Кіріспе

Архитектура және қала құрылысы теориялары

Ғарыш синтаксисі – кеңістіктік конфигурацияларды талдауға арналған теориялар мен техникалар жиынтығы. Ол 1970-жылдардың соңы мен 1980-жылдардың басында Лондон университетінің колледжіндегі Бартлеттте Билл Хиллиер, Джулиенн Хансон және олардың әріптестері қоғам мен кеңістік арасындағы өзара байланысты және құрылымдық қатынасты түсіну мақсатымен жасалған. Ғарыш синтаксисі дамыған сайын, кейбір өлшемдер адамның кеңістіктегі әрекеттерімен сәйкес келетіні анықталды, сондықтан ғарыш синтаксисі архитектуралық және қалалық кеңістіктің қолданушыларға тигізетін ықтимал әсерін болжау үшін пайдаланылады.

Интеграциялау

Интеграция – ең қысқа жолды қолдана отырып, желідегі барлық басқа көшелерге жету үшін, көше сегментінен көшеге өтуге қажетті көшелердің санын өлшейді. Графиктік талдау, радиус 'n' шегінде интеграция өлшемін де ограничитьтеуге мүмкіндік береді, осы радиустан артық сегменттер ескерілмейді. Бірінші қиылысатын сегментке бір ауысу жеткілікті, екіншісіне екі ауысу және т.б. Талдау нәтижесінде барлық басқа көшелерге жету үшін ең аз бұрылыс қажет болатын көше сегменттері табылады, олар "ең жоғары интеграцияланған" деп аталады және әдетте қызыл немесе сары сияқты ыстық түстермен көрсетіледі. Интеграцияны бүкіл желінің масштабының орнына, жергілікті масштабта да талдауға болады. Мысалы, радиус 4 болған жағдайда, әрбір көше сегментінен бастап шығатын төрт бұрылыс ғана есептеледі. Бұл өлшем желілік талдаудың орталықтығымен тығыз байланысты. Теориялық тұрғыдан алғанда, интеграция өлшемі көшеге жетудің танымдық күрделілігін көрсетеді және көбінесе көшедегі жаяу жүргіншілердің қозғалысын "болжауға" мүмкіндік береді: көшеге жету оңай болған сайын, ол соғұрлым танымал болуы керек. Мұндай әдіс дұрыс екенін көрсететін деректер бар, бірақ ол көптеген көшелермен қиылысатын ұзын, түзу көшелерге қарай бейім. Мысалы, Лондонның Оксфорд көшесі сияқты көшелер ерекше жоғары интеграцияланған болып шығады. Дегенмен, бірдей ұзындықтағы сәл қисық көшелер әдетте жеке түзу сегменттерге бөлінеді, олар бір сызық ретінде есептелмейді, нәтижесінде талдауда қисық көшелер аз интеграцияланған болып көрінеді.

Таңдау

Таңдау шарасын көше желісінде 'су ағыны' ретінде түсіну оңай. Әрбір көше сегментіне бір бірлік судың бастапқы жүктемесі берілгенін елестетіңіз, содан кейін бастапқы көше сегментінен оған тікелей қосылатын барлық сегменттерге құйыла бастайды. Кездесетін әр қиылыста ағынның қалған мөлшері, графиктегі басқа көше сегменттеріне жеткенге дейін, бөлінетін көшелер арасында тең бөлінеді. Мысалы, бір ғана басқа көшесі бар алғашқы қиылыста, бастапқы бірлік мәні екі жартылық қалдық мәнге бөлінеді және осы екі қиылысатын көше сегментіне тағайындалады. Алға жылжығанда, қалған жартылық мән тағы да қиылысатын көшелер арасында бөлінеді, және т.б. Осы процедура әрбір сегментті бастапқы бірлік мәні үшін бастапқы нүкте ретінде пайдалана отырып орындалса, соңғы мәндердің графигі пайда болады. Жинақталған ағындылықтың ең жоғары жалпы мәндеріне ие көшелер ең жоғары таңдау мәндеріне ие болады. Интеграция сияқты, таңдау талдауы да шектеулі жергілікті радиустармен, мысалы 400м, 800м, 1600м шектелуі мүмкін. Таңдау талдауын түсіндіру интеграциядан қиынрақ. Ғарыш синтаксисі бұл мәндер көбінесе көшелердегі автомобиль қозғалысы ағынын болжайды деп мәлімдейді, бірақ, қатаң айтқанда, таңдау талдауын көшеге жету үшін кешіп өтуге тиіс қиылыстар санын көрсетеді деп қарастыруға болады. Дегенмен, ағындылық мәндері әр қиылыста бөлінетіндіктен (азайтылмайды), нәтиже экспоненциалды таралымды көрсетеді. Дәлірек сурет алу үшін соңғы мәндердің екілік логарифмін алу ұсынылады.

Тереңдік арақашықтығы

Тереңдік арақашықтығы – талдау әдістерінің ең түсініктісі. Ол әрбір көше сегментінің орта нүктесінен өзге барлық сегменттердің орта нүктелеріне дейінгі сызықтық қашықтықты көрсетеді. Егер әр сегментті бастапқы нүкте ретінде кезегімен таңдаса, жиынтық соңғы мәндердің графигін алуға болады. Ең төменгі Тереңдік арақашықтығына ие көшелер басқа барлық көшелерге ең жақын деп есептеледі. Іздеу радиусы да кез келген қашықтықпен шектелуі мүмкін.

