Кіріспе

Мексикадағы Колумбияға дейінгі майялар орны Майяпан (Màayapáan қазіргі майя тілінде; испан тілінде Mayapán) – Текох муниципалитетіндегі Телчакильо қаласынан оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан Колумбияға дейінгі майялар орны, шамамен 40 км оңтүстік-шығысқа қарай Меридадан және 100 км батысқа қарай Чичен-Ицадан; Мексиканың Юкатан штатында. Майяпан 1220-жылдардан 1440-жылдарға дейін Соңғы Постклассикалық кезеңде Юкатан түбегіндегі майялардың саяси және мәдени астанасы болды. Қаланың жалпы халқы 15 000–17 000 адамға жетеді деп есептеледі, ал қала қабырғаларының ішінде 4000-нан астам құрылыстар бар, сонымен қатар сыртында да қосымша тұрғын үйлер орналасқан. 1939 жылдан бастап археологиялық топтар бұл жерді кәсіби түрде зерттеп, қазба жұмыстарын жүргізіп келеді; 1950 жылдары бір топ бес жыл бойы жұмыс істеді, ал қосымша зерттеулер 1990 жылдары салынды. 2000 жылдан бері Мексика мен АҚШ-тың бірлескен командасы қазба жұмыстарын және жұмыстарды жалғастырып келеді.

Орналасу

Майапанның ауданы 4,2 шаршы шақырымды құрайды, және оның ішінде 4000-нан астам құрылыстар бар, олардың көпшілігі қала қабырғаларының ішіндегі осы аумақта орналасқан тұрғын үйлер. Қала қабырғасынан тысқары, барлық бағытта жарты километрге дейін созылатын құрылыс аймақтары бар. Тас периметрлік қабырғада он екі қақпа бар, оның ішінде күмбезді кіреберістері бар жеті ірі қақпа. Қабырғаның ұзындығы 9,1 км (шамамен 5,65 миль) және солтүстік-шығыс бұрышы сүйір болатын, шамамен овал тәрізді. Қаланың жоспарындағы Q алаңында, қабырғалы аумақтың кең батыс жартысының ортасында орналасқан нысанның салтанатты орталығы. Салтанатты орталықта ғибадатханалар, бағаналы залдар, дұғаханалар, қасиетті орындар, құрбандық алаңдары және платформалар (дәстүрлі сөздер айту, билеу немесе стелаларды көрсету үшін) тығыз орналасқан. Карнеги институтының археологы А. Л. Смит қабырғалы қалада 10–12 мың адам тұрғанын болжады. Доктор Грегори Саймонстың қала қабырғаларының сыртындағы зерттеуіне сәйкес, көптеген қосымша тұрғын үйлер болған, және ол жалпы халық санын 15 000–17 000 адамға дейін қайта қарастырды. Оның зерттеу нәтижелері www.mayapanperiphery.net сайтында жарияланған. Қала қабырғасының сыртында тұратын адамдар егіншілікпен, мал шаруашылығымен және әк өндіру сияқты мамандандырылған қызметтермен айналысқан. Расселл қала қабырғасының сыртында бағаналы зал тапты, бұл осы қалалық кеңістіктің күрделілігі туралы әлі де көп нәрсе білу керектігін көрсетеді. Кукулькан ғибадатханасы, сонымен қатар Кастильо деп те аталатын үлкен пирамида, Майапандағы басты ғибадатхана болып табылады. Ол Чен-Мулдың шығысында орналасқан, одан үңгірлер тарайды. Пішіні бойынша Кукулькан ғибадатханасы (нысан картасындағы Q 162 құрылысы) тоғыз террасасы бар, төрт баспалдақтың радиалды ғибадатханасы болып табылады; ол әдетте Чичен-Ицаның бұрынғы орнындағы Кукулькан ғибадатханасына ұқсас. Дегенмен, Майапан ғибадатханасы Чичен-Ицадағы ғибадатхананың нашар көшірмесі болып көрінеді, және қаланың ғимараттары, жалпы алғанда, басқа майя қалаларындағыдай жақсы салынбаған. Мысалы, Майапандағы күмбезді шатырлардың көпшілігі немесе барлығы құлап кеткен, ал Чичен-Ицадағы жақсы салынған ғимараттардың көпшілігі сақталған. Салтанатты орталықтағы басқа да ірі ғибадатханалардың арасында үш дөңгелек пішіндес ғибадатхана бар, бұл майялар үшін ерекше және сонымен қатар құдай Кукулькан/Кетцалькоатльдің жел құдайы (Эхекатль) қырымен байланысты. Чичен-Ицадан айырмашылығы, Майапанда доп алаңдары жоқ. Нысанның кеңінен орналасқан тұрғын аймақтары тұрғын үйлер мен қосымша шаруашылық құрылыстарынан тұрады, салтанатты ауданға жақын жердегілер үлкен және сапалырақ, ал шеткері аймақтардағылар көбінесе кедей. Үйлер көбінесе шағын аулаларды қоршап тұрған шағын аулалар топтарына орналасқан. Үйлер ұйымдастырылмаған көшелерсіз, кездейсоқ салынған. Дар жолдар тұрғын үйлер мен қабырғалар арасында өтеді. Нысанның тұрғын аймақтарында көптеген кеноттар бар, шамамен 40-қа жуық. Елді мекендер қаланың оңтүстік-батыс бөлігінде, кеноттар көп орналасқан жерде ең тығыз орналасқан.

