Кіріспе

Жапон ханзадасы және премьер-министрі Нарухико Хигасикуни (東久邇宮稔彦王) – жапон императорлық ханзадасы, Жапон императорлық армиясының карьералық офицері және 1945 жылдың 17 тамызынан 1945 жылдың 9 қазанына дейінгі 54 күндік мерзімде Жапонияның 30-шы премьер-министрі болды. Ол ең аз уақыт қызмет еткен премьер-министр, сегіз аптадан кейін отставкаға кетті. Император Хирохитоның екі рет туысқан әкесі болған Хигасикуни ханзадасы, Жапон императорлық отбасының кабинетін басқарған жалғыз мүше және Жапон императорлық әскерінің премьер-министр болған соңғы генерал-офицері болды. Ол Чиба технология институтын құрған адам. Ол кез келген патшалық отбасының ең ұзақ өмір сүрген мүшелерінің бірі болды.

Ерте өмір

Нарухико 1887 жылдың 3 желтоқсанында Киотода дүниеге келді. Оның әкесі, принц Асахико, императорлық әулеттің ең ескі секшу шинноке немесе тармақтық тармақтарының бірі – Фушими но мияның жиырмасыншы басшысы принц Фушими Куние (Фушими но мия Куние Шинно) ұлы болды. Императорлық әулеттен тікелей мұрагер болмаған жағдайда император таңдалуы мүмкін болатын осы тармақтардың ішіндегі ең ескісі осы Фушими но мия еді. Принц Нарухико – болашақ император Шованың әйелі, император Коджунның әкесі принц Куни Куниёшидің жартылай бауыры. Оның басқа жартылай бауырлары, принц Асака Ясухико, принц Нашимото Моримаса және принц Кая Кунинори, Мейдзи дәуірінде императорлық отбасының (оке) жаңа тармақтарын құрды.

Әскери мансап

Принц Хигасикуни Нарухико был карьерным офицером в Императорской японской армии. В 1908 году он окончил Императорскую японскую военную академию в звании второго лейтенанта, был повышен до лейтенанта в 1910 году и до капитана в 1913 году. В 1914 году он окончил Военную колледж армии. Он был назначен капитаном в 29-ю пехотную бригаду и повышен до майора в 7-й дивизии ИЯА в 1915 году. Затем принц Хигасикуни изучал военную тактику в École Spéciale Militaire de Saint Cyr и École Polytechnique в Париже, Франция, с 1920 по 1926 год, в течение которого он был повышен до подполковника в 1920 году и до полковника в 1926 году. Всегда в некоторой степени бунтарь, поведение принца Хигасикуни в Париже вызвало скандал при Императорском дворе. У него была французская любовница, он любил быстрые автомобили и роскошную жизнь. Он оставил свою жену и детей в Японии, и смерть его второго сына не побудила его вернуться. В 1926 году Министерство императорского двора отправило камергера в Париж, чтобы забрать его. По возвращении в Японию он был назначен в Главный штаб Императорской японской армии. Повышенный до генерал-майора в августе 1930 года и назначен командующим 5-й пехотной бригадой (1930–1934), он был повышен до генерал-лейтенанта в августе 1934 года и получил командование 4-й дивизией ИЯА (1934–1937). После начала Второй китайско-японской войны он возглавлял авиационную службу Императорской японской армии (1937–1938) и 2-ю армию ИЯА, дислоцированную в Китае, с 1938 по 1939 год. В августе 1939 года он был повышен до генерала. Согласно записке, обнаруженной историком Ёсиаки Ёшими, принц Хигасикуни санкционировал применение отравляющего газа против китайцев 16 августа 1938 года. Принц Хигасикуни поощрял и обеспечивал проведение человеческих экспериментов, предоставляя советы, деньги, людей и оборудование. Он лично был свидетелем человеческих экспериментов, проводимых военными врачами во время своих поездок в Маньчжурию. 13 мая 1939 года Императорский генеральный штаб санкционировал применение отравляющего газа Северо-Китайской армией (大陸指第四百五十二号). До этого использовались только средства контроля над беспорядками. Принц Хигасикуни перешел на должность в стране 4 января 1939 года. Повышенный до полного генерала, принц был награжден Орденом Золотого ястреба 1-го класса в 1940 году. Перед тем, как Япония вступила во Вторую мировую войну, 15 октября 1941 года уходящий премьер-министр Фумимаро Коноэ предложил императору Сёва принца Хигасикуни в качестве своего преемника на посту премьер-министра. Коноэ считал, что только член Императорской семьи с выдающимся военным прошлым может сдержать провоенную фракцию во главе с генералами Хадзиме Сугияма, Хидеки Тодзё и Акира Муто. Принц Хигасикуни также был выбором как начальников штабов армии, так и флота. Однако и император Сёва, и хранитель императорской печати Кидо Коити считали, что было бы неуместно, чтобы член Императорской семьи занимал эту должность, поскольку его можно было бы обвинить во всем, что пойдет не так на войне. Таким образом, через два дня император выбрал министра армии генерала Хидеки Тодзё премьер-министром. В 1946 году он объяснил это решение: «Я на самом деле считал принца Хигасикуни подходящим на должность начальника штаба армии; но я думаю, что назначение члена Императорского дома на политическую должность должно быть рассмотрено очень тщательно. Прежде всего, во время мира это нормально, но когда есть опасения, что может даже разразиться война, то, что еще более важно, учитывая благополучие императорского дома, я сомневаюсь в мудрости того, чтобы член Императорской семьи служил [в качестве премьер-министра]». Шесть недель спустя Япония напала на Перл-Харбор. На ранних этапах Тихоокеанской войны принц Хигасикуни служил командующим Командованием общей обороны с 1941 по 1944 год. Принц Хигасикуни оставался твердым в своем противодействии войне с союзными державами и был частью заговора (с принцем Ясухико Асака, принцем Нобухито Такамацу и бывшим премьер-министром Коноэ), который в конечном итоге отстранил Тодзё в июле 1944 года после падения Сайпана перед американскими войсками. Американские исследователи SCAP также обнаружили, что он планировал к концу войны свергнуть императора Сёва, посадив на трон наследного принца Акихито, управляя страной как регент.