Қолданбалар

Осы компоненттердің негізінде кез келген кеңістіктің қаншалықты оңай бағытталуға болатынын сандық тұрғыда өлшеу және сипаттау мүмкін деп саналады, бұл мұражайлар, әуежайлар, ауруханалар және бағыт табу маңызды мәселе болып табылатын басқа да орындарды жобалауда пайдалы. Кеңістік синтаксисі кеңістіктік құрылым мен әлеуметтік құбылыстар арасындағы байланысты болжау үшін де қолданылған, мысалы, қылмыс деңгейі, көлік ағыны және бірлік аумағына шаққандағы сату көрсеткіштері. Әдетте, талдау зерттеушілерге негізгі кеңістіктік компоненттердің бірінің (немесе бірнешеуінің) графиктерін талдауға мүмкіндік беретін көптеген бағдарламалық қамтамасыздардың бірін пайдаланады.

Тарих

Ғарыш синтаксисі 1970-ші жылдардың басында Билл Хиллиер, Адриан Лиман және Алан Бити Лондон университетінің колледжінің Қоршаған ортаны зерттеу мектебінде (қазіргі Бартлетт архитектура мектебінің бөлігі) бас қосып, бағдарламалық зерттеу ретінде пайда болды. Билл Хиллиер Джон Масгроувтың орнын басып, Архитектуралық зерттеулер бөлімінің директоры болып тағайындалды. Олар жоғары архитектуралық зерттеулер бойынша жаңа магистрлік бағдарлама құрды және сәулет өнерінің теориялық негізін әзірлеуге бағытталған зерттеу бағдарламасына кірісті. Бұған дейін Билл Хиллиер RIBA-ның хатшысы ретінде басқалармен бірге «Білім мен дизайн» және «Дизайн қалай мүмкін?» атты мақалалар жазған. Бұл еңбектер құрылған ортаның қоғаммен қарым-қатынасын түсіндіруге бағытталған зерттеулерге теориялық негіз болды. MScAAS бағдарламасының алғашқы студенттерінің бірі Джулиенн Хансон болды, ол Билл Хиллиермен бірлесіп «Кеңістіктің әлеуметтік логикасы» (SLS) (CUP, 1984) еңбегін жазды. Бұл осы уақытқа дейінгі зерттеу бағдарламасының жан-жақты шолуын ұсынып қана қоймай, біз салатын ғимараттар мен елді мекендердің тек әлеуметтік процестердің нәтижесі емес, сонымен қатар әлеуметтік формаларды қалыптастыруға да қатысатыны туралы толық теориялық тұжырымдаманы жасады. SLS сонымен қатар ғимараттар мен елді мекендердегі кеңістіктік конфигурацияны бейнелеу және сандық түрде өлшеуге арналған талдау әдісін әзірледі, бұл салыстырмалы зерттеулерді және кеңістіктік конфигурация мен құрылған ортадағы әлеуметтік функцияның түрлері арасындағы байланысты талдауды мүмкін етті. Бұл әдістер әлеуметтік теориялармен үйлесіп, жоғары түсіндіру күшіне ие болды. Ғарыш синтаксисі сәулет, қала құрылысы, қала жоспарлау, көлік және интерьер дизайны салаларындағы түрлі зерттеулерде және жобалауда қолданылатын құралға айналды. Көптеген маңызды жобаларды 1989 жылы Лондон университетінің колледжіндегі Бартлеттте құрылған «Space Syntax Limited» архитектуралық және қала құрылысы компаниясы жүзеге асырды. Олардың ішінде Фостер және Партнерлермен бірлесіп Трафальгар алаңын қайта жоспарлау және Лондон қаласы үшін жаяу жүргіншілер қозғалысының моделін жасау бар. Соңғы он жылда ғарыш синтаксисі әдістері археология, ақпараттық технологиялар, қалалық және адам географиясы, сондай-ақ антропология салаларындағы зерттеулерде қолданылды. 1997 жылдан бері Ғарыш синтаксисі қауымдастығы екі жылда бір рет конференциялар өткізіп келеді, ал осы тақырыпта көптеген мақалалар «Environment and Planning B» журналында жарияланды.

Сын

Ғарыш синтаксисінің математикалық тұрақтылығы, әдістің кеңістіктік конфигурациясының негізгі түрлерінің бірі – «осьтік карталар» арқылы белгілі бір геометриялық конфигурацияларда туындайтын көрінетін парадокс салдарынан сынаққа ілікті. Бұл парадокс Массачусетс технология институтында Карло Ратти ұсынған, бірақ Билл Хиллер және Алан Пеннпен өткен құлшынысқа толы академиялық пікірсайыс барысында толыққанды жоққа шығарылды. Зерттеушілер, оның ішінде Бин Цзян, Валерио Кутини және Майкл Батти, ғарыш синтаксисін дәстүрлі көлік инженерлік модельдерімен біріктіруге, қиылыстарды түйіндер ретінде пайдалануға және оларды байланыстыратын көріну графиктерін құруға тырысты. Соңғы кезде ҒАЖ-да ғарыш синтаксисін географиялық қолжетімділік талдауымен біріктіретін зерттеулер де жүргізілуде, мысалы, Швецияның Стокгольм қаласындағы Корольдік технология институтының Ғарыштық талдау және дизайн зерттеу тобы жасаған орын синтаксисі модельдері. 2006 жылы Вито Латора, Серджио Порта және олардың әріптестері жариялаған салааралық еңбектер көше орталықтылығын талдау және жобалау үшін желілік тәсілді ұсынды, сондай-ақ ғарыш синтаксисінің кеңістіктік күрделі желілер физикасы саласындағы бұрынғы ондаған жылдық зерттеулерге қосқан үлесін көрсетті.