Кіріспе

Франция королевасы Мария (1145 – 11 наурыз 1198) – Капетия әулетінен шыққан ханшайым, Шампан графы Генрих І-ге үйленгеннен кейін Шампан графинясы болды. Ол Шампан графтығының регенті ретінде үш рет қызмет етті: Генрих І 1179–1181 жылдары болмағанда; ұлдары Генрих II кәмелетке толмаған 1181–1187 жылдары; және Генрих II 1190–1197 жылдары болмағанда. Аквитаниялық Элеонора мен Франция королі Людовик VII-нің қызы, ол Франция ханшайымы Элис қарындасы және: Вильгельм IX, Жас король Генрих, Ричард I, Бретань графы Джеффри, Англияның Матильдасы, Англияның Элеонорасы, Англияның Джоан, Англияның Джон; Францияның Маргарет, Францияның Элис, Францияның Агнес, Францияның Филипп II; сондай-ақ Англияның Генрих II, Кастилияның Констанция және Шампандық Аделаның кеңі.

Ерте өмір

Марияның тууы Бернард Клерво үшін «мұғжиза» ретінде қабылданды, ол Элеонора Аквитания мен Людовик VII арасындағы некені құдалау туралы тілегіне жауап болды. Маридің ата-анасы Екінші крест жорығына қатысқанда ол 2 жаста еді. 1150 жылы оның әпкесі Алисаның дүниеге келуі, жұбайлар асыққан ұл мен мұрагердің орнына, некенің бұзылуына әкелді және 1152 жылдың 21 наурызында олар ажырасты. Мари 7 жаста, ал Алиса 2 жасқа толмаған еді. Олар сол кезде Франция тағының жалғыз мұрагерлері болғандықтан, қыздардың қамқорлығы әкесіне берілді. Элеонора тез арада 18 мамырда Нормандия герцогы Генриге үйленді. Людовик 1154 жылы Кастилиялық Констанцияға үйленді. Констанция екінші баласын, қызын босанғанда қайтыс болғаннан кейін 5 апта өткен соң, 1160 жылдың 13 қарашасында Шампандық Адельге үйленді, ол 1165 жылы Филиппті дүниеге әкелді.

Неке

1153 жылы әкесі Людовик Марияны Шампань графы Генрихке күйеуге беруге келісім берді. Бұл құдалықтар Клерволық Бернардтың араласуымен ұйымдастырылды, бұл туралы Радульф Нигердің замандас хроникасында жазылған. Мария құда болғаннан кейін, Латын тілінде білім алу үшін Марейль-сюр-Эй виконтессасы Элизабетпен бірге тұруға, содан кейін Шампаньдегі Авеней аббаттығына жіберілді. 1159 жылы Мария Шампань графы Генрих I-ге тұрмысқа шықты.

Регенттіктер

Мария күйеуі Генрих I 1179 жылдан 1181 жылға дейін Киелі жерге қажылыққа кеткен кезде Шампанның регенті болды. Күйеуі жоқ кезде Маридің әкесі қайтыс етті, ал оның жартылай бауыры Филипп II Франция патшасы болды. Ол анасының күйеулік мүлігін тартып алып, бұрын Маридің үлкен ұлына белгіленген Изабелла Эноны (Хенаутты) алып үйленді. Бұл Мариді наразы ақсүйектер тобына – Шампанның анасы Адела және Реймс архиепископы сияқты – Филипке қарсы сәтті болмаған қастандыққа түсуге итерді. Ақырында Мари мен оның патша бауыры арасындағы қарым-қатынас жақсарды. Маридің күйеуі 1181 жылы Киелі жерден оралғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды, ол қайтадан кішкентай ұлы Генрих үшін регент болды. Мари 1187–1190 жылдары Мео қаласының жанындағы Фонтен-ле-Нонн монастырына шегініп, ұлы Генрих II 1190–1197 жылдары үшінші крест жорығына қатысқанда Шампанның регенті қызметін қайтадан атқарды. Ол Левант аймағында қалып, 1192 жылы Иерусалим королевасы Изабелла I-ге үйленді. Оның регенттік кезеңдерінде Шампан шатқалды аумақтардан құралған мемлекеттен маңызды княздыққа айналды.

Әдеби қамқорлық

Мари әдебиеттің меценаты болды және оның сарайы Андреас Капелланус сияқты жазушылар мен ақындарға ықпал ететін ортаға айналды. Ол оның сарайында қызмет етті және өзінің еңбектерінде бірнеше рет оны еске алды, сондай-ақ Кристиан де Труа оған «Ланселот: Шарбақтың рыцары» туындысының идеясын қарызды болды. Бертран де Борн, Бернарт де Вентадорн трубадурлары, Готье д’Аррас және Конон де Бетюн де оның ықпалында болды. Француз және латын тілдерін білген Мари өте кең кітапхана жинап, оны сақтап ұстады. Маридің жартылай бауыры, король Ричард, Австриядағы тұтқындығын жоқтап, оған арналған «J'a nuns hons pris» атты танымал өлеңінің бір шумағында оны еске алды.

Өлім

Мария 11 наурызда, ұлының қазасы туралы хабарды естігеннен кейін көп ұзамай дүние салды. Ол Мео кафедральді соборында жерленді. 1562 жылғы 25 маусымда хугеноттар көптеген ғимараттарды, оның ішінде Мео кафедральді соборын қиратты; осы оқиға кезінде хордың ішінде орналасқан Шампандық Марияның қабірі бұзылды.