Александр Фарнезе: Парма герцогі, испандық әскербасы
Alexander Farnese, Duke of Parma
Александр Фарнезе (1545-1592) – испандық әскербасы, Парма герцогі, Испан Нидерландының губернаторы. 30-дан астам қаланы басып алған, стратегиялық шеберлігімен танымал.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италиялық генерал және губернатор (1545–1592) итальяндық герцог және генерал
Italian general and governor (1545–1592)
the Italian duke and general
Александр Фарнезе (27 тамыз 1545 – 3 желтоқсан 1592) – итальяндық ақсүйек және кондотьер, испан армиясының генералы, 1586 жылдан 1592 жылға дейін Парма, Пьяченца және Кастро герцогы, сондай-ақ 1578 жылдан 1592 жылға дейін Испан Нидерландының губернаторы. Испаниядан үздіксіз әскер түсуінің арқасында 1581–1587 жылдары Фарнезе оңтүстікте (қазіргі Бельгия) отыздан астам қаланы жаулап алып, оларды Габсбургтер Испаниясының билігіне қайтарды. Француз дін соғыстары кезінде ол Католик лигасы үшін Парижді қоршаудан босатты. Оның майдан даласындағы қолбасшылық, стратегиялық ойлау және ұйымдастыру қабілеттері оны замандастары мен әскери тарихшылардың пікірінше, заманының бірінші сардары етіп танытты.
Alexander Farnese (, lang es; 27 August 1545 – 3 December 1592) was an Italian noble and condottiero, and a general of the Spanish army, who was Duke of Parma, Piacenza and Castro from 1586 to 1592, as well as Governor of the Spanish Netherlands from 1578 to 1592. Thanks to a steady influx of troops from Spain, during 1581–1587 Farnese captured more than thirty towns in the south (now Belgium) and returned them to the control of Habsburg Spain. During the French Wars of Religion he relieved Paris for the Catholic League. His talents as a commander on the battlefield, strategist and organizer earned him the regard of his contemporaries and military historians as the first captain of his age.
Ерте өмір: 15451577
Алессандро 1545 жылғы 27 тамызда дүниеге келді, Парма герцогы Оттавио Фарнезе (Папа Павел III-нің немересі) мен Австрияның Маргареттің (Испания королі, император Карл V-нің заңды емес қызы) ұлы. Оның 1549 жылғы 7 қазанда Римде қайтыс болған Карло есімді егіз інісі болды. 1550 жылы ол анасымен бірге, Испания патшасы Филипп II және Дон Хуанның жеке әпкесі болған ол кісімен бірге Римнен Пармаға кетті. Маргарет Нидерландының губернаторы болып тағайындалғанда, Алессандро оны 1556 жылы Брюссельге ертіп, Фарнезе әулетінің адалдығын сақтау үшін Филипп II-ге тапсырды. Патшаның қамқорлығында ол ағылшын корольдік сарайын аралады, содан кейін Испанияға барып, өзінің туысы, бақытсыз Дон Карлос және оның әкесінен туған ағасы Дон Хуанмен бірге тәрбиеленіп, білім алды, олардың үшеуі де шамамен бір жаста болды. 1565 жылы Португалияның Мариясымен жасаған некесі Филипп II-нің тұтқыны ретіндегі өмірін аяқтады, бұл Брюссельде зор той-думандармен аталып өтті. Ол 1571 жылғы Лепанто шайқасында және түріктерге қарсы келесі науқандарда үш галераға қолбасшылық етті. Әскери дарынын тағы да көрсетуге дейін жеті жыл өтті. Осы уақыт ішінде Нидерланды провинциялары Испания билігіне қарсы көтерілді. Дон Хуан тәртіпті қалпына келтіру үшін генерал-губернатор ретінде жіберілді, бірақ король Филиппке қарсы біріккен қарсылық көрсетуде барлық провинцияларды біріктірген Үнсіз Вильгельммен келісімге келуде қиындықтарға тап болды.
