Кіріспе

1969 жылы Ричард Аттенбороның 1969 жылғы британдық музыкалық фильмі «О! Қандай ғажайып соғыс!» – 1969 жылы түсірілген британдық эпикалық комедиялық тарихи музыкалық соғыс фильмі. Фильмнің режиссері Ричард Аттенборо (оның режиссерлік дебюті), актерлік құрамында Мэгги Смит, Дирк Богард, Джон Джилгуд, Джон Миллс, Кеннет Мор, Лоренс Оливье, Джек Хокинс, Корин Редгрейв, Майкл Редгрейв, Ванесса Редгрейв, Ральф Ричардсон, Ян Холм, Пол Шелли, Малкольм МакФи, Жан Пьер Кассель, Нанет Ньюман, Эдвард Фокс, Сусанна Йорк, Джон Клементс, Филис Калверт және Морис Ройвс бар. Фильм Чарльз Чилтонның 1961 жылғы желтоқсанда «The Long Long Trail» радиоспектаклі ретінде жариялаған, ал 1963 жылы Джерри Раффлс пен Джоан Литтлвуд және олардың «Театр шеберханасымен» бірлесіп сахнаға қойған «О, қандай ғажайып соғыс!» атты сахналық мюзикл негізінде түсірілген. Фильм атауы музыкалық зал әні «О! Бұл керемет соғыс!» дегеннен алынған, ол фильмдегі маңызды номерлердің бірі болып табылады.

