her adventures in her memoir, West with the Night, published in 1942. Despite strong reviews in the press, the book sold modestly, and then quickly went out of print. After living for many years in the United States, Markham moved back to Kenya in 1952.
Авторлық дау
Сыншылар Маркхэмнің «Батыспен түнгі саяхат» кітабының нағыз, немесе жалғыз авторы екендігіне күмәнділік білдірді, осы кітапқа оның үшінші күйеуі Рауль К. Шумахер үкілеп шықты. Оның жалғыз автор екенін дәлелдейтін көптеген мәлімет бар; Маркхэм бұрынғы күйеуімен кездеспей тұрып редакторына жіберген қолжазбалардың көшірмелері сыншылардың күмәнін сейілтіп, оның талаптарын жоңқаға айналдырды. 1940 жылғы халық санауына сәйкес, Шумахер Голливуд сценарисі Аллен Винсентпен Калифорнияда бірге тұрған, ал Маркхэм 1941 жылы Флорида арқылы АҚШ-қа қайта оралған. Шумахердің осынша қысқа мерзімде осыншалық детальды өмірбаянын жазуға уақыты болмауы мүмкін, бірақ ол Маркхэмді өзіне үйленуге көндіру үшін осы кітап Голливудта фильмге түсірілуі мүмкін екенін ұсынған болуы мүмкін. Автор Мэри С. Ловелл Маркхэмнің Найробидегі үйіне барып, Маркхэм қайтыс болғанға дейін оны жан-жақты сұраққа тоқтатып, өмірбаянын дайындады. Оның зерттеулерінен Ловелл Маркхэмнің кітаптың жалғыз авторы екеніне көз жеткізді, алайда Шумахер қолжазбаға бірнеше қарапайым түзетулер енгізгенін де мойындады. Керісінше, Ловелл Маркхэмнің тағы бір сүйіктісі Антуан де Сент-Экзюперидің Маркхэмнің айқын, әдемі тілі мен әңгімелеу өнеріне шабыттандырғанын айтады.
Critics raised questions as to whether Markham was the true, or sole author of West with the Night, when her third husband Raoul C. Schumacher made claims to the book. Evidence abounds that she was indeed the sole author; copies of the manuscripts sent to her editor prior to Markham meeting her ex husband quickly silenced the critics and his claims. Schumacher was lodging with Hollywood writer Allen Vincent in California according to the 1940 census and Markham re entered the United States via Florida in 1941. It is unlikely that Schumacher would have had time to process such a detailed biography in such a short time, but may have suggested it might make a Hollywood film to encourage Markham to marry him. Author Mary S. Lovell visited Markham in Nairobi and interviewed her extensively shortly before Markham's death, in preparation for her biography, Straight on Till Morning (1987). From her research, Lovell concluded that Markham was the sole author, although Schumacher made some basic edits to the manuscript. Instead, Lovell suggests Antoine de Saint Exupéry, another of Markham's lovers, may have served as inspiration for Markham's clear, elegant language and storytelling style.
Танымал мәдениетте
Бликсеннің "Африкадан тыс" (1985) мемуарларының киноға бейімделуінде Маркхэм, ашық пікір білдіретін, атпен жүруді ұнататын Фелисити (Сюзанна Гамильтон ойнады) есімді қыз ретінде көрсетілген. 1986 жылы АҚШ мемлекеттік телеарнасы Маркхэмнің өміріне арналған деректі фильм түсірді – "World Without Walls: Beryl Markham's African Memoir", оны Гутекунст, Шлахтер, Джоан Саффа, Стивен Талбот және Джуди Фланнери KQED телеарнасымен бірлесіп жасады. Стефани Пауэрс оны 1988 жылы "Берил Маркхэм: Күннің көлеңкесі" атты телефильмде сомдады. ITV телесериалының "Күннің қызуы" (1998) сериясында, 1930 жылдардағы Кенияда, Сусанна Харкер ойнаған тәуелсіз ұшқыш Эмма Фицджеральд кейіпкері Маркхэмнің бейнесімен ұқсас. Паула Маклейн Маркхэмнің өмірі туралы "Күнді айналдыру" романын 2015 жылы жарыққа шығарды. Маркхэм "Холлмарк" арнасының "Жақсы сиқыршы" телесериалының "Мерривик сияқты жазылған" эпизодында (2015) авиацияның алғашқы қадамын жасаған адам ретінде бейнеленген.
In the film adaptation of Blixen's memoir, Out of Africa (1985), Markham is represented as an outspoken, horse riding tomboy named Felicity (played by Suzanna Hamilton). In 1986, a United States public television documentary about Markham's life, World Without Walls: Beryl Markham's African Memoir, was produced by Gutekunst, Shlachter, Joan Saffa, Stephen Talbot and Judy Flannery in collaboration with KQED TV. Stefanie Powers portrayed her in a made for TV film called Beryl Markham: A Shadow on the Sun in 1988. In the ITV TV series, Heat of the Sun (1998), set in 1930s Kenya, the character of Emma Fitzgerald, an independent aviator played by Susannah Harker, appears to be modelled after Markham. A novel written by Paula McLain about Markham's life, Circling the Sun, was released in 2015. Markham was represented as an aviation pioneer in the TV episode "Written Like a Merriwick" from the Hallmark Channel TV series Good Witch (2015).
Мұрасы мен құрметтері
Халықаралық астрономиялық одақ Венера планетасындағы Маркхэм кратеріне оның құрметіне ат қойды.
The International Astronomical Union has named the impact crater Markham, on the planet Venus, after her.