Тарихи шолу

Этнотарихи дереккөздер – Диего де Ланданың 16 ғасырда жергілікті дереккөздерден жинақталған "Юкатан нәрселері туралы хабарламасы" сияқты – бұл орынды Чичен-Ица құлағаннан кейін Кукулькан (Мая халқының Кетцалькоатль, Толтек патшасы, мәдениет батыры және жартылай құдай атауы) құрған деп баяндайды. Ол аймақтың билеушілерін шақырды, олар Маяпанда жаңа астана құруға келісті. Билеушілер Юкатан қалаларын бөлісіп, Коком әулетінің басшысын өздерінің жетекшісі етіп тағайындады. Этнотарихи дереккөздер Маяпанның өркендеуі мен құлдырауы туралы әртүрлі тарихтарды айтады (Roys 1962). Бұл тарихтар көбінесе шатастырады, уақыт бойынша сенімсіз және оларды келісу қиын. Мысалы, кейбір дереккөздерде 1221 жылы майялар Чичен-Ицадағы толтектердің билеушілеріне қарсы көтеріліс жасағаны айтылады. Ұзақ соғыстан кейін, түрлі қуатты қалалар мен әулеттердің билеушілері Юкатанға орталық үкіметті қайта орнату үшін жиналды. Олар Чичен-Ица билеушілерін жеңген әскербасы Хунак Сиелдің туған қаласы Тельчакильо қаласының жанында жаңа астана салуға шешім қабылдады. Жаңа қала қорғаныс қабырғасының ішінде салынды және "Мая халқының туы" деген мағынаны білдіретін Маяпан деп аталды. Чиченге қарсы көтеріліске қатысқан бай және көне Коком әулетінің басшысы патша болып тағайындалды, ал барлық басқа да ақсүйек әулеттер мен аймақтық билеушілер өз отбасыларының мүшелерін үкіметте рөл атқару үшін Маяпанға жіберуге тиіс болды (немесе, мүмкін, еншілес қалалардың жақсы мінез-құлқы үшін кепіл ретінде әрекет етуі керек еді). Тәртіпті сақтау және билікті ұстап тұру үшін Табаскодан келген мерценарийлер де жұмысқа алынды. Тағы бір әулет, Сиу, Кокомдар келгенге дейін Маяпан аймағында тұрған болуы мүмкін; Сиулар өздерін Укзмальдан шыққан тектің бір бөлігі деп санайды. Бұл жағдай 200 жылдан астам уақытқа созылды. (Отарлық дәуірдегі майя жылнамасында Маяпан Чичен-Ица мен Укзмалмен бір уақытта болған және осы қалалармен одақтас болған деген альтернативті есеп берілген, бірақ археологиялық дәлелдер бұл нұсқаның аз мүмкін екенін көрсетеді.) Маяпан солтүстік Юкатанның көп бөлігін қамтитын одақтастар тобының негізгі қаласы болды, ал сауда серіктестері тікелей Гондурас, Белиз және Кариб теңізіндегі Козумель аралына, ал жанама түрде Мексикаға дейін жетті. Маяпанды кеңес басқарса да, саяси салада жалах виник пен аджкин (жоғары билеуші және бас діни қызметкер) басымдық танытты. Екі басты лауазымнан төмен, әртүрлі міндеттері бар көптеген лауазымды адамдар болды. Әлеуметтік топтар ақсүйектерден құлдарға дейін, олардың арасында орта таптар болды. Маяпанның әлеуметтік ахуалы ақсүйектердің фракциялары арасындағы антагонистік қарым-қатынаспен күрделенді, олар көбінесе туыстық байланыс арқылы құрылды (Pugh 2009; Milbrath 2003). 1441 жылы Сиу әулетінің қуатты ақсүйектерінің өкілі Ах Сю Сюпан Коком билеушілерінің саяси маневрларына наразы болып, көтеріліс ұйымдастырды. Нәтижесінде Гондураста саудамен айналысып жүрген біреуін қоспағанда, Коком әулетінің барлық мүшелері өлтірілді, Маяпан тоналды, өртелді және тастап кетілді, барлық ірі қалалар құлдырады, ал Юкатан соғысқан қала-мемлекеттерге айналды. Археологиялық деректерге сүйенсек, кем дегенде салтанатты орталық басып алынған соңында өртелген. Қазба жұмыстары барысында орталықтағы бірнеше ғимараттардың шатырларының жанып кеткен арқалары табылды.

