Кіріспе

Баспа жасау әдісі

Chine collé немесе chine collé (ʃin. kɔ. le) – суретті баспа процесінде ауыррақ тірекке жабыстырылған бетке көшіретін баспа жасау техникасы. Оның бір мақсаты – баспагерге жапон қағазы немесе зығыр сияқты нәзік беттерге басып шығаруға мүмкіндік беру, соның арқасында пластинадан әлдеқайда ұсақ бөлшектерді шығаруға болады. Тағы бір мақсаты – суреттің артындағы фонның, айналасындағы тірек қағазынан өзгеше түспен болуын қамтамасыз ету. Ақыры шығатын сурет басылған суреттің дизайны мен бояуының түсіне, сурет тікелей басылған қағаздың түсіне және мөлдірлігіне (сондай-ақ, сол қағаздағы гүл жапырақтары немесе талшықтар сияқты қосымша элементтерге) және тірек қағазының түсіне байланысты болады.

Этимологиясы мен тарихы

Chine collé француз тілінен аударғанда «қытай» және «жабыстырылған» деген мағына береді. «Қытай» сөзі осы әдісте дәстүрлі түрде қолданылатын жұқа қағаздың Еуропаға Қытай, Үндістан және/немесе Жапониядан импортталғандығына байланысты қолданылады. Chine collé кейде әртүрлі коллаж түрлерін білдіріп қателесіп айтылады.

Әдістер

Тікелей басып шығару" әдісінде тақтаға бояу жағылады; жұқа қағаз (мысалы, күріш қағазы) ылғалдандырылады, бояу жағылған тақтаға қойылады және қажетті өлшемге дейін кесіледі; жұқа қағазға желім жағылады; және жиынтық (тақта және желіммен жабысқан жұқа қағаз) ылғалдандырылған негізгі қағазға орналастырылады. Содан кейін ол баспа машинасынан өтеді. Баспа қысымында бояу жұқа қағазға көшіріледі, ал жұқа қағаз бірден негізгі қағазға жабысады. Бұл әдістің артықшылығы – жұқа қағаздың мөлшері дәл қажетті болады, себебі ол кесілгеннен кейін бірден бекітіледі. Тікелей әдіспен басып шығарудың тағы бір жолы – табақты басып шығаруға дайындау алдында жұқа қағазды қажетті өлшемге дейін кесу. Басып шығаруға қолданылатын қалың қағаз ваннаға салынып, баспа шеберінің қалауынша ылғалдандырылып, шетке қойылады. Егер жұқа қағазға сурет салынған болса, ол кептіріліп, дайын күйде қойылады. Тақтаға бояу жағылып, сүртіліп, баспаға бетімен қаратып қойылады. Күріш қағазының артқы жағына жұқа желім жағылып, тақтаға бетпе-бет қойылып, дұрыс тіркеледі. Желімді жабу үшін жеткілікті, бірақ қанықтырмау керек, сонда жұқа қағаз тиісті деңгейде ылғалданады. Егер ылғал қағазға желім жағуға тырысса, ол жыртылып кетеді. Баспа қағазы жұқа қағаздың желімделген жағына қойылады, газет қағазының бір парағы үймеге қосылады, содан кейін үйменің үстіне қаптамалар салынады. Содан кейін ол баспадан өтеді. Бұл әдіс алғашқы әдіске қарағанда оңайырақ, таза және тіркеуде дәлдігі жоғары. "Алдын ала желімделген" әдісінде жұқа қағаз (құрғақ) тақтаның мөлшеріне дейін кесіліп, содан кейін желім жағылып, кептіріледі. Баспа шебері басып шығаруға дайын болғанда, қағаз желімді белсендіру үшін ылғалдандырылып, желімді жағымен жоғары қаратып бояу жағылған тақтаға қойылады. Содан кейін жиынтық (тақта және желімделген жұқа қағаз) ылғалдандырылған негізгі қағазға орналастырылып, жоғарыда сипатталғандай баспадан өтеді. Алдын ала желімделген әдістің артықшылығы – кептірілгеннен кейін желімделген қағаздарды, жабыстыруға арналған пошта маркасы сияқты, шексіз сақтауға болады. Бұл әдістің кемшілігі – қағаз құрғақ кесілгендіктен, суретші басып шығару алдында ылғалданған кезде қағаздың әр бағытта қаншалықты кеңейетінін ескеруі керек.

Қағаз

Кейбір суретшілер осы әдісті қолданғанда бір қағазды баспа табағының өлшеміне дәл кесуден бас тартып, басқа тәсілдерге көшкен. Мысалы, кейбіреулер коллаж эффектісі үшін алдын ала кесілген пішіндермен тәжірибе жасайды, немесе басылған суреттің астына бірнеше қабаттап жабысатын қағаздарды бірден жабыстырады. Дәстүрлі қағаз таңдауы – гампи талшығынан жасалған жұқа қағаз болып табылады. Ал кейбір суретшілер дәстүрлі емес қағаздарды да қолданып көреді, газет, уақытша басылымдар, киім үлгілері және кітап беттерін басу үшін пайдаланады.

Тілім

Қытай колласы үшін қолданылатын жабысқыштарда кейбір өзгерістер бар. Кейбір суретшілер жапсырманың орнына, басу алдында ұнның жұқа қабатын сеуіп қолданады. Ал кейбіреулері мүлдем жабысқыш қолданбай, қағаз жасау сияқты, қағаздарды біріктіру үшін баспа машинасының жоғары қысымы мен қағаздың қасиеттеріне (талшықтары, өлшемдігі) сүйенуге тырысқан; алайда, бұл әдіс тұрақсыз және сенімді болмауы мүмкін. Соңғы кезде кейбір суретшілер жапсырманың орнына PVA желімі немесе гель тәрізді жабысқыштарға көшкен. Қытай колласы үшін дәстүрлі паста дайындауда бидай немесе күріш крахмалы глютеннен және бидай немесе күріш ұнының басқа элементтерінен бөлінеді. Таза крахмал дистилденген сумен пісіріліп, қоюлатылған гельге айналдырылады. Соңында, гель жібек матадан өткізіліп, пастаға айналдырылады. Крахмалға негізделген пасталар мұрағаттық саналады және кейде кітап байлау, кітап жөндеу және коллаж сияқты басқа қағазға негізделген қолдануларда қолданылады.