Қысқаша мазмұны

О, иә! What a Lovely War Бірінші дүниежүзілік соғыстың оқиғаларын сол кездегі танымал әндерді пайдалана отырып, сатиралық тұрғыдан қарастырады, олардың көпшілігі ежелгі танымал әндердің пародиязы болды. Брайтонның Батыс пирсі сияқты аллегориялық орындарды қолдана отырып, соғыстың жеңіліс жолының сынға алынуы көрсетіледі. Дипломатиялық маневрлер мен биліктегілердің қатысуы қазбалардан алыс, пирхед павильонының ішіндегі қиял әлемінде өтеді. Алғашқы сахнада шетел істер министрлері, генералдар мен мемлекет басшылары Еуропаның үлкен картасымен жүріп, сол кездегі осы тұлғалардың айтқан сөздерін қайталайды. Аты-жөні белгісіз фотограф Еуропа билеушілерін суретке түсіреді. Архигерцог Фердинанд пен оның әйелі, Хоэнберг герцогинясына екі қызыл мак бергеннен кейін, оларды суретке түсіріп, жарық шыққанда "өлтіреді". Көптеген мемлекет басшылары жақсы жеке қарым-қатынаста болады және соғысқа баруға құштар емес: көз жасын төккен император Франц Иосиф өзінің сыртқы істер министрі алдағаннан кейін Сербияға соғыс жариялайды, ал патша Николай II мен кайзер Вильгельм II өз елдерінің әскери жұмылдыру кестесін өзгерте алмайтындай көрінеді. Германияның Бельгияға басып кіруі сэр Эдвард Грейге араласудан басқа амал қалдырмайды. Италия Орталық державалармен одағынан бас тартады (1915 жылы одақтастарға қосылады), бірақ Түркия оларға қосылады. 1914 жылы соғыстың басталуы оптимизм парады ретінде көрсетіледі. Басты кейіпкерлер – сол кездегі британдық отбасы, Смиттер, олар Брайтонның Батыс пирсіне кіргенде, генерал Хейг билет сатады. Кейін фильм жас Смиттердің окоптардағы тәжірибесін көрсетеді. Әскери оркестр жағажайдағы демалысшыларды шақырып, кейбіреулері тіпті арбаға мініп, соңынан еруге ұсынады. Монстың бірінші шайқасы да осыған ұқсас, бірақ одан да реалистік бейнеленген. Екі сахнада да жағымды күн сәулесі жауады. Қайтыстар көбейе бастағанда, театр көрермендері "Көңіліміз түсіп қалды ма? Жоқ!" деп ән салады. "Сізді жоғалтқымыз келмейді, бірақ сіз барсаңыз жақсы болар еді" деген сөзбен еріктілер армиясын шақырады. Музыкалық залдың жұлдызы (Мэгги Смит) содан кейін жалғыз басты назарға түседі және көрермендердің әлі де күмәнді жігіттерін "Патшаның шиллингін алуға" шақырып, әр күні әр түрлі киім киген ер адамдармен қалай "кездесетіні" туралы ән айтып, "сенбіде мен дайынмын, егер сіз тек шиллингті алсаңыз, кез-келгеніңізді еркекке айналдырамын" дейді. Жас жігіттер сахнаға шығып, тез арада әскери өмірге көшеді, ал бастапқыда тартымды музыкалық зал әншісі қалың макияж жасаған сарбаз ретінде бейнеленеді. Қызыл мак өлімге ұшыраған жауынгерге жиі беріледі. Бұл көріністер әскери басшылардың орналасқан павильонымен қатар орналасқан. Өмірдің жоғалуын және "жетілген ярдтарды" көрсететін есеп тақтасы (түпнұсқа театрлық қойылымның маңызды мотиві) бар. Сыртта Сильвия Панкхерст (Ванесса Редгрейв) жаулық толқынымен соғыстың пайдасыздығы туралы сөйлесіп, газеттердегі барлық оқығандарына сенгендері үшін оларды сөгіп отыр. Ол өзінің сахналық сахнасынан қатты дауыспен қарсы алынып, мазақталады. 1915 жыл қараңғы контраст ретінде суреттеледі. Жарақат алғандардың парадты бейнелейтін көптеген кадрлар аяқсыз, үмітсіз адамдардың бет-әлпеттерін көрсетеді. Сол кездегі ертедегі ынта-жігерді қазір қара көңілділік алмастырып отыр. "Жолдың ұзындығы, ұзақтығы, бұрылысы" жаңа көңіл күйді, жаңбырлы жаңбырдың астында жауынгерлердің аяусыз жағдайларды бейнелеу арқылы түсіреді. Қызыл мак - бұл көріністердегі жалғыз жарқын түс. Британдық сарбаздардың эстаминетте ішіп жүрген көрінісінде Субретт (Пиа Коломбо) оларды "Ай Чарли Чаплинге жарқырайды" деген көңілді хормен басқарады, бұл американдық әнді қайта өңдеу, содан кейін "Адиу ла ви" әнінің жұмсақ және қараңғы нұсқасын әндей отырып, көңіл-күйді қараңғы тонға ауыстырады. Жыл соңында павильондағы тағы да маневрлер кезінде генерал (кейінгі фельдмаршал) Дуглас Хейг британдық күштердің бас қолбасшысы ретінде фельдмаршал сэр Джон Френчтің орнын алады. Кейін Хейгті ағылшын сарбаздарын тексеріп жатқан австралиялық сарбаздар мазақтайды; олар "Джон Браунның денесі" күйіне "Олар тек қана Leapfrog ойнап жатты" деп ән салады. Бір діни қызметкер жиналған сарбаздарға әр діннің соғыспен айналысатынын айтады, егер олар яһуди болса, онда олар шошқа етін жеуге, егер олар католик болса, онда олар жұма күні ет жеуге, ал барлық діндер үшін соғысқа қызмет ету үшін сенбі күні жұмыс істеуге рұқсат етіледі. Ол сондай-ақ Далай Лама соғыс күшін батаға алғанын айтады. 1916 жыл өтеді және фильмнің тоны тағы да қараңғырады. Әндерлер мұң, қаһармандық және бағынудың контрастты тонларын қамтиды, соның ішінде "Тілдік қоңыраулардың дыбысы", "Егер сержант сіздің ромыңызды ұрласа, ренжімеңіз" және "Ескі тоқылған сымға ілінген". Жарақат алғандар далалық станцияда қатарлап жатқан, соғысқа кірген жас жігіттердің сау қатарларынан өте жақсы ажыратылады. Камера көбінесе Гарри Смиттың үнсіз қиналу бетіне тоқтайды. Американдықтар келеді, бірақ олар тек павильонның "ажыратылған шындығында" көрсетіледі, британдық генералдардың кеңесін үзеді және "Over There" әнін өзгертілген соңғы жолмен орындайды: "Және біз қайта оралмаймыз - біз онда жерленеміз!" Қатаң американдық капитан таң қалған Хейгтен картаны тартып алады. Джек үш жылдық шайқастан кейін Монсқа, бастапқы орнына қайтып келгенін жирене көреді. Бітім туралы жарияланғанда, Джек соңғы болып қайтыс болады. Бірінші көріністе қан сияқты көрінетін қызыл жарқыл, бірақ алдыңғы пландағы фокуссыз мак екені белгілі болады. Джектың рухы шайқас даласынан өтеді және ол соңында Еуропаның қарт мемлекеттік қайраткерлері келесі бітімді жасайтын бөлмеге жетеді, бірақ олар оның қатысуын сезбейді. Джек соңында тыныш төбедегі жерге жетеді, онда ол бауырларымен бірге шөпке жатады, олардың бейнелері крестке айналады. Фильм көптеген сарбаздардың қабірлерінің көрінісімен аяқталады, ал қайтыс болғандардың дауысы "Біз оларға ешқашан айтпаймыз" (Джером Керн әнінің "Олар маған сенбеді" пародизы) әнін орындайды.