Қазба жұмыстары мен зерттеулер

1841 жылы Джон Л. Стивенс Маяпан ескертікішінің бір бөлігін екі маңызды сурет арқылы алғашқы болып бейнеледі. Біріншісі Q 152 дөңгелек ғибадатханасы, ал екіншісі Кукулькан пирамидасы еді. Ол Маяпан қираған жерлерін суреттеген көптеген саяхатшылардың алғашқысы болды. Ірі масштабты археологиялық зерттеулер 1938 жылы Р. Т. Паттон жүргізді. Бұл зерттеулер негізгі алаңдар тобын және қала қабырғасын картаға түсірді, сондай-ақ кейінгі карталардың негізі болды (Рассел 2008). 1950 жылдары Карнеги институтының археологтары, оның ішінде А. Л. Смит, Роберт Смит, Татьяна Проскуриаков, Эдвин Шук, Карл Руперт және Дж. Эрик Томпсон Маяпанда бес жыл бойы қарқынды археологиялық зерттеулер жүргізді. Олардың жұмысы Current Reports сериясында жарияланды. Current Reports жақында Колорадо университетінің баспасында толыққанды қайта жарияланды (Джон Уикс 2009). Соңғы есеп Карнеги институты тарапынан H. E. D. Pollock, Ralph L. Roys, A. L. Smith және Tatiana Proskouriakoff (1962, Publication 619) есімдерімен «Mayapan, Yucatan, Mexico» деген атпен жарияланды. Роберт Смит 1971 жылы «Маяпанның керамикасы» атты екі томдық монографиясын жариялады (Пибоди археология және этнология мұражайының еңбектері 66, Гарвард университеті). 1990 жылдардың басында Тулейн университетінің профессоры Клиффорд Т. Браун докторлық диссертациясы аясында Маяпанның тұрғын аймақтарында қазба жұмыстарын жүргізді. Бірнеше жылдан кейін Мексиканың Ұлттық антропология және тарих институты (INAH) археолог Карлос Пераза Лопе басшылығымен кең ауқымды сәулеттік қазбалар мен нығайту жұмыстарын бастады. Бұл жұмыс қазірге дейін жалғасуда. Оның нәтижесінде көптеген маңызды артефакттар, қабырғалық суреттер, штукатуркалар және сәулеттік элементтер табылды. 2001 жылдан 2009 жылға дейін бұл жерде Альбанидегі Нью-Йорк штаты университетінің докторы Мэрилин Массон, INAH-тың Карлос Пераза Лопе және Морхед штаты университетінің Тимоти С. Харе басшылығымен зерттеулер жүргізілді. Бұл «Маяпанның экономикалық негіздері» (PEMY) жобасы картаға түсіру, жер бетін зерттеу және жинау, сынақ шұңқырларын жасау және қала бойынша көлденең қазба жұмыстарын жүргізді. Бұл жобаның маңызды нәтижелері қала тұрғындарының арасында қолөнершілер, әскери қызметкерлер, шаруалар және үй шаруашылық қызметкерлері ретінде жұмыс істеген әртүрлі мамандықтарды анықтауды қамтыды. Қазір әртүрлі үй шаруашылықтарының қарапайым халқы атқаратын жұмыстардың түрлері мен олардың әл-ауқаты арасындағы айырмашылықтар анықталды. Бұл жоба сонымен қатар К алаңында (ескертікіш орталығы мен негізгі солтүстік қақпасы D арасында) ықтимал ірі базар алаңын анықтады; Ричард Терри, Брюс Далин және Дэниел Бейр осы жердің функциясын тексеру үшін осы жерден топырақ үлгілерін талдады. 2008 және 2009 жылдары PEMY жобасы қаладағы басқарушы элиталар мен алыс аудандар арасындағы экономикалық және әлеуметтік байланыстарды зерттеудің бір бөлігі ретінде шығыс қала қақпасының (H қақпасы) жанындағы шеткі рәсімдік топқа қазба жұмыстарын жүргізді, ол Ытзмал Чен деп аталады.

