Кіріспе

Фридония, Фредония немесе Фредон – бірнеше құрамындағы елдердің атауы. Бұл атау 19 ғасырда Америка Құрама Штаттарының кейбір аспектілері үшін қолданылған, ал кейіннен 1933 жылы Маркс бауырлары түсірген «Бүркенің шұпағы» фильмімен танымал болды, онда фильм осы құрамындағы елде түсірілген. Уақыт өте келе, сөз жалпылама мағынаға ие болды – ықтимал, бірақ құрамындағы елді сипаттау үшін қолданылатын есімнен бастап, «Бүркенің шұпағындағы» Фридония сияқты жерді сипаттауға қолданылатын «фридониялық» сипаттағышқа дейін. Маркс бауырларының фильмі автократия, шағындылық және беймәлімдік сияқты көптеген қасиеттерге ие болғандықтан, кез келген орын осы қасиеттердің біріне ие болса, «фридониялық» деп сипаттауға болады.

АҚШ-тың атауы ретінде

Сэмюэл Митчилл Америка революциясынан кейін АҚШ азаматтары ("Фредон") "америкалық" деген атаудың орнына "Фредониялық" дегенді қолдануды ұсынды, себебі метрополиялық ағылшындар "өздерінің төмен дәрежелі және алыс орналасқан отаршылдарына" сілтеме жасау үшін осы атауды тұрақсыз түрде пайдаланып келді. VI томның IV бөлімі, "Медициналық репозиторий", 1803 жыл, 449–50 беттерде Митчилл "Медициналық және философиялық жаңалықтар" тақырыбы астында төмендегіні жазды:

Либерияның атауы ретінде

"Фредония" – Америка отарлау қоғамы Либерия үшін ұсынған атаулардың бірі болды.

Фредония Республикасы

1826 жылдың желтоқсан айында қазіргі Техас штатында импресарио Хаден Эдвардс басқарған ағылшын-американдық қоныс жайлаушылар мен филибустерлер тобы Накогдочес қаласын орталық етіп "Фредония республикасын" жариялады. Бұл Техастағы ағылшын қоныс жайлаушыларының Мексикадан бөлініп, тәуелсіз мемлекет құруға жасаған алғашқы тынысы болды. Дегенмен, республиканың өмірі қысқа болды, ол 1826 жылдың 21 желтоқсанынан 1827 жылдың 23 қаңтарына дейін ғана сақталды, содан кейін Стивен Ф. Остин колониясынан келген мексикалық әскерлер мен ағылшын милициясы көтерілісті басып тастады.

Масондық ложа

1810-1834 жылдары Массачусетс штатының Нортборо қаласында Массачусетс штатындағы Ұлы Масондық Ложаның қарауындағы Фримасон ложасы болған. Ол Фредония ложасы деп аталған.

1930 жылдар

Маркс ағайындыларының "Құйрық шұбыры" фильмінде шағын, ойдан шығарылған Фридония ("Батыл және еркін ел") елі ауыр қаржылық қиындықтарға тап болады; үкімет басшылары елді аяққа тіктеу үшін бай фридониялық жесір Глория Тисдейлден (Маргарет Дюмонт) 20 миллион доллар қарыз сұрайды. Миссис Тисдейл ақшаны тек қана Руфус Т. Файрфлайдың (Граучо Маркс) Фридонияның басшысы болып тағайындалған жағдайда ғана беруге келіседі. Файрфлайдың қызметке тағайындалуымен бірге орындалатын музыкалық номерде Файрфлай үкіметтің қалай жұмыс істейтінін хабарлайды, мысалы: "Бұл жерді бұрынғы адам жақында құртты, ол не істеу керектігін білмеді / Егер сіз бұл елдің қазір нашар жағдайда екенін ойласаңыз, мен аяқтағанша күтіңіз" деген сөздермен ән салады. Файрфлай көршілес Сильвания мемлекетінің елшісі Трентиноны (Луи Калхерн) қорлап, ашуландырады, бұл Фридонияны соғысқа итермелейді. "Құйрық шұбыры" 1933 жылы шыққанда, Нью-Йорк штатындағы Фредония ауылы фильмнің қалаға тигізетін ықтимал теріс әсеріне алаңдады. Маркс ағайындылары: "Қалаңыздың атын өзгертіңіз. Бұл біздің фильмімізге зиян келтіреді" деді.

1960 жылдар

1960 жылдары Вуди Аллен "Ашық камера" бағдарламасында Фридонияны әдемі әзіл ретінде қолданып, көшедегі жаяу жүргіншілерден Фридонияның тәуелсіздікке ұмтылысы туралы не ойлайтынын сұрады.

1970 жылдар

Jabberwocky (1977) фильмінде Фредония – Бруно Көкжұмбақ патша басып алған мемлекеттердің бірі.

1980 жылдар

Американдық ойын баспасы FASA атауы бастапқыда "Freedonian Aeronautics and Space Administration" дегенді білдіруі тиіс еді. Олардың алғашқы жарияланымдарында (Traveller ойыны үшін ғарыш кемесі палубаларының жоспарлары жинағы) қоса берілген кіріспе "Руфус Т. Файрфлай, директор" деген атпен қол қойылған.