Өндіріс

Продюсерлері – романшы Лен Дейтон, фотограф Брайан Даффи және режиссерлік дебютын жасаған Ричард Аттенборо болды. Дейтон-Даффи өндіріс компаниясы Ричард Аттенбороның басты рөлде ойнаған Дейтонның "Тек қана күлгенімде" фильмінің бейімделуін жасады. Дейтон "О! Қандай ғажайып соғыс" фильмінің сценарийін жазды, ал ашылу тітрлері Лен Дейтонның өмір бойы досы, 1960-шы жылдары Дейтонның көптеген кітап мұқабаларын жасаған дизайнер Реймонд Хоуки жасады. Өздері жасаған емес нәрселерге авторлық құқық таланып жатыр деп ойлаған басқа адамдарды ұяттандыру мақсатында Дейтон фильмнің титрлерінде көрсетілмеуге шешім қабылдады, кейін бұл әрекетін "ақымақ және балалық" деп сипаттады. Бұл тәсіл қаза болғандардың санының әсерін азайтады, олар тек қысқа ғана уақытқа көрінеді. Дегенмен, Дейтонның тікұшақпен түсірілген мыңдаған соғыс қабірлерімен аяқталатын соңғы сахнасы фильмнің ең есте қаларлық сәттерінің бірі саналады. Аттенбороның сөзіне сүйенсек, топырақтың тығыздығына байланысты 16 000 ақ крест жеке-жеке қазылған шұңқырларға орнатылған. Бұл өлшеу өлгендердің ауқымын көрсетуде тиімді болғанымен, кресттердің саны бір шайқаста қаза тапқандардың санынан азырақ болды: бүкіл соғыста қаза тапқандардың нақты санын көрсету үшін бұл көлем 1000-нан астам рет қайталанған болу керек еді. Фильм 1968 жылдың жазында Суссексте, негізінен Брайтон аймағында түсірілді. Көптеген эпизодтарда жергілікті тұрғындар тартылды, бірақ көптеген актерлер қала сыртындағы Фальмердегі Суссекс университетінің студенттері болды. Фильмнің түсірілген жерлері: Батыс пирсі (қазір өрт сөндірілген және қираған), Дитчлинг Бикон, Шипкот Доғасы (окоп сахналары), Олд Бейхам аббаттығы (Франтқа жақын, шіркеу шеруі), Брайтон вокзалы және Овингдин (мыңдаған кресттер орнатылған классикалық финал).

Шығару

Фильмнің премьерасы 1969 жылдың 10 сәуірінде Лондонның Пикадилли циркіндегі «Парамаунт» театрында болды, ал ертеңінде көпшілікке ашылды.

Қабылдау

Винсент Канби газеті «Нью-Йорк Таймс» оны «үлкен, әсем, кейде шынайы фильм деп атады, оның алып физикалық пропорциялары және көбінесе керемет актерлік құрамы жақсы ниеттердің артығымен материалды басып тастайды». «Variety» басылымы фильмді «сергек, көтеріңкі, өткір, қызықты, күлкілі, эмоционалды, тапқыр, тебірендіретін және техникалық тұрғыдан тамаша» деп сипаттады. Роджер Эберт «Chicago Sun Times» газеті фильмге 4 жұлдыз берді, оны «фильм емес, камераны театрлық эффектілерге жету үшін шебер пайдаланған, әсем безендірілген сахналық қойылым» деп жазды. Осыған орай, Ричард Аттенбороу бізге керемет кеш сыйлады. Джин Сискел «Чикаго Трибьюн» газеті де фильмге 4 жұлдыз баға берді және «Бұл фильм жылдың ең үздік картинасы үшін «Оскар» сыйлығына ие болуға лайық. Көрермен фильмді әртүрлі аспектілерде тамашалай алады. Әндері жақсы, мәтіндері өткір, сахналық безендіру мен костюмдер оқиғамен үйлеседі, оны басып кетпейді. Актерлік шеберлік оңайға соғады». Кевин Томас «Лос-Анджелес Таймс» газетінде: «Танымал британдық актер Ричард Аттенбороу режиссерлік дебютінде және оның бас жазушылары Лен Дейтон мен Брайан Даффи саяси және бір өлшемді Джоан Литтлвудтың театрлық туындысын уақыттан тыс, сонымен бірге өте өзекті трагикалық аллегорияға айналдырды» деп жазды. Гари Арнольд «The Washington Post» газетінде: «Концепция қызықты, бірақ фильм айналмалы машинаға айналды. Бір-бірінен кейін келетін қойылымдар мен мүсіншелердің әрқайсысы бірінен кейін бірі жоғалып, мен қозғалыстан гөрі бағдаланбаған сезімге бөлендім. Физикалық өндіріс әндерге, кейіпкерлерге және шағын эпизодтарға үстемдік етті». Дэвид Уилсон «The Monthly Film Bulletin» газетінде: «Адамды жақсы идеяларға толы, бірақ жеке драмалық бірлікке жатпайтын керемет мозаиканы тамашалаудан басқа ештеңе қалмайды» деп жазды. Қазіргі уақытта Rotten Tomatoes сайтында фильмге 16 рецензия негізінде 75% баға берілген, ал орташа бағасы 10-нан 8.2-ні құрайды. «Торонто Стар» газетіне ардагерлер ұйымдары фильмнің зираттағы кресттерді бейнелейтін жарнамасына шағым түсірді, кейіннен жарнамалар суретсіз жарияланды.

Кассалық жинақ

Ол 1969 жылы Ұлыбританиядағы кинопрокатта 16-шы орынға түсті.

Марапаттар

Сыйлық санаты бойынша номинант(тар) Нәтиже Ref. Британдық академия кино сыйлығы Ең үздік фильм Ричард Аттенборог Ең үздік режиссура Екінші рөздегі ең үздік актер Лоренс Оливье Екінші рөздегі ең үздік актриса Мэри Уимбуш Ең үздік көркемдік безендіруші Дональд М. Эштон Ең үздік операторлық Джерри Турпин Ең үздік костюм дизайны Энтони Мендлсон Ең үздік монтаж Кевин Коннор Ең үздік саундтрек Дон Чаллис және Саймон Кей Біріккен Ұлттар Ұйымы сыйлығы Ричард Аттенборог Британдық кинематографистер қоғамы Кинофильмдегі ең үздік операторлық Джерри Турпин Америка режиссерлер гильдиясы сыйлығы Мобильдік кинодағы ең үздік режиссерлік жетістік Ричард Аттенборог Алтын глобус сыйлығы Ең үздік шет елдік фильм (ағылшын тілінде) Мар-дель-Плата халықаралық кинофестивалі Ең үздік фильм Ричард Аттенборог Нью-Йорк киносыншылар тобы сыйлығы Ең үздік фильм Ең үздік режиссер Ричард Аттенборог

Халықтық мәдениеттегі сілтемелер

Ағылшын рок-тобы Colonel Bagshot 1971 жылы соғысқа қарсы осы аттас альбомын шығарды, бұл олардың тұңғыш және жалғыз LP альбомы болды. BBC Radio 4 арнасының 15 минуттық музыкалық бағдарламасы Тони Блэрдің премьер-министрлік кезеңін 1964 жылғы "О! Қандай ғажап соғыс!" стилінде бейнеледі. 2006 жылдың қыркүйек айындағы "О! Қандай ғажап Блэр!" атты эпизодында көрсетілді. Google Talks іс-шарасында, "Шаш" мюзиклінің түпнұсқа авторларының бірі Жеймс Радо, "О! Қандай ғажап соғыс!" қойылымы оны соғыс тақырыбында музыкалық туынды жасауға ынталандырғанын айтты. Ghostarchive және Wayback Machine-де сақталған: "The Bells of Hell Go Ting a ling a ling" әні Нед Шериннің 1964 жылғы BBC телешоуы "Not So Much a Programme, More a Way of Life" бағдарламасының соңғы музыкасы ретінде пайдаланылды. Babyshambles тобы концерттік альбомын осы фильм атынан алған "О! Қандай ғажап тур!" деп атады.