Маяпаннан бұрын

Кейбір деректер бұл аймақтың әртүрлі мәдениеттермен бір мезгілде қоныстанғанын көрсетеді. 1954 жылы Шоук Маяпанның кейінгі классикалық кезеңде орналасуына дейін, Маяпанның жанында Пуук "қаласы" болған болуы мүмкін деп мәлімдеді. Маяпан участаларының төменгі қабаттарындағы Пуук ыңыршықтарының араласуы осыны қолдайды, бірақ бұл материалдың өте шағын бөлігін құрайды (көп жағдайда 2%, ал кейбіреулерінде 4%-дан аспайды).

Керамикаға негізделген орын хронологиясы

Карнеги институтының керамикашысы Роберт Смиттің сөзіне сәйкес, Майапанда екі керамикалық кезең болған: хокаба, ол шамамен 1200 жылға қарай басталып, көбінесе оңтүстік жазық аймақтарындағы елді мекендермен байланысты Мама Ред және Навула Унслипп деп аталатын түрлерін қамтитын болған. (Милбрат пен Переза Хокаба кезеңі 1100 жылы басталады деп санайды, бұл оңтүстік жазық аймақтарының мерзімдемесімен үйлесімді.) Екінші кезең – Тас, ол хокаба кезеңімен кейбір типтік ұқсастықтарды бөліседі.

Орта классикалық дәуір

Темпло Редондо және іргелес залдың арасындағы өткелде 540–820 жж. б.з. дейінгі калибрленген мерзімге ие көмір табылды. Алайда, осы өткелдегі қыш ыдыстардың көп бөлігі классикалық кезеңнен кейін жасалған. Зерттеушілер бұл үлгінің табылған жерінен бұрынғы көмірдің қалдығынан алынғанын санайды.

Классикалық соңғы күндер

600 және 780 жылдар аралығында классикалық солярдың үй шаруашылығы топырақтарында табылған жерлеу орын. Жерлеу екіншілік жерлеу болған сияқты, және ол қабырғаға келіп тірелгендіктен толыққанды қазу мүмкін болмады. Жерлеумен бірге қыш ыдыс табылмады; осы аймақтағы қоқыс үлгілері классикалық үйлер салынғанға дейін адамдар тұрғандығын көрсетеді. Ғибадатханалардың бірінің жоғарғы қабатында 770-1020 жылдар аралығында дауланған көмір табылды. Зерттеушілер бұл үлгінің табылған жерімен байланысты емес деп санайды. Құрылысқа қолданылған топырақ және жоғарғы қабаттар классикалық кезеңнен кейінгі уақытқа жатады.

