Кіріспе

Француз мемлекет қайраткері және философы (1763–1845)

Пьер Пол Ройер Коллард (21 маусым 1763 – 2 қыркүйек 1845) – француз мемлекет қайраткері және философы, Бурбон монархиясының қайта орнату кезеңінде (1814–1830) Доктринаторлар тобының басшысы.

Ерте өмір

Ол Витри-ле-Франсуа (қазіргі Марна) маңындағы Сомпуиде, шағын кәсіпкер Энтони Ройердің ұлы ретінде дүниеге келді. Оның анасы Анжелика Перпетье Коллард қатайған мінезімен және терең діншілігімен белгілі болды. Оның кіші інісі Антуан Афанаси Ройер Коллард дәрігер және психиатрия саласындағы пионер болды, бір кезде Шарентон психиатриялық ауруханасының бас дәрігері қызметін атқарды. Ройер Коллард 12 жасында оның ағасы, әкесі Пол Коллард директор болған Шомон колледжіне жіберілді. Содан кейін ол ағасының ізбен Сент-Омерге барып, математиканы оқыды.

Мансап

Француз төңкерісі басталған кезде, ол Париж барында қызмет етіп жүрген. Сент-Луи аралы секциясы оны Коммунаға сайлап жіберді, ол 1790 жылдан 1792 жылға дейін Коммуна хатшысы болды. Сол жылы 10 тамыздағы төңкерістен кейін оның орнын Жан Ламберт Таллиен басты. Оның көңілі енді Жирондамен болды, ал 12 Прериал көтерілісінен (31 мамыр 1793) кейін оның өміріне қауіп туды. Ол Сомпуиге қайтып келді және, мүмкін, Жорж Дантонның қорғауымен және анасының жергілікті Конвенция комиссарына тигізген ықпалымен тұтқындалудан құтылды. 1797 жылы ол өзінің департаментінен (Марна) Бес жүздік Кеңеске сайланды, онда ол әсіресе Камиль Джорданмен жақын қарым-қатынас жасады. Ол Кеңесте діни бостандық принциптерін қорғап, жақсы қабылданған сөз сөйледі, бірақ 18 Фруктидор төңкерісі (4 қыркүйек 1797) оны жеке өмірге қайтарды. Осы кезеңде ол легитимистік көзқарастарын қалыптастырып, Францияның Людовик XVIII-і (Прованс графы)мен байланыс жасады. Ол Парижде құрылған шағын комитетте жетекші рөл атқарды, ол Конте д'Артуа мен оның партиясынан тәуелсіз монархияны қайта орнатуға көмектесуді мақсат етті; бірақ Консулат құрылғаннан кейін монархия перспективалары уақытша үмітсіз екенін түсінді, соның салдарынан комитет мүшелері отставкаға шықты. Сол кезден бастап Реставрацияға дейін Ройер Коллард өзін толығымен философияны зерттеуге арнады. Ол Этьен Бонно де Кондильяк философиясына қарсылығын Рене Декарт пен оның ізбасарларын зерттеуден және Порт-Рояль әкелеріне деген ерте құрметінен тудырды. Ол Францияның қажеттіліктеріне сәйкес келетін моральдық және саяси білім беру жүйесін жасаумен айналысты. 1811-1814 жылдары Сорбоннада лекция оқыды. Ол шотланд философы Томас Ридтің ықпалына ішкі түйсікпен қарады және 1811-1812 жылдары Эколь Нормальде Рид туралы лекция берді. Осы кезден бастап оның Франсуа Гизотпен ұзақ қарым-қатынасы басталды. Ройер Коллард алғашқы Реставрация кезінде баспасөзді бақылаушы болды. 1815 жылдан бастап ол Марна департаментінен палата депутаты болып сайланды. 1815-1820 жылдары қоғамдық білім беру комиссиясының төрағасы ретінде дін қызметкерлерінің партиясының талаптарын тексерді, оның отставкаға кетуіне тікелей себеп – Париж университетінің құқықтарын бұзуға жасалған әрекет, атап айтқанда, христиан бауырларының оқу ұйымына университет емтихандарынан өтусіз диплом беру. Ройер Коллардтың легитимистік принципті қабылдауы 1789 жылғы төңкерістің әлеуметтік өзгерістеріне адал болуына кедергі келтірмеді, ол 1815, 1820 жылдары және шілде монархиясы тұсында ерекше заңдарға қарсы наразылық білдірді. Ол «Доктринарийлер» деп аталған топтың жетекшісі болды, олар граф де Стен-Оляре үйінде және мадам де Стаэльдің қызы герцогиня де Брольдің салонында жиналатын. Партияның басшылары Ройер Коллардтан басқа Гизот, П.Ф.Х. де Серре, Камиль Джордан және Шарль де Ремусат болды. 1820 жылы Ройер Коллард бұрынғы одақтасы Серре қол қойған жарлықпен Мемлекеттік кеңестен шығарылды. 1827 жылы ол жеті сайлау округінен сайланды, бірақ туған департаментіне адал болды. Келесі жылы ол палата төрағасы болып сайланды және шілде төңкерісіне әкелген реакциялық саясатқа қарсы күресті. 1830 жылғы наурыз айында 221 депутаттың атынан үнқатысуды ұсынған Ройер Коллард болды. Сол кезден бастап ол саясатқа белсенді қатыспады, бірақ 1839 жылға дейін палатадағы орынды сақтап қалды. ХІХ ғасырдың бірінші жартысында «либералды» сөзі көбінесе Вольтерлік және иезуиттерге қарсылықты білдіргенімен, Барант келтірген Ройер Коллардтың бірнеше сөздері оның шіркеуге құрметпен қарағанын көрсетіп тұр. «Егер христиан діні құлдыраған, бұзылған болса, онда Вольтер оған шабуыл жасап, адамзатқа қызмет еткен, бірақ егер керісінше болса, онда Вольтердің христиан жеріне келгені үлкен апат болды», - деп жазды ол. Пьер де Равиньянға жазған хатында ол иезуиттер институтын «тамаша жаратылыс» деп сипаттайды.

Жеке өмір

Ройер Коллард 1800 жылғы 20 қазанда Августин Мари Розали де Форж де Шатеобрунға үйленді. Олардың төрт баласы болды, олардың екеуі олардан бұрын қайтыс болды. Ол Блуаның оңтүстігіндегі Берри аймағындағы Шатовиу мүлігінде қайтыс болды.