Премьер-министр

Соғыс Жапонияға қарсы өрбуінен және Потсдам декларациясын қабылдау туралы шешім қабылданғаннан кейін, Шова императоры 1945 жылғы 17 тамызда Хигасикуни принцін премьер-министр қызметіне тағайындады, ол әскери-теңіз флоты адмиралы Кантарō Судзукиді алмастырды. Хигасикуни кабинетінің міндеті екі еселі болды: біріншісі, жаушылықты реттелген түрде тоқтатуды және жапон қарулы күштерін демобилизациялауды қамтамасыз ету; екіншісі, жапон халқын императорлық институттың қауіпсіздігіне көндіру. Хигасикуни принці 1925 жылғы Бейбітшілікті сақтау заңының жойылуы мәселесінде одақтас оккупациялық күштермен туындаған даудан кейін қазан айында отставкаға кетті. Бұл заңның басты мақсаты – Жапонияға коммунизмнің таралуына жол бермеу болған.

Отставкадан кейінгі өмір

1946 жылғы 27 ақпанда ханзада Хигасикуни «Йомиури Хочи» газетіне сұхбат берді. Онда ол императорлық отбасының көптеген мүшелері император Шоуаның тақтан басқанын мақұлдағанын, ал Нобухито, Такамацу ханзадасы, ханзада Акихито есейгенге дейін регенттік қызметін атқарғанын мәлімдеді. Үкіметте тек Премьер-министр Кидзюро Шидехара мен Императорлық үйдің министрі Йошитами Мацудайра оған қарсы болды. 1946 жылғы 4 наурызда Хигасикуни Associated Press агенттігіне (The New York Times газетінде жарияланды) ұқсас сұхбат берді, онда ол императорға тақтан басқаның ықтимал күндерін ұсынғанын айтты. 1946 жылы ханзада Хигасикуни императордан императорлық отбасының құрамынан шығып, қарапайым азамат болуға рұқсат сұрады. Император бұл өтінішті қабылдамады. Алайда, Императорлық тармақ отбасыларының (шинноке және оке) өзге мүшелерімен бірге ханзада Хигасикуни 1947 жылғы 17 қазанда американдық оккупациялық биліктің ханзадалық үйлерді таратуы салдарынан өзінің атағы мен байлығының көп бөлігінен айырылды. Жеке азамат ретінде Хигасикуни бірнеше табыссыз бөлшек сауда кәсіпорындарын (азық-түлік дүкені, қолданылған заттар дүкені және тігін шеберханасы сияқты) ашты. Ол тіпті өзінің жаңа Дзен буддизміне негізделген діни сектасын – Хигасикуни кё құрды, бірақ оны американдық оккупациялық билік кейіннен тыйым салды. Бұрынғы ханзада 1957 жылы Халықаралық жекпе-жек өнерлері федерациясының (IMAF) құрметті төрағасы және басқа да бірнеше ұйымдардың құрметті президенті болды. 1958 жылы Хигасикуни өзінің соғыс кезеңіндегі күнделіктерін «Ичи Козоку но Сенсо Никки» (немесе Императорлық отбасы мүшесінің соғыс күнделігі) деген атпен жариялады. 1968 жылы Хигасикуни Никки атты өзі туралы естеліктерді шығарды.

Өлім және мұра

Хигасикуни 1990 жылғы 20 қаңтарда Токиода жүрек жетіспеушілігінен 102 жас 317 күндік шақта қайтыс болды. Ол әйелінен, екі ұлынан, туыстарынан және немересі, Император Сёвадан бұрын өмір сүрді. Хигасикуни бүгінде Жапонияның соғыстан кейінгі тұңғыш премьер-министрі ретінде танымал. Ол ең аз уақыт қызмет еткен премьер-министр, сегіз апта (54 күн) өткен соң отставкаға кетті, сондай-ақ Антуан Пинай, Виллем Дриз және Кристофер Хорнсруд сияқты барлық уақыттағы ең ұзақ өмір сүрген премьер-министрлердің бірі болды. Хигасикуни қайтыс болған кезде Жапон императорлық армиясының соңғы толық генерал қалған еді. 1988 жылдың 14 мамырында Нидерландының бұрынғы премьер-министрі Виллем Дриздің қайтыс болуынан бастап, өзінің өліміне дейін Хигасикуни әлемдегі ең қарт бұрынғы үкімет басшысы атанды.