Майапанның алғашқы тұруы

Үш жеке үлгі Маяпанның алғашқы қоныстануының негізін құрайды. Бұл мерзімдер 990–1170 жылдарына сәйкес келеді. Дегенмен, осы мерзімдердің екеуі нақты емес дереккөздерден алынған. Біреуі – белгісіз құрылымнан табылған күйдірілген копал (көріп тұрғандай, құрылымдағы жазу ерозияға ұшыраған); зерттеушілер оны Q95 деп болжады. Бұл дерек ғибадатхана Маяпанның алғашқы тарихында салынған және пайдаланылған деген жорамасауға негіз береді. Q97 деп саналған (қайтадан, жазу ерозияға ұшыраған) шұңқырлардан алынған көміртегімен белгіленген мерзім 990–1180 жылдары. Ал, қаланың басты пирамидасының алғашқы құрылыс кезеңінде табылған көмірдің жасы 1020–1170 жылдары деп анықталды. Бұл үлгі сенімді жағдайда табылды және ең дәл деп есептеледі. Ол Маяпанның постклассикалық кезеңі 1200 жылдан бұрын басталғанын көрсетеді.

Майапанның соңғы дәуірі

Майапанның қоныстану үлгісі уақыт өте келе оның шеттеріне қарай кеңейді; кейінгі мерзімдерге қатысты көптеген мәліметтер негізгі қираған орындарынан тыс жерлерден алынған. Қаланың құлауы шамамен 1461 жылға дейін даулы түрде даталанады, себебі осы жылдан кейін ешқандай құрбандық алаңдары мен жерлеу сауыттары салынбаған. (Lope және басқалар, 2006). Диего де Ланда Кальдеронның (1524–1579) мәлімдемесіне сәйкес, қала Юкатан халқының белгілі бір басшысы (мексикалық үндістер гарнизонымен бірігіп) елді басып алғаннан кейін тасталып кеткен. Бұл зұлматтың салдарынан ішкі соғыс басталып, шамамен 1441 жылы қаланың құрылуына әкелді.

Ауыл шаруашылығы және жануарлар

Майапан халқы тұрған кезде аралас егістіктер өңделген болуы мүмкін. Маяпан төңірегіндегі аймақ кесу және өртеу егіс шаруашылығы үшін үнемі пайдаланылғанына дәлелдер бар. Бұл аймақтағы тұщы судың жалғыз көзі – кенттер мен жер астындағы әктас каналдары, олар ауыл шаруашылығын қолдау үшін өте маңызды. Зерттеушілер Майапанның импорттық-экспорттық орталық болғанын және олардың мақта, тұз және бал сияқты сәнді тауарларды обсидиан мен металл өнімдерімен жиі саудаластырғанын айтады. (Paris 2008) (Melbrath & Peraza 2003:29). Бүгінде шаруалар жүгері, бұршақ, қабақ, қарбыз, манго, папайя және басқа да дақылдарды өсіру үшін аралас егістіктерді пайдаланады. Сонымен қатар, апельсин мен лимон сияқты цитрус жемістері жергілікті тұрғындардың үй шаруашылықтарында жиі өсіріледі (Russell 2008:16). Жануарлардың қалдықтары жергілікті халықтың жануарларды алудың әртүрлі әдістерін қолданғанын көрсетеді. 2008 жылы М. А. Массон мен К. Пераза Лопе жасаған зерттеуде екі түрлі қоқыс ошағынан алынған жануарлардың қалдықтары зерттелді, біреуі монументалды орталықтағы бірнеше үйлердің жанында, ал екіншісі монументалды кешеннен тыс тұрғын аумағында орналасқан. Монументалды орталықта танылған ең көп үлгілер: ақ құйрықты бұғы (23%), ит (4,4%), түйеқұс (12,9%) және игуана (10,2%) құрады. Балықтардың жалпы үлесі үлгілердің шамамен 1,2% құрайды. Бұл көрсеткіштер, сондай-ақ елді мекен аймағы үшін келесі көрсеткіштер танылған қалдықтарға негізделген. Негізгі жануарлар диетаның үлкен бөлігін құраған болуы мүмкін, бірақ олардың қалдықтарын анықтау қиын. Елді мекен аймағында зерттеушілер мыналарды тапты: ақ құйрықты бұғы (8,4%), ит (1,4%), түйеқұс (5,3%), игуана (14,5%) және балық (3,6%). Екі жерде де тасбақа мен қоянның қалдықтары табылды, бірақ олар аз мөлшерде (1,5% -дан кем) болды. Қазба жұмыстары кезінде зерттеушілер көптеген балық қаңқаларын, бірақ балық басын аздап тапты. Олар балықтың Майапанға сауда арқылы әкелінгенін және оның жергілікті жерде ауланбағанын болжады. Егер балық сол жерде дайындалған болса, онда балық басы жиі кездесетін қоқысқа айналар еді. Салтанатты орталықта көптеген бұғы бастары мен тістері табылды. (M. A. Masson, C. Peraza Lope 2008).