Alessandro, born 27 August 1545, was the son of Duke Ottavio Farnese of Parma (a grandson of Pope Paul III) and Margaret of Austria (an illegitimate daughter of the king of Spain, Emperor Charles V). He had a twin brother, Carlo, who died in Rome on 7 October 1549. He and his mother, the half sister of Philip II of Spain and Don Juan, left Rome for Parma in 1550. When Margaret was appointed Governor of the Netherlands, Alessandro accompanied her to Brussels in 1556 and was delivered to Philip II to ensure the loyalty of the Farnese. While in the King's custody, he visited the English royal court and then went to Spain to be raised and educated with his cousin, the ill fated Don Carlos and his half uncle, Don Juan, both of whom were about the same age as himself. In 1565 his marriage with Maria of Portugal, which ended his stint as Philip II's hostage, was celebrated in Brussels with great splendour. He commanded three galleys during the Battle of Lepanto (1571) and the subsequent campaigns against the Turks. It was seven years before he again had the opportunity to display his great military talents. During that time the provinces of the Netherlands had revolted against Spanish rule. Don Juan, who had been sent as governor general to restore order, found difficulties in dealing with William the Silent, who had succeeded in uniting all the provinces in common resistance to King Philip II.
Нидерландының генерал-губернаторы
1577 жылдың күзінде әйелі қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай Фарнезе Италиядан испандық күштерді испан жолымен Дон Хуанға қосылды. Оның қабілетті стратегиясы мен маңызды сәттегі шапшаң шешімі 1578 жылдың басында Гемблукс шайқасындағы жеңіске шешуші түрткіс берді. Содан кейін Зихем қамалы (голландиялық) болды, онда гарнизон қырғынға ұшырап, қала тоналды. Бұл оқиға Фарнезедің әскери мансабындағы ең қара дақ ретінде саналады. Одан кейін 1578 жылдың наурыз айында бес күндік Нивель қамалы (голландиялық) (француздық) болды. Зихемдегі оқиға азаматтарды жылдам берілуге итермеледі. Сол жазда Фарнезе Риджменам шайқасындағы жеңілістің шешуші болуына жол бермеді. 1578 жылдың қазан айында денсаулығы нашарлаған Дон Хуан қайтыс болды. Филипп II Фарнезені Фландрия армиясының генерал-капитаны етіп тағайындады және анасы Маргаретті генерал-губернатор етіп бекітті. Бұл Александр үшін қабылдауға келмейтін нәрсе болды; ол генерал-капитан және генерал-губернатор болуды талап етті, әйтпесе ол отставкаға кетеді, осылайша әскери мәселелерді толығымен Маргареттің қолына қалдырады. Филипп ақырында мойынсұнып, төрт жылдан кейін Маргарет Пармаға оралды. Дон Хуан қайтыс болғаннан кейін Фарнезе қиын жағдайға тап болды. Оның қарсыластары католиктер мен протестанттар, фламандтар мен валлондықтар арасында бөлінгенін байқаған ол осы бөліністерді шеберлікпен пайдаланды. Осылайша ол валлондық провинциялардың патшаға адалдығын қайта қалпына келтірді. 1579 жылдың қаңтарында Аррас шарты арқасында ол патшалық мүдделерге «Наразылар» (оңтүстік католик ақсүйектері) қолдауын қамтамасыз етті. Сол кезде солтүстік провинциялардағы жеті провинциядағы көтерілісшілер Утрехт одағын құрып, Филипптің билігінен бас тартып, соңына дейін күресуге ант берді. Ол Эно және Артуада операциялық базаны қамтамасыз еткеннен кейін, Фарнезе Брабант пен Фландрияны күшпен қайта басып алу міндетін белсенді түрде атқара бастады, Маастрихттен бастап. Фарнезе Маастрихт қамалын 1579 жылдың 12 наурызында бастады. Ол әскерлеріне қабырғаларды бұзуға бұйрық берді. Маастрихт тұрғындары да испан туннельдеріне жету үшін қазып жатты. Жер астындағы тереңдегі шайқастар жалғасты, жүздеген испан сарбаздары қайнап жатқан майды туннельдерге құйып, қаза тапты. Басқалары голланд қорғаушылары оларда от жағып, отқа толып, оттан қаза тапты. Тағы 500 испан сарбазы қабырғаны жарыту үшін жоспарланған мина мерзімінен бұрын жарылып қалуынан қаза тапты. 