1990 жылдар

Sierra Entertainment PC ойынында Quest for Glory II: Trial by Fire (1990) Али Чика кейіпкері Чико Маркстың пародиасы болып табылады. Егер ойыншы емес кейіпкерден оның жоғалуынан кейін Али Чика туралы сұралса, ол Фредонияға кеткені айтылады. 1990 жылдары "Spy" сатирикалық журналы АҚШ Конгресінің бірнеше мүшесіне ойын жасады. Нью-Йорк радиосының жүргізушісі (Генри Роуз) рөлін сомдап, журнал бірнеше жаңадан келген конгрессмендерді Фридониядағы "ұлттық тазалау" туралы пікір білдіруге көндірді, олар Фридонияның құрастырылған ел екенін білмеді. Ник Смит сақтық шаруаларын ұсынды; Джеймс Талент шара қолдауға шақырды; Джей Инсли әрекетсіздіктің қабылдауға болмайтынын ескертті.

Фредония княздігі

Фредония княздігі – либертариандық қағидаларға негізделген шағын мемлекет. Ол 1992 жылы АҚШ-тағы жасөспірімдер тобы тарапынан «гипотетикалық жоба» ретінде құрылған. 1997 жылы жоба жаңа мемлекет құру жобасы ретінде ресми тіркелді, соның ішінде 2001 жылы Сомалилендте аумақ жалға алуға жасалған әрекеттер де болды. Жерді жалға алуға жасалған әрекет қабылданбады.

2000 жылдар

"Батыс қанаты" сериалының 3-ші маусымындағы (2001–2002) эпизодында фильмді білетін кейіпкерлер арасында "Батқа шұпағы" әзіл ретінде қолданылады, ал 6-шы маусымындағы (2004–2005) тағы бір эпизод "Батқа шұпағының" негізгі сюжеттік желісін еске түсіреді. "Шет елдегі және ішкі жаулар" атты эпизодта С. Дж. Крегг, Сэм Сиборн және Тоби Зиглер посткеңестік әлемде Солтүстік Атлантика келісім ұйымының (НАТО) маңыздылығын талқылайды. Сэм НАТО мүшелігіне үміткер елдер туралы мәлімет бергенде, С. Дж. Фредонияның тізімнен неге алынып қалғанын сұрайды. Ол Граучо Марксқа сілтеме жасай отырып, "Капитан Сполдингке хорай!" әнін (ол "Animal Crackers" фильміндегі кейіпкері) үнсіздетіп орындайды. Тоби оның брифингке салғырт қарағаны үшін сөгіс бергенде, ол өзінің әзілінің Сэмдікінен неге кем деп саналатынын сұрайды. Тоби оның бұл әзілін бұрын да естігенін, яғни "Батқа шұпағын" көргенін білдіреді. Маркс ағайындарына жасалған сілтемелерге құрмет көрсетуді қалаған ол, Тобиге "Татуировкалы Лидия" әнін (Ж. Чивер Лоопхоул (Гручо) "Цирк" фильмінде орындаған) орындаса, 500 доллар төлейтінін ұсынады, осылайша сілтемелер тізбегін аяқтайды. 6-шы маусымда сенаттағы дебаттарда үміткерден "Фредониядағы жағдай" туралы сұрақ қойылды, ал ол оны зерттеймін десе, басқа үміткерлерге елдің бар екендігіне қатысты оған қарсы сөйлеуге уақыт берілмеді. Ұлыбританияның "Демократия" (2005) және "Демократия 2" (2007) ойындарында Фредония ойналатын ел ретінде бейнеленген. "Нэнси Дрю: Айсикл Криктің ақ қасқыры" (2007) ойынындағы Янни Волкстая кейіпкері Фредониядан шыққан Олимпиада чемпионы шаңғышы. "Доктор Ху" сериалының "Шекспир коды" (2007) эпизодында Доктор өзінің серігі Марта Джонстың Фредониядан екенін мәлімдейді. Ол бұл туралы "Доктор Ху" романы "Зайгонның уысы" (2007) романында да айтады. Бұл атау тыңдаушыға (бұрынғы жағдайда Уильям Шекспир) беймәлім ел үшін ықтимал атау ретінде қарастырылғанымен, ол кем дегенде бір ресми анықтамалық еңбекте "Батқа шұпағымен" байланыстырылған.

2010 жылдар

Австралиялық "The Flamin' Thongs" (2014) анимациялық сериалында Фридония басшысы Холден Тонгтың футбол добы оның туған күніне арналған тортқа түсіп, оны бүлдіргеннен кейін Австралияға соғыс жариялайды. "Despicable Me 3" (2017) фильмінде Грудың інісі Дру Фридонияда тұрады, және сол жерде ірімшік фестивалі көрсетілген.

Жалпы ағылшын тілінде қолдану

"Фридония" кейде саяси мақалаларда және жаңалықтарда басқа, нақты ел туралы бір ойды түсіндіру үшін қолданылады. Кейде айтылатын ой – нақты бір елдің тым кішкентай немесе алыс болғандықтан оқырмандарға белгісіз болуы мүмкін. Басқа жағдайларда, бұл термин нақты елдің өз халқынан өзгеше, тәуелсіз билеушімен басқарылып жатқанын кері мағынада білдіруі мүмкін. Кейде автор "Фридонияны" жай ғана "мысал келтіру үшін ойдан шығарылған ел" деген мағынада қолданады. Фридония – Фрэнк Аштың 2016 жылғы балалар кітабы "Қаржылай көмек көрсететін хайуанаттар бағы" оқиғасының өтетін жері.