Кіріспе

Француз мемлекет қайраткері және философы Жюль Франсуа Симон (31 желтоқсан 1814 – 8 маусым 1896) – француз мемлекет қайраткері және философы, Үшінші Француз Республикасындағы Орташа республикашылдардың жетекшілерінің бірі.

Өмірбаян

Симон Лориантта дүниеге келді. Оның әкесі Лотарингиядан шыққан зығыр мата сатушы болған, ол екінші, католиктік бретонмен некеге тұру алдында протестантизмнен бас тартқан. Жюль Симон осы екінші некеден туған ұл еді. Әулеттік тегі Suisse есімді, бірақ Симон оны үшінші есімімен алмастырды. Ол үлкен қиындықтарды жеңіп, Ванн қаласындағы семинарияда оқуға түсті, ал 1833 жылы Париждегі École Normale Supérieure мектебінің студенті болды. Онда ол Виктор Кузенмен танысты, ол оны философиядан сабақ беру үшін Каенге, содан кейін Версальге жіберді. Симон Кузенге Платон мен Аристотельдің аудармаларында көмектесті, бірақ оның еңбегі мойындалмады. 1839 жылы ол Париж университетінің философия кафедрасында Кузеннің орынбасары болды, оның айлық жалақысы 83 франкқа жетеді. Ол сонымен қатар École Normale Supérieure-де философия тарихы бойынша лекциялар оқыды. Осы кезеңде ол Николас Малебранш (2 том, 1842), Рене Декарт (1842), Босуэ (1842) және Антуан Арноның (1843) еңбектерін редакциялады, ал 1844–1845 жылдары оның екі томдық «Александрия мектебінің тарихы» жарық көрді. Ол «Revue des deux mondes» журналына тұрақты үлес қоса бастады, ал 1847 жылы Амеде Жак пен Эмиль Сайссемен бірге Кузеннің ықпалынан арылу мақсатымен «Liberté de penser» басылымын құрды. Бірақ Жак коллективизм принциптерін жақтаған мақаланың жариялануына рұқсат бергенде, ол осы жобадан бас тартты, өйткені ол ешқашан осы идеяларды қолдамады.

1848-1871 жылдардағы саяси мансабы

1848 жылы ол Côtes du Nord аймағын Ұлттық Ассамблеяда өкілдік етті, ал келесі жылы Мемлекеттік Кеңеске кірді, бірақ республикалық көзқарастарына байланысты отставкаға жіберілді. Луи Наполеонның үкіметіне адалдық ант беруден бас тартқанынан кейін, төңкерістен соң профессорлық қызметінен босатылып, философиялық және саяси жазбаларына, оның ішінде халыққа арналған еңбектерге көшті. 1853 жылғы «Le Devoir» (қазіргі грек және швед тілдеріне аударылған), одан кейін 1856 жылғы «La Religion naturelle» (ағылшын тіліне аудармасы, 1887), 1857 жылғы «La Liberté de conscience» (Ар-ождан бостандығы), 1859 жылғы «La Liberté politique» (Саяси бостандық), 1859 жылғы «La Liberté civile» (Азаматтық бостандық), 1861 жылғы «L'Ouvrière» (Жұмысшы әйел), 1864 жылғы «L'Ecole» (Мектеп), 1866 жылғы «Le Travail» (Жұмыс), 1867 жылғы «L'Ouvrier de huit ans» (Сегіз жасар жұмысшы) және тағы да басқалары жарық көрді. 1863 жылы ол Сена департаментінің 8-ші сайлау округінен Corps Législatif-ке сайланды және үкіметке қарсы оппозицияда болған «les Cinq» (Даримон, Фавр, Хенон, Оливье және Пикард) топтарын қолдады. 1870 жылдың 5 қыркүйегінде Ұлттық қорғаныс үкіметінде білім министрі болды. 1871 жылдың қаңтарында Париж капитуляциялағаннан кейін Леон Гамбеттаның бейбіт келісімге қарсылық көрсетуіне жол бермеу үшін Бордоға жіберілді. Бірақ Бордода Гамбеттаның билігі күшті болды және ол империя кезінде лауазымда болғандарды сайлаудан шеттету туралы жарлық шығарды. Ол Жюль Саймонның өкілеттігін жоққа шығарып, оны тұтқындауға бұйрық берді. Алайда Саймон Парижбен байланыс орнатып, 6 ақпанда Евгений Пелетан, Э. Араго және Гарнье Пейдждер оған қолдау көрсетті. Гамбетта отставкаға кетті, ал Ішкі істер министрлігі, номиналды түрде Арагоға берілгенімен, шын мәнінде Саймонның қолында болды.