29 маусым күні түнде Фарнезедің әскерлері шаршаған қорғаушылар ұйықтап жатқанда қалаға енуге қол жеткізді. Қала қабырғалары бұзылғаннан кейін де берілмегендіктен, 16 ғасыр соғыс заңдары жеңімпаздарға жаулап алынған қаланы тонау құқығын берді. Испандықтар қаланы үш күн бойы тонады, осы уақытта көптеген бейбіт тұрғындар қаза тапты. Тонаудың аса зорлық-зомбылықпен жүргізілуі мүмкін, себебі Фарнезе сол үш күн бойы қызуы көтеріліп, төсек тартып жатқан еді. Арас шартына сәйкес, испан әскерлері елден қуылды, сондықтан Александртың қолында Турнай қамалына тек валлондық әскерлер ғана болды. Бұл қамал кезінде туындаған қиындықтар валлондық иелерді шетелдік, ең бастысы испандық әскерлердің оралуына көндірді. Парма соғыстардан гөрі қамалдардан тұратын соғыста өзінің шеберлігін дәлелдеді. Оның стратегиясы берілу үшін кең мағынада шарттар ұсыну болды: жаппай қырғын мен тонау болмайды; тарихи қалалық жеңілдіктер сақталады; толық кешірім мен рақымшылық беріледі; католик шіркеуіне қайта оралу біртіндеп жүзеге асырылады. Александр Фарнезе мансабының шыңы - Антверпеннің үлкен портын қамалу болды. Қала теңізге ашық, мықты қамалмен қоршалған және қала тұрғындары оны батыл қорғады. Соңғыларын атақты Марник ван Сент-Альдегонде басқарды, ал оған итальяндық тапқыр инженер Федериго Джанбелли көмектесті. Қамал 1584 жылы басталды және Фарнезедің барлық әскери генийін талап етті. Ол Каллодан (кейін Калло деп жазылды) Оордамға дейін Схельда арқылы қайықтардан көпір салып, Антверпенге теңізден барлық жолды жапты, қоршалған қала тұрғындарының күш-жігеріне қарамастан. Ұсынылған шарттарда барлық протестанттардың төрт жыл ішінде қаладан кету керектігі туралы бапсың кірді. Бұл тәртіпті басып алу мен қаланың оккупациясын 1576 жылдың 4 қарашасындағы испандық ашудың қанды оқиғаларымен шатастыруға болмайды. Фарнезе өзінің алдыңғыларының, соның ішінде Дон Луис де Рекусенстің қателіктеріне жол бермеді. Антверпеннің құлауымен, ал Мехелен мен Брюссель Фарнезедің қолында болғандықтан, Оңтүстік Нидерландтың барлығы қайтадан Филипп II билігіне бағынды. Географиялық жағдайы оларды су арқылы басып алуды мүмкін етпеген Голландия мен Зеланд провинциялары аумақты сақтап қалу үшін күшті күресті жүргізді. Александр Маас және Рейн аймақтарында операцияларды жалғастырып, Германиямен сауданы сақтап, Голландия мен Зеландты басып алуға жол ашты. Алайда, ханзаде үшін өкінішті жайт, Филипп II-нің ақшаны ысыраптап жұмсауы Антверпенді басып алғаннан кейінгі науқандарда өзінің әсерін тигізе бастады. Фарнезе басшылығымен испандықтардың алғашқы жеңілісі Гравты басып алуға жасаған алғашқы әрекетте болды. 1585 жылдың желтоқсанында азық-түлік тапшылығы күшейгенде Фарнезе әскерлерін Рейн және Маас аймақтарына қарай бағыттап, Фландрия, Брабант және валлондық провинцияларды оларды азықтандыру жүгінен босатты және сол жерде осы өзендер бойындағы сауданы қамтамасыз ету үшін операциялар жүргізді. Сол қыс Фарнезе әскері үшін апатқа ұшырарлық болды, егер «Эмпел ғажайыбы» болмағанда. Дегенмен, 1586 жылдың 7 маусымында Грав қамалы аяқталды. Екінші жағынан, Александртың әкесі қайтыс болғаннан кейін герцог болғандықтан, оған өте ұнамды болды, өйткені Елизавета I жіберген нашар жабдықталған ағылшын әскерлері герцогтың әскерлерімен жеңіліске ұшырады. 1587 жылғы Слейс қамалы Армада кемелері үшін қауіпсіз бейіт қамтамасыз ету үшін қажет болды және сәтті аяқталды.