Сауда

Маяпан Юкатанның маңызды астанасы болды, және оның қашықтағы сауда жолдары болғанына көптеген дәлелдер бар, бұл аймақтағы басқа елді мекендердің архитектурасы мен заттарында көрініс береді. Жүгері, бал, тұз, балық, жануарлар, мата және құстар сияқты әртүрлі тауарлар саудаланды.

Петен

Сальпетен көліндегі Закпетен – Бұл жерде табылған құпиялы иіс жағу құралдары Майапаннан табылғандармен дерлік бірдей. Закпетендегі ғибадатхана жиынтықтары Маяпандағыларға өте ұқсас. Яхха көліндегі Топоксте, Петенде де сәулет және бейнелі құпиялы иіс жағу ыдыстарының ұқсастықтары бар. Топоксте сәулеттік қалдықтары Майапанға ұқсас тас өрнек салу стилін көрсетеді. Сонымен қатар, осы жерде табылған кішкентай "ергежейлі" киіз үйлері Майапандағы киіз үйлерге өте ұқсас болды. Екі орын да шамамен бір уақытта тасталып кеткен сияқты; бұл олардың үкіметтері арасында байланыс болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Гватемаланың биік жерлері

Гватемаланың таулы аймағындағы Маяпан мен Утатлан арасында архитектуралық және артефактілік байланыстар көрініс береді. Мысалдарға ұқсас ғибадатханалар жиынтығы, бас сүйектерінің бейнелері және отырып отырған тұлғалар, кең және жомарт түрде қолданылған әкпен дөңгелектелген қабырғалар, сондай-ақ бейнеленген тұлғалардың құмыралары жатады.

Юкатанның шығыс жағалауы

Бұл аймақта Майапанның көрінетін әсері байқалады, оны ұқсас ғибадатханалар жиынтығы, сәулеттегі ұқсастықтар, кейбір участақтардағы бейнелі құмыралар және Майапан мен шығыс жағалауындағы кейбір орындардағы сәулеттік әшекейлеме арасындағы параллельдер көрсетеді. Шығыс жағалауындағы орындар Юкатаннан мақта, тұз және бал сияқты тауарларды экспорттады. Гватемаладағы участақтар какаомен сауда жасады. Гватемаладағы Эль-Шаяль Майапанда табылған обсидианның жалғыз көзі болды.

Ацтектер, Мексиканың орта бөлігі және Кампече жағалауы

Маяпанда Матильястың қызғылт апельсин керамикасының болуы Табаскомен сауда байланысы болғанын көрсетеді. Бұл аймақ Маяпан мен Орталық Мексиканың қалған бөлігі арасындағы саудаға орталық болған болуы мүмкін. Маяпандағы мүсіндер мен қабырға суреттері Маяпан мен өсіп келе жатқан ацтек империясы арасында байланыс болғанын көрсетеді. Кейбір Маяпан бейнелерінде ацтектердің киімдерінің егжей-тегжейлері көрсетілген, ал Маяпандағы алтарьта ацтек құдайының бейнесі қашалған. Бұл деректер: «Юкатекан айналасындағы сауда жолын» көрсетеді, ол Маяпанды Петенмен, Белиздің солтүстік бөлігімен және Кейінгі Классикалық кезеңде шығыс жағалаудағы елді мекендермен байланыстырған. (Melbrath & Peraza Lope 2003:24–31)

