Кіріспе
Меззотинт – интальио отбасының монохромды баспа техникасы. Бұл, сызық немесе нүктелік техникалар – штриховка, қиылыс штриховка немесе нүктелі техника қолданбай, жарты тонды шығаратын алғашқы баспа процесі. Меззотинт металл пластинканы «рокер» деп аталатын кішкентай тістері бар металл құралмен жасалған мыңдаған ұсақ нүктелермен кедір-бұдырлап жасау арқылы тональдық эффектіге қол жеткізеді. Басқанда, пластинка бетінен бояу сырғанып кеткен кезде, пластинкадағы кішкентай ойықтар бояны ұстап тұрады. Бұл техника баспаның жоғары сапасы мен байдығын қамтамасыз етеді және бөлмеде әсерлі түрде орнатуға және ілуге болатын үлкен, айқын жиһаз баспасын жасауға мүмкіндік береді. Меззотинт көбінесе басқа интальио техникаларымен, әдетте, эфирлеу және гравюрамен, соның ішінде нүктелі гравюрамен үйлестіріледі. Бұл процесс XVIII ғасырдан бастап Англияда кеңінен қолданылды, ал Францияда «la manière anglais» («ағылшын стилі») деп аталды. 20-ғасырға дейін ол көбінесе түпнұсқа композициялар емес, портреттер мен басқа суреттерді көшіру үшін репродуктивтік баспалар үшін қолданылды. 18-ғасырдың ортасынан бастап ол сол кездегі басқа тональдық техника – акватинтпен бәсекелестікке түсті. 19-ғасырдың ортасынан бастап литография және басқа техникалар оңайрақ салыстырмалы нәтижелерді шығарғандықтан, ол сирек қолданылатын болды. Сэр Фрэнк Шорт (1857–1945) және Даниядағы Питер Ильстед (1864–1933) Ұлыбританияда мезотинтті жаңартудың маңызды бастамашылары болды. Меззотинт өзінің сәнді тональдық сапасымен танымал: біріншіден, біркелкі, ұсақ кедір-бұдырланған беті көп мөлшерде бояны ұстайды, терең, толық түстерді басуға мүмкіндік береді; екіншіден, пластинканы бурин, жылтыратушы және скрепермен тегістеу процесі тонның нәзік градиенттерін дамытуға мүмкіндік береді. Скрепер үшбұрышты ұшы бар құрал, ал жылтыратушы тегіс, дөңгелек ұшы бар – көптеген қасық саптарына ұқсас.
Mezzotint is a monochrome printmaking process of the intaglio family. It was the first printing process that yielded half tones without using line or dot based techniques like hatching, cross hatching or stipple. Mezzotint achieves tonality by roughening a metal plate with thousands of little dots made by a metal tool with small teeth, called a "rocker". In printing, the tiny pits in the plate retain the ink when the face of the plate is wiped clean. This technique can achieve a high level of quality and richness in the print, and produce a furniture print which is large and bold enough to be framed and hung effectively in a room. Mezzotint is often combined with other intaglio techniques, usually etching and engraving, including stipple engraving. The process was especially widely used in England from the eighteenth century, and in France was called la manière anglais (“the English manner”). Until the 20th century it has mostly been used for reproductive prints to reproduce portraits and other paintings, rather than for original compositions. From the mid 18th century it was somewhat in competition with the other main tonal technique of the day, aquatint. Since the mid nineteenth century it has been relatively little used, as lithography and other techniques produced comparable results more easily. Sir Frank Short (1857–1945) was an important pioneer of the mezzotint revival in the United Kingdom along with Peter Ilsted (1864–1933) in Denmark. Mezzotint is known for the luxurious quality of its tones: first, because an evenly, finely roughened surface holds a lot of ink, allowing deep solid colours to be printed; secondly because the process of smoothing the plate with burin, burnisher and scraper allows fine gradations in tone to be developed. The scraper is a triangular ended tool, and the burnisher has a smooth round end – not unlike many spoon handles.