In the autumn of 1577 shortly after his wife's death, Farnese led Spanish reinforcements from Italy along the Spanish Road to join Don Juan, and it was his able strategy and prompt decision at a critical moment that decisively won the Battle of Gembloux in early 1578. Shortly thereafter was the Siege of Zichem (Dutch) where the garrison was put to the sword and the town was sacked. This incident is considered to be the biggest stain on Farnese's otherwise chivalrous career. Next was the five day Siege of Nivelles (Dutch) (French) in March 1578. The example of Zichem encouraged the citizens to capitulate so quickly. That summer, Farnese managed to prevent the defeat at the Battle of Rijmenam from being decisive. In October 1578, Don Juan, whose health had broken down, died. Phillip II appointed Farnese to take his place as Captain General of the Army of Flanders and appointed his mother Margaret as Governor General. This was unacceptable to Alexander; he demanded to be both Captain General and Governor General or he would resign thus leaving military matters entirely in Margaret's hands. Philip eventually capitulated and after four years, Margaret returned to Parma. Upon Don Juan's death, Farnese was confronted with a difficult situation. Perceiving that his opponents were divided between Catholic and Protestant, Fleming and Walloon, he skillfully worked to exploit these divisions. By this means, he regained the allegiance of the Walloon provinces for the king. Through the treaty of Arras, January 1579, he secured the support of the "Malcontents" (the Catholic nobles of the south) for the royal cause. The rebels in the seven northern provinces then formed the Union of Utrecht, formally abjuring Phillip's rule and pledging to fight to the end. As soon as he had secured a base of operations in Hainaut and Artois, Farnese set himself in earnest to the task of reconquering Brabant and Flanders by force of arms, beginning with Maastricht. Farnese commenced the Siege of Maastricht on 12 March 1579. He ordered his troops to sap the walls. The inhabitants of Maastricht were also digging to reach the Spanish tunnels. Deep underground the fighting continued, hundreds of Spanish soldiers died as boiling oil was poured into their tunnels. Others died because of a lack of oxygen when the Dutch defenders ignited fires within them. Another 500 Spanish soldiers died when a mine, which they planned to use to blow up the wall, exploded prematurely. On the night of 29 June, Farnese's men managed to get into the city while the exhausted defenders were asleep. Since the city had not surrendered after the walls had been breached, laws of warfare in the 16th century gave the victors the right to loot the conquered city. The Spanish looted the city for three days during which time many civilians lost their lives. The looting was particularly violent, perhaps because Farnese was in bed with a fever during those three days. In adherence to the treaty of Arras, the Spanish troops were expelled from the country so Alexander only had the Walloon troops available for the Siege of Tournai (Dutch). The difficulties encountered with the ragtag troops during that siege helped convince the Walloon lords to allow for the return of foreign, more importantly, Spanish troops. In a war composed mostly of sieges rather than battles, Parma proved his mettle. His strategy was to offer generous terms for surrender: there would be no massacres or looting; historic urban privileges were retained; there was a full pardon and amnesty; return to the Catholic Church would be gradual. The apex of Alexander Farnese's career was when he laid siege to the great seaport of Antwerp. The town was open to the sea, strongly fortified, and defended with resolute determination and courage by its citizens. The latter were led by the famous Marnix van St. Aldegonde and assisted by an ingenious Italian engineer named Federigo Giambelli. The siege began in 1584 and called forth all of Farnese's military genius. He cut off all access to Antwerp from the sea by constructing a bridge of boats across the Scheldt from Kallo (then spelt Calloo) to Oordam, in spite of the desperate efforts of the besieged townspeople. The terms offered included the clause that all Protestants had to leave the city within four years. This disciplined capture and occupation of the town should not be confused with the bloody events of the Spanish Fury on 4 November 1576. Farnese avoided the mistakes of his predecessors including Don Luis de Requesens. With the Fall of Antwerp, and with Mechelen and Brussels already in the hands of Farnese, the whole of the southern Netherlands was once more placed under the authority of Philip II. Both Holland and Zeeland, whose geographical position made them unassailable except by water, were hard pressed to retain the territory. Alexander pressed operations in the regions of the Meuse and the Rhine so as to maintain trade with Germany and prepare a gateway for winning Holland and Zeeland. Unfortunately for the prince, Phillip II's parsimonious disbursement of money started having its effect in the campaigns following Antwerp's conquest. The first notable Spanish defeat under Farnese's command came at his first attempt to take control of Grave. In December 1585, with the growing food shortage, Farnese marched his troops towards the Rhine and Meuse regions so as to spare Flanders, Brabant and the Walloon provinces the burden of feeding them and, while there, undertake operations to secure trade along those rivers. That winter was nearly disastrous for Farnese's army were it not for the "Miracle of Empel". Nevertheless, by 7 June the Siege of Grave (1586) was a fait accompli. On the other hand, fortunately for Alexander, who became Duke upon his father's death in 1586, the poorly supplied English forces, sent by Elizabeth I, were duly defeated by the Duke's forces. The Siege of Sluis (1587) was necessary, so as to secure a safe harbour for the Armada ships, and was successful.