Теңсіздіктің дәлелі

Маяпанның күшті топтары арасындағы теңсіздікті бейнелеуде бағыттың маңызды рөл атқарған болуы мүмкін. Шығыс және батыс ең маңызды болған, себебі олар аспандағы күннің жолын көрсететін. Шығыс өмір, еркектер және ыстықпен байланысты болса, батыс өлім, әйелдер және суықпен байланысты болған. Осы себепті көптеген дереккөздер Ица және Сив тайпаларының шығыс және батыспен байланысты болуы мүмкін деген пікірге келді. Әлеуметтік топтардың тұрғын үйлері арасында айқын ажыратылуға көп дәлел жоқ. Бұл негізінен Маяпанның тұрғын орталығы суға толы сеноттардың шоғырлануының маңында орналасқандығына байланысты. Көптеген тұрғын үйлер бірнеше ғимараттан тұратын және оларды бөлетін қабырғасы бар екі үйдің біріктірілген құрылысы болып табылады. Мұндай құрылымдардың көпшілігі бірнеше тұрғын үй ғимараттарын қамтиды; олардың салыстырмалы өлшемдері кейбіреулері құлдарға арналғанын көрсетеді. Әлеуметтік топтардың бірігуі тұрғын аудандардың шетіне дейін созылады, бұл ауыл шаруашылығы егістіктеріне жақын болудың ыңғайлылығынан туындаған болуы мүмкін. Кейбір дереккөздер ораторийлерді немесе құдай үйлерін (ірі үй сияқты киелі орындар) талдаудың Маяпан халқына белгілі шекараларды көрсеткенін айтады. Бұл үй ораторийлерін және Маяпанның салтанатты орталығына бағытталған ораторийлерді талдау арқылы көрінеді. Өкінішке орай, бұл аймақта топырақтың құрамына байланысты сүйек қалдықтары өте аз табылған. Әртүрлі үйлерде табылған заттар әлеуметтік мәртебелердің әртүрлі деңгейлерін көрсетеді, негізінен тұрғын үйлердің мамандануына байланысты. Маяпанда кем дегенде екі обсидиан шеберханасы болған. Маяпандағы теңсіздіктің ең сенімді дәлелі құрбандық шалынған адамдармен толы терең шұңқырлардың табылуынан көрінеді, бұл ақсүйектердің кейбір адамдарды өлімге кесуге жеткілікті билігі болғанын көрсетеді.

Тастауы

Маяпан қаласы 15 ғасырда тасталып қалды. Нақты қашан тасталып кеткені туралы пікірталас бар. Дегенмен, жазба деректерде бұл орын 1441 жылы тасталып қалғаны айтылған. Маяпанды тастап кетудің бірнеше себебі бар. 1420 жылы шиулер кокомдарға қарсы көтеріліс ұйымдастырды, оның нәтижесінде коком әулетінің көбі (немесе барлығы) қаза тапты. Кейіннен, қалған шиу тұрғындарының осы орынды тастап кетуіне оба ауруы себеп болуы мүмкін. Бұл түсіндірмені растайтын бірнеше дәлел бар. Y 45a құрылысының ішінде күйген ағаш, сондай-ақ К’атун 8 Ахау (шамамен 1441–1461 ж.) құлау кезіне сәйкес келетін көптеген құрылыстарда күйген шатыр материалдары табылды. Бас алаңдағы жаппай қабір және күлмен жабылған жерлеу шахтасындағы денелер құлау кезіндегі зорлық-зомбылық белгілерін көрсетті, кейбір денелердің кеудесінде немесе жамбасында үлкен кремний пышақтары болды, бұл рәсімдік құрбандыққа нұсқау береді. Y 45a кешенінің еденінде 1270–1400 жылдар аралығында, Маяпанның құлауы туралы жазбаларға дейінгі уақытқа жататын сынық ыдыстар шашырап жатыр. Осы кешеннің еденінен К’атун 8 Ахау иероглифін бейнелейтін ыдыс табылды. Осыған сүйеніп, олар кешен қала құлаған кезде тасталып кеткенін болжады (Лопе 2006; Милбрат 2003). 1461 жылдан кейін 1461 жылдан кейін салынған құрбандық алаптары мен жерлеу орындарының іздері аз, бұл орын осы уақытқа дейін тасталып кеткенін көрсетеді (Лопе 2006). Маяпанды кейінірек пайдалануды растайтын дәлелдер өте аз. Темпло Редондо кешенінде құрбандық алабынан алынған копаль табылды, бұл Кукулькан Кастильосына кейінгі саяхаттарды білдіруі мүмкін. Алайда, бұл үлгілер өнеркәсіптік дәуірге жатады және жарамсыз болуы мүмкін, сондықтан осы дәлелдерге негізделген кез келген болжамдар да жарамсыз болады (Lope 2006:168).