Үшінші республика

Жеңіліске ұшырағаннан кейін, ол Ұлттық Ассамблеяда Марна департаментінен депутат болды және Адольф Тьерс президенттігінің алғашқы кабинетінде Білім министрі қызметін қайтадан атқара бастады. Ол тегін бастауыш білім беруді қолдады, бірақ дін қызметкерлерін бар күшімен татуластыруға тырысты; алайда, ешқандай ұсыныс оның бастауыш білім беру туралы заң жобасын қарауға тағайындалған комиссия төрағасы Дюпанлуптың наразылығын баса алмады. Оның іске асырған реформалары орта білім беру саласына қатысты болды. Ол заманауи тілдерді оқытуды ынталандырды және латын тілінде өлең жазуға берілетін назарды шектеді; сондай-ақ École Normale мектебінде тәуелсіз әдістерді қолдады және Римде француз мектебінің мүшелері біраз уақыт өткізетін мектеп ашты. Ол 1873 жылы Тьердің құлауына дейін бір аптаға дейін лауазымында қалды. Монархиялық оңшылдар оны монархияны қайта орнату жолындағы ең қауіпті кедергілердің бірі деп есептеді, оның бұл жолдағы еңбегі граф де Шамбордан басқа ешкімге де жете бермеді, бірақ солшылдар оның орташа көзқарастарына күмәнмен қарады, ал Гамбетта Бордодағы жеңісін ешқашан кешірген жоқ. 1875 жылы ол Француз академиясының мүшесі және өмірлік сенатор атанды, ал 1876 жылы Жюль Дюфор отставкаға кеткеннен кейін, кабинет құруға шақырды. Ол мемлекеттік қызметтегі республикаға қарсы шенеуніктерді республикашылдармен ауыстырды және 1877 жылдың 3 мамырына дейін лауазымын сақтап тұрды, сол күні палата көпшілік дауыспен қабылдаған ұсынысты қабылдады. Оның діншіл жауыздары маршал МакМахонды Жюль Симон палатада болмаған кездегі баспасөз заңына қатысты дауыс беруді пайдаланып, оған хат жазып, палатадағы ықпалын жоғалтқанына өкініш білдірді және осылайша іс жүзінде отставкаға келуін талап етті. Президенттің осы әрекетіне жауап ретінде ол отставкаға кетті, бұл "16 мамыр" деп аталды, ол палатаға жүгіну арқылы қарсылық көрсетуі мүмкін еді, бірақ бұл оның құлауына әкеп соқты және ол ешқашан қайтадан лауазымға тағайындалмады. Ол өз әрекетін маршалдың төңкерісіне мүмкіндік тудырудан қорқып ақтады. Алайда, 1877 жылғы мамыр дағдарысы ақырында МакМахонның құлауымен және монархист Орлеанистер мен Легитимистерге қарсы республикашылардың жеңісімен аяқталды. Ферридің Білім беру заңының 7-бабын (1880) қабылдамауы, оның көмегімен рұқсат етілмеген қауымдардың мүшелеріне оқытушылық қызметке тыйым салу жоспарланған еді. Шын мәнінде, ол солшыл орталық оппортунисттік республикашылар фракциясының жетекшісі болды, сондай-ақ бұл фракцияда Жюль Греви мен радикалдық Гамбеттаға қарсы болды. Ол 1879 жылдан 1881 жылға дейін Le Gaulois журналының директоры болды, ал елдегі орташа республикашылдар арасындағы ықпалын 1882 жылдан бастап Le Matin журналында, 1886 жылы қосылған Journal des Débats журналында және 1890 жылдан бастап Le Temps журналында жариялаған мақалалары арқылы сақтап қалды.

Шығармалары

Ол қатысқан кейбір оқиғалар туралы өзінің естеліктері "Souvenirs du 4 septembre" (1874), "Le Gouvernement de M. Thiers" (2 томдық, 1878), "Mémoires des autres" (1889), "Nouveaux mémoires des autres" (1891) және "Les Derniers mémoires des autres" (1897) еңбектерінде жарияланған, ал Виктор Кузеннің (1887) очеркі заманауи тарихты зерттеуге қосымша үлес болды. Оның жеке өмірі туралы мәліметтерді ұлы Густав Симон редакциялаған "Premiers mémoires" (1900) және "Le Soir de ma journée" (1902) кітаптарынан, сондай-ақ Леон Сешенің "Figures bretonnes, Jules Simon, sa vie, son œuvre" (жаңа басылымы, 1898) және Жорж Пиконың "Jules Simon: notice historique" (1897) еңбектерінен табуға болады. Бұған қоса, Уго Пол Тьемнің 1800 жылдан 1906 жылға дейінгі француз әдебиетінің библиографиялық көрсеткіші (1907) мерзімді басылымдарға және әртүрлі мақалалар жинағына көптеген сілтемелер ұсынады.