Испандық армада
Александр Фарнезе әкесі қайтыс болғаннан кейін Парма герцогы болған кезде, ол билік жүргізбеді, орнына ұлы Рануччоны регент етіп тағайындады. Өзінің туған жеріне баруға рұқсат сұрады, бірақ Филипп II рұқсат бермеді, себебі Нидерландыда оны алмастыратын лайықты кандидаттар болған жоқ. Дегенмен, оны үлкен әскерінің басшысы ретінде қалдырса да, патша оның сол кезде көтерілісшілерді қолдаған Англияны жаулап алуға оны пайдалану ниетіне келісім бермеді. Фарнезе жобаға аса құлшынбаса да, 1583 жылғы қарашада 30 мың әскерімен Нидерландыдан Англияға сәтті шабуыл жасау мүмкін екеніне сенді, бірақ бұл үшін негізінен жергілікті католиктердің көтерілісіне үміт артып, Филипп II-ге үш талап орындалуы керектігін жеткізді: ең бастысы – толық құпиялылық сақталуы керек; екіншісі – Голландия провинцияларын бақылауда ұстау және қорғау; үшіншісі – француздықтардың бейбіт келісімге келу арқылы немесе гугеноттар мен католиктер арасында келіспеушіліктер тудыру арқылы араласуына жол бермеу. Филипп оның пікірін қабылдамады және Англияға шабуыл жоспарын жасауды Санта-Круз маркизіне тапсырды, ол «Англия жобасы» деп белгілі болған Испан Армадасына айналды. Жалпы науқанға дайындық аясында Фарнезе Остенд пен Слюиске қарсы әрекет етті, соңғысы 1587 жылғы тамызда алынды. Парма әскері Армаданың қорғауымен баржалармен каналдан өтуі жоспарланған. Санта-Круз Армада қолбасшысы болып тағайындалды, бірақ 1588 жылдың басында қайтыс болды, ал Армада басшылығы тиімсіз Медина-Сидония герцогына берілді. Армада сол жылдың жазында Ла-Мансқа кірді, бірақ Парма мен Армада қолбасшысы арасындағы байланыс нашар болғандықтан тиімді үйлестіру қиын болды. Александр Филиппке өзінің баржаларының соғыс кемелері емес, жай ғана тегіс түбі бар көлік кемелері екенін, және оны ағылшын кемелері блокадалап, Ньюпорт пен Дюнкерктен кетуіне кедергі келтіріп отырғанын хабарлады. Фарнезе Армададан баржаларына жол ашуды күтті. Парма әскеріне голланд әскерлерінің флайботтары да қауіп төндірді, олар Парма әскерін теңізде батыруға үміттенеді. Ал Медина-Сидония Парманың порттан шығып, оны каналда кездесуін күтті. 1588 жылғы Грейвлин шайқасында ағылшын Армадаға шабуыл жасады, содан кейін желдің бағыты өзгергені байланысты кездесу мүмкін болмады. Армада жеңілгеннен кейін Парма герцогының бақыты бұзылған сияқты. Фарнезе қыркүйекте Дюнкерктегі лагерін таратты және Берген-оп-Зумдағы ағылшын гарнизонын қоршауға дайындалу үшін маркиз де Рентиді Толен аралына жіберді. Ренти Толенді басып алуға сәттілікке жете алмады, нашар ауа райын кінәлады, содан кейін Фарнезе өзі жетекшілік етуі керек еді деп мәлімдеді. Дегенмен, 1588 жылғы 19 қыркүйекте Александр өзінің әскерімен Берген-оп-Зумды қоршауға Брюггеден аттанды. Алты апталық қоршаудан кейін, қыс жақындаған кезде Парма жобадан бас тартып, Брюссельге қайтып келді. Александрдың Нидерландыдағы соңғы үлкен жеңісі – Голландияға стратегиялық кіреберіс болған Гертруденберг қаласы болды. Сол жердегі ағылшын гарнизоны жалақы алмағандықтан көтеріліске шықты. Ағылшын өкілі қаланы Пармаға ұсынды және ол 1589 жылғы 9 сәуірде оған берілді.
When Alexander Farnese became Duke of Parma through the death of his father; he never ruled, instead naming his son Ranuccio as regent. He applied for leave to visit his paternal territory but Philip II would not grant it as there were no suitable candidates in the Netherlands to replace him. However, while retaining him in his command at the head of a formidable army, the king would not give his sanction to his great general's desire to use it for the conquest of England, at the time a supporter of the rebels. Although Farnese was not enthusiastic about the project, in November 1583, he initially believed it possible to successfully invade England from the Netherlands with a force of 30,000 troops relying mainly on the hope of a native Catholic insurrection, but emphasized to Philip II that it was imperative for three conditions to be met: the main condition was the maintenance of absolute secrecy; second, secure the possession and defence of the Dutch provinces; third, keep the French from interfering either by way of a peace agreement or by sowing division amongst the Huguenots and Catholics. Philip overruled him and solicited the Marquis of Santa Cruz to draft and present an invasion plan which evolved to become the Enterprise of England, more commonly known as the Spanish Armada. As part of the general campaign preparations, Farnese moved against Ostend and Sluis, the latter of which would be taken on August 1587. The plan was that Parma's troops would cross the channel in barges, protected by the Armada. Santa Cruz was appointed commander of the armada but died in early 1588 and command of the armada was given to the incompetent Duke of Medina Sidonia. The Armada entered the English Channel in the summer of that year but poor communication between Parma and the Armada's commander made effective coordination difficult. Alexander informed Philip II that his barges were nothing more than flat bottomed transport vessels, not warships, and he was being blockaded by English ships thus preventing him from leaving Nieuwpoort and Dunkirk. Farnese expected the Armada to clear a passage for his barges. Parma's troops were also threatened by the presence of Dutch forces in flyboats, who hoped to destroy the barges and drown Parma's army at sea. In contrast, Medina Sedonia expected Parma to fight his way out from the ports and meet him in the channel. The English attack on the Armada in the Battle of Gravelines (1588), followed by an unfavourable change in wind direction, made link up impossible. After the failure of the Armada, fortune seems to have abandoned the Duke of Parma. Farnese broke up his camp in Dunkirk in September and sent the Marquis de Renty to the island of Tholen in preparation to besiege the predominately English garrison at Bergen Op Zoom. Renty did not succeed in capturing Tholen, blaming bad weather, whereupon Farnese expressed that he should have led the expedition personally. Nevertheless, on 19 September 1588, Alexander set out from Bruges with his army to besiege Bergen Op Zoom. After a six week siege, with winter approaching, Parma abandoned the enterprise and withdrew to Brussels, sending his troops into winter quarters. Alexander's final major victory in the Netherlands was Geertruidenberg, a strategic gateway to Holland. The English garrison there was in full revolt for lack of pay. An English representative offered the city to Parma and it was ultimately delivered to him on 9 April 1589.
Француз дін соғыстары
Парма герцогы Берген-оп-Зумды қоршау сәтсіз аяқталғаннан кейін денесі ісіп, аурудың алғашқы белгілерін сезіне бастады. Ол ауруын емдеу үшін шамамен алты айға Спа қаласына барып емделді. Осы уақыт ішінде Ломбардияның Ескі Терциосы көтеріліс жасады, ал Фарнезе оны таратуға бұйрық берді. Осыдан кейін Александрдың лейтенанттары Фризеланд және Рейнбергте жеңіліске ұшырады.
The Duke of Parma started feeling the first effects of oedema after the failed siege of Bergen op Zoom. He had to go to the town of Spa to treat his illness for nearly six months. During this time, the Old Tercio of Lombardy had mutinied and Farnese ordered that it be dissolved. Following this incident, Alexander's lieutenants suffered defeats in Friesland and Rheinberg.
Францияға алғашқы экспедиция
Фарнезе назарын солтүстік Нидерландыға қайтаруды ниеттенді, онда голланд бүлікшілері қайта жиналған еді, бірақ 1589 жылғы 1-2 тамыз түнде Францияның Генрих III қаза тауып, Фарнезеге Майен герцогы мен протестант Генри де Наварраға қарсы католик оппозициясын қолдау үшін Францияға бару бұйрығы берілді. Бұл голланд бүлікшілеріне 1576 жылдан бері күшейіп келе жатқан қиындықтан кейін бүліктерін қайта жандандыруға мүмкіндік берді. Парма Филипп II-ге француз шабуылы Нидерландыда қол жеткізген табыстарға қауіп төндіретінін ескертті және оның кеңесіне құлақ аспаудың салдарынан туындаған залал мен сәтсіздіктерге жауапкершілік алмайтынын мәлімдеді. Парма 1590 жылғы 6 тамызда Брюссельден аттанып, 15 тамызда Гизге жетті. Тамыздың соңында ол Генрих IV-ке адал гугеноттар мен роялистердің Парижді ұзақ қоршауынан босату үшін жолға шықты. Фарнезедің басты мақсаты Генрих әскерін жою емес, блокаданы көтеріп, Парижді қайта жабдықтау болды. Генрих Майен мен Фарнезе жақындап келе жатқанын білгенде, шайқасқа түсу үшін лагерьді тастап кетті. Парма соғысуға ниеттенген жоқ. Ол Лагни-сюр-Марндағы бекіністі басып алу, әлі де католик лигасының қолындағы Марна өзені бойындағы көлік қатынасын сақтап қалатынын түсінді. 5 қыркүйек күні таңда Ланни бомбаланды, содан кейін испан әскерлері шабуыл жасап, 800 сарбаздық гарнизонын қырды, бұл Генрих лагерінен 12 шақырымдай қашықтықта болды. Генрих екі күннен кейін Парижді қоршаудан бас тартып, 8-9 қыркүйекте сәтсіз аяқталған соңғы "Ай-Мария" әрекетін жасады. Марна өзені толығымен көлікке ашылғандықтан, келесі бірнеше күнде Парижге қажетті жарақтар жеткізілді. Парижді жабдықтау үшін көптеген көздерден азық-түлік жеткізілуі қажет болды, бірақ Генрих күштерінің көп бөлігі Сена және Йонна өзендері бойындағы аймақтарды басып алғандықтан, Парма Сенадағы көлік қатынасын қалпына келтіру үшін Корбейль-Эссоннды тазалауды шешті. Қоршау 22 қыркүйекте басталды және 16 қазанға дейін қала алынды. Гарнизон қырғынға ұшырады және қала толығымен тоналып, қарақылданып өтті. Париж қоршауы алынып, жабдықтау жолдары қамтамасыз етілгеннен кейін, Фарнезе 3 қарашада Нидерландыға қайтып келді, онда Нассаулық Морис шабуылға шыққан еді. Александрдың кері қайтуы оңай болмады. Оның мыңдаған сарбаздары, арбалары мен жылқылары болды, оларды нашар ауа райында Беарназ барлық жол бойы мазалап, қиындық тудырды. Осы қиындықтарды болжап білген герцог өзінің колонналарын Генрих оны жеңе алмайтындай етіп орналастырды. Жүріс басталғаннан кейін жиырма күн өткен соң, 25 қарашада Амиенге жақын жерде Генрих өзінің атты әскерімен Фарнезе колоннасына қарсы шабуыл жасады, бірақ өзі Айн өзенінен шегініп, кері қайтқанда жараланды. 29 қарашада Анри Фарнезеден бірнеше жүз қадам қашықтықта болған соңғы сәтсіз шайқас болды. Парма мен Майенн Гизде жолдарын айырды, ал Александр 1590 жылғы 4 желтоқсанда Брюссельге жетті.
Farnese intended to turn his attention back to the northern Netherlands, where the Dutch rebels had regrouped, but on the night of 1–2 August 1589, Henry III of France was assassinated, and Farnese was ordered into France, in support of the Duke of Mayenne and the Catholic opposition to Protestant Henri de Navarre known also as the "Béarnaise". This enabled the Dutch rebels to regain momentum in their revolt, which had been in ever deeper trouble since 1576. Parma had warned Philip II that the French incursion would endanger the gains made in the Netherlands and stated he would not accept responsibility for the losses or failures resulting from not heeding his advice. Parma left Brussels on 6 August 1590 and ultimately arrived at Guise on 15 August. In late August, he moved to relieve Paris from the lengthy siege it had been placed under by Huguenots and Royalists loyal to Henry IV. Farnese's main goal was simply to resupply Paris by raising the blockade, not obliterating Henry's army. When Henry learned of the approach of Mayenne and Farnese, he broke camp to actively engage in battle. Parma had no intention of engaging in combat. He determined that capturing the fort at Lagny sur Marne would ensure traffic was maintained along the river Marne which was still in the hands of the Catholic League. At dawn on 5 September, Lagny was bombarded then stormed by Spanish troops who put its 800 man garrison to the sword, all within sight of Henri's camp, a mere 12 km away. The latter abandoned the siege of Paris two days later but made one last "Hail Mary" attempt on 8–9 September which failed. With the course of the Marne completely open to traffic, supplies flowed into Paris for the next several days. Keeping Paris supplied required the influx of victuals from multiple sources but most of Henri's forces occupied the areas along the Seine and Yonne rivers so Parma decided to clear the Corbeil Essonnes to restore traffic on the Seine. The siege began on 22 September and by 16 October, the town was taken. Its garrison was put to the sword and the town was thoroughly sacked. With the siege of Paris lifted and its supply routes secured, Farnese took the road on 3 November back to the Netherlands, where Maurice of Nassau had gone on the offensive. Alexander's withdraw was not an easy one. He had thousands of men, wagons and horses to move during foul weather with the Béarnaise harassing him the entire way. Anticipating these difficulties, the Duke arranged his columns in such a way that Henri could not rout him. Twenty days into the march, on 25 November near Amiens, Henri with his cavalry boldly charged Farnese's column only to himself be routed beyond the river Aisne and getting wounded during the retreat. One final unsuccessful skirmish took place on 29 November where Henri was within a few hundred paces of Farnese. Parma and Mayenne parted ways at Guise and Alexander arrived in Brussels on 4 December 1590.
Насаулық Морис шабуылға шығады
Александр Фарнезе Францияда болғанда Петер Эрнст фон Мансфельдті әрекеттегі Бас губернатор етіп тағайындады. Фарнезе Францияға кеткеннен кейін күндер өткен соң, Фризеландта әрекет ететін Мансфельд пен полковник Франсиско Вердуго Филипп II-ге ақшаның жетіспеуі, жабдықтау мәселелері және әскерлердің бүліктері туралы шағымдана бастады – бұл Фарнезе соңғы бірнеше жылдан бері арызданып келген нәрселер еді. Фарнезе оралған кезде Морис Стенберген, Русендаал, Остерхаут, Тернхаут және Вестерлоны қайтарып алған еді. Фарнезедің болмауы испандықтардың әскери қимылдарын баяулатты, осылайша голландтарға дұшпандарына қарсы ең тиімді саясатты анықтау үшін уақыт берді. Бұл голланд әскери реформаларының бастауы болды, ол оларға испандармен тең күшпен күресуге мүмкіндік берді; Александр, ақыры, Маврикийде өзіне лайық қарсылас тапты.
Alexander Farnese had appointed Peter Ernst von Mansfeld as acting Governor General while he was in France. Days after Farnese's departure for France, Mansfeld and Colonel Francisco Verdugo, operating in Friesland, began lamenting to Philip II about the lack of money, supplies, and troop mutinies, all the things Farnese had been complaining about for the past several years. By the time Farnese had returned, Maurice had regained Steenbergen, Roosendaal, Oosterhout, Turnhout, and Westerlo. Farnese's absence brought with it a reduction in military activity on the part of the Spanish thus allowing the Dutch some time to reflect on what policies they needed to adopt that would be most effective against their enemy. This was the beginning of the Dutch Military Reforms which finally allowed them to have an even footing against the Spanish; Alexander had finally met his match in Maurice.
Францияға екінші экспедиция
1591 жылдың 24 шілдесінде түнде, Кнодсенбургті қоршаудан кейін бірнеше күн өткен соң, Александр Фарнезе Филипп II-ден барлық ісін тоқтата тұрып, Католик лигасына көмектесу үшін Францияға қайтуға бұйрық алды. Бұл бекіністі басып алудың қиындығын сезінген ол, жаман жолмен басталған бұл кәсіптен абыроймен бас тартуға қуанды. Лигаға көмектесу үшін тағы бір жорықты жоспарлауға дейін, ол Spa-да емделуін жалғастыруы керек болды, ол 1 тамызда ұлы Рануччомен бірге келді. Қарашаның ортасында Александр уақытша генерал-губернатор Мансфельдке нұсқаулар жазды, сонымен қатар ол болмағанда Нидерландыны қорғау шараларын қабылдады. Қарашаның соңында герцог Валенсиен қаласына жетіп, әскерін жинады. 1592 жылдың қаңтар айының ортасында Парма Майенмен кездесіп, Руанды Анриден