Тарих
Мезотинт әдісін неміс сарбазы және әуесқой суретші Людвиг фон Зиген (1609–1680 ж. шамамен) ойлап тапты. Оның ең алғашқы мезотинт басылымы 1642 жылға жатады және ол Ханнау Мюнценберг графының қызы Амалия Елизаветаның портреті, ұлының регенті және фон Зигеннің жұмыс берушісі. Бұл жұмыс жарықтан қараңғыға қарай жасалды. Рокерді, болжам бойынша, Рейн князі Руперт ойлап тапқан, ол ағылшыл азамат соғысындағы әйгілі кавалерия қолбасшысы болды және осы әдісті келесі қолданған және Англияға әкелген адам. Сэр Питер Лелли оны портреттерін жариялау үшін пайдалану мүмкіндігін байқап, бірнеше голланд баспагерлерін Англияға шақырды. Годфри Кнеллер Джон Смитпен тығыз жұмыс істеді, ол бір кезде оның үйінде тұрған деседі; ол шамамен 500 мезотинт, оның ішінде 300 портреттік сурет жасады. Келесі ғасырда сэр Джошуа Рейнольдстың портреттерінен жасалған 400-ден астам мезотинт белгілі болды. Британдық мезотинттерді жинау 1760 жылдан 1929 жылғы Ұлы құлдырауға дейін үлкен қызығушылыққа ие болды және Америкаға да тарады. Жинаудың басты саласы британдық портреттер болды; Корольдік академияның жазғы көрмесінен шыққан мұнай суреттері осы кезеңде мезотинтте жиі және табысты түрде көшірілді, ал басқа мезотинтшілер тарихи тұлғалардың ескі портреттерін қайта жасады немесе қажет болған жағдайда жаңадан жасады. Жинау үшін ең қолайлы кезең шамамен 1750–1820 жылдар аралығында болды, бұл британдық портрет өнерінің шарықталу шегі. Жинаудың екі негізгі стилі болды: бірі белгілі бір шеңбердегі материалдардың толық жинағын жасауға бағытталған, ал екіншісі тақтадан салыстырмалы түрде аз басылымдардан кейін сапасы төмендеуіне байланысты, мінсіз жағдай мен сапаға (мезотинттерде) және суретшілер мен баспагерлердің ерте кезеңдерден ұсынған көптеген «дәлелдік күйлерін» жинауға бағытталған. Көшбасшы коллекционерлердің қатарында Уильям Итон, 2-ші барон Чейлсмор және ирланд Джон Чалонер Смит болды. 19 ғасырдың бірінші жартысында Англияда «аралас» техника танымал болды, ол басқа интальио техникаларымен, көбінесе тақтаны дайындау үшін, мезотинтпен үйлестірілді. Мезотинт көбінесе пейзаждар үшін қолданылды, әсіресе британдық аспан мен сумерекке өте қолайлы болды, бұл Викториялық гравюра қайта жандануының танымал тақырыптары еді. Еуропалық қолдану одан әлдеқайда аз болды; 17 ғасырдың соңында Абрахам Блотелинг оны қолданған Амстердам баспагерлерінің бірі болды, бірақ 18 ғасырда тек Аугсбургта (Йоханн Якоб Хайд және Йоханн Элиас Ридингер), Нюрнберг және Венада (Игназ Унтербергер) Лондон стиліне сәйкес келетін суретшілер басқарған мектептер болды. 20 ғасырда бұл техника төмендеді, себебі тақталарды шайқау өте көп уақыт алды. Сирек қолдаушылардың қатарында Йозо Хамагучи, Леонард Марчант және Ширли Джонс болды. 1990 жылы суретші Кэрол Уакстың «Мезотинт: тарих және техника» кітабы жарық көргеннен кейін, осы техниканы үйренуге және қолдануға қызығушылық қайта жанданды. «Вакс» кітабы АҚШ және бүкіл әлемде мезотинт жасайтын суретшілердің санының айтарлықтай өсуіне себеп болды.
Жарықтан қараңғыға әдісі
Людвиг фон Зигеннің алғашқы мезотинттері жарықтан қараңғыға қарай әдіспен жасалған. Металл пластинаға ойықтар салу арқылы кескінде ашық болуы тиіс бөліктер тегіс қалдырылды. Бұл әдіс "қосымша әдіс" деп аталды, яғни, баспаның қараңғырақ бөліктері үшін пластинаға қосымша ойықтар жасалды. Бұл техника пластинаны бос қалдырып, суреттің қараңғы бөліктеріне ғана қарай селективті түрде өңдеу арқылы тікелей жасауға мүмкіндік берді. Тегістеу дәрежесін өзгерту арқылы қара және ақ арасындағы жарты тон жасауға болады, сондықтан бұл әдіс итальян тілінде "жарты тон" немесе "жартылай боялған" деген мағына беретін меццо-тинто деп аталды.
Қараңғыдан жарыққа ауыстыру әдісі
Бұл әдіс ең көп қолданылатын әдісқа айналды. Металл пластинаның, әдетте мыстың, бүкіл беті (көбінесе) біркелкі түрде қатайтылады, қолмен шайқағышпен немесе механикалық жолмен. Егер пластина осы күйінде басылса, ол толығымен қара болып көрінер еді. Содан кейін бейне металл құралдармен металл пластинаның бетін таңдап жылтырату арқылы жасалады; жылтыратылған бөліктер жылтыратпаған жерлерге қарағанда ақшыл болып басылады. Толығымен тегістелген жерлер мүлдем сия ұстамайды; мұндай жерлер "ақ" түспен, яғни сиясыз қағаздың түсімен басылады. Бұл "қоңырдан аққа" немесе "азайту" әдісі деп аталады. Оны алғаш рет Рейн князі Руперт қолданды. Пластинаны толығымен қатайтуға ерекше шеберлік қажет болмайды және көбінесе шәкірттер орындайтын. Бұл техниканың екі үлкен артықшылығы бар: оны оқу оңай және ол гравюрадан әлдеқайда жылдам, сонымен қатар бай түстер спектрін береді. Жаңалықтардағы оқиғалар мен адамдарды бейнелеу үшін мезотинттерді өте жылдам жасауға болады, ал үлкен форматтағы баспаларды жасау да салыстырмалы түрде оңай еді. Бұл сол кездегі "декоративтік гравюра" деп аталатын мезотинт үшін маңызды болды, ол жеткілікті үлкен және жеткілікті контрастты тондық айырмашылықтарға ие болды, соның арқасында шеңберге қойылып, бөлме қабырғасына ілінетін еді. Мезотинттер картиналардан әлдеқайда арзан болғандықтан, бұл үлкен қызығушылық тудырды.
Түсі
Якоб Кристоф Ле Блон (1667-1741) қараңғыдан жарыққа қарай әдісін қолданды және әр түске жеке металл пластина қолданып, үш және төрт түсті мезотинт басу техникасын ойлап тапты. Ле Блонның түсті басу әдісі RYB түсті моделіне негізделген, онда қызыл, сары және көк түстерді пайдаланып кеңірек түс спектрін жасады. 1725 жылы жарық көрген Coloritto кітабында Ле Блон қызыл, сары және көк түстерді "негізгі" түстер деп атап, қызыл мен сарыдан қызғылт сары, қызыл мен көктен күлгін, ал көк пен сарыдан жасыл түс шығатынын айтады (Le Blon, 1725, 6-бет). Осыған ұқсас процесті ғасыр соңында Францияда Ле Блонның шәкірті Жак Фабиен Готье Даготи және оның ұлдары қолданды; олардың жұмыстарына медициналық кітаптарға арналған анатомиялық иллюстрациялар кірді. Басқа қара-ақ баспалар акварельмен қолмен боялды, бұл пластина тозығынан кейін ерекше пайдалы болды.
Баспа
Аяқталған пластинканы басып шығару екі әдіс үшін де бірдей және интальио пластинкасын басып шығарудың қалыпты тәсілін ұстанады; пластинканың бүкіл бетіне сия жағылады, содан кейін сия беттен сүртіледі, нәтижесінде сия пластинканың бастапқы бетінен төменгі, әлі де дөрекі аймақтардағы ойыстарда ғана қалады. Пластинка қағазбен бірге жоғары қысымды баспа машинасынан өтеді, және осы процесс қайталанады. Пластинкадағы ойыстар терең болмағандықтан, баспа машинасының қысымы оларды тегістеп бастаған кезде тонның сапасы төмендеп кетпес бұрын, тек аз ғана жоғары сапалы басылымдар (көшірмелер) ғана жасалады. Мүмкін, тек бір немесе екі жүздей жақсы басылым алуға болады, бірақ пластинкалар көбінесе қосымша рокер жұмысы арқылы «жаңартылатын». 1832 жылы Арнольд кітапханасының бір жазушысы былай деп атап өтті: «Осы типтегі гравюрадан қанша басылым алуға болатыны белгісіз – кейбір пластинкалар елу немесе тіпті одан да аз басылғаннан кейін тоқырап қалады; ең көп дегенде екі жүзден үш жүзге дейін басылым жасауға болады, содан кейін басып шығару процесі кезінде негізді жаңарту және жарықтарды қалпына келтіру қажет». Дегенмен, баспагер немесе суретшінің шәкірті пластинканы жаңарту кезінде, бұл жұмыс көбінесе нашар сапада жасалатын. Бамбер Гаскойн өзінің мысалында, басылымға дейін және кейін көрсетілген егжей-тегжейлі суреттерді келтіріп: «Қара тон рулеткамен салғылы жаңартылған; нәтиже жақыннан қарағанда қатыгез болып көрінеді, бірақ тұтас басылымды қалыпты қашықтықтан қарағанда жеткілікті болады» дейді. Англияда қолданылатын стандартты өлшемдер «royal», 24 x 19 дюйм, «large», 18 x 24 дюйм, «posture», 14 x 10 дюйм және «small», 6 x 4 дюйм деп белгіленген, және осы өлшемдерге сәйкес дайын рамкалар мен альбомдарды сатып алуға болады.
the uncertainty as to the number of impressions this kind of engraving will afford—some plates failing after fifty or even a less number are printed; from two to three hundred are the most that can be taken off, and then it is often necessary to refresh the ground and restore the lights during the progress of the printing." However, if performed by the printer or the artist's apprentice, refreshing the plate was often done to a lower standard. Bamber Gascoigne says of an example he illustrates with before and after details "the dark tones have been clumsily renewed with the roulette; the result is brutal in close up but will seem adequate when the whole print is viewed at a normal distance". Standard sizes used in England were known as "“royal,” 24 x 19 in., “large,” 18 x 24 in., “posture,” 14 x 10 in., and “small,” 6 x 4 in", and ready made frames and albums could be bought to fit these.
Негізгі техника
Плиталарды механикалық түрде кедір-бұдырлауға болады; бір жолы – шынымен бетіне ұсақ металл түйіршіктерін сүрту. Түйіршіктер неғұрлым ұсақ болса, бетінің кедір-бұдырлығы соғұрлым кішкентай болады. "Rocker" деп аталатын арнайы кедір-бұдырлау құралдары кем дегенде XVIII ғасырдан бері қолданылып келеді. Бүгінгі күні ең көп қолданылатын әдіс – шамамен бес дюйм ені бар болаттан жасалған rocker құралын пайдалану, оның бетінде әр дюймына 45-тен 120 тіске дейін, көлбеу доға пішіндес пышақтары бар, ал ағаш тұтқасы Т пішіндес болып жоғары қарап тұрады. Дұрыс бұрышта тұрақты түрде бір жақтан екінші жаққа қозғалғанда, rocker алға жылжып, мыс бетінде кедір-бұдыр жасайды. Содан кейін плита қозғалысқа келтіріледі – қалауынша белгілі бір градусқа бұрылады немесе 90 градусқа айналдырылады – және содан кейін тағы бір рет кедір-бұдырланады. Плита біркелкі кедір-бұдыр болып, қара түстің толық және біркелкі тоны шыққанша бұл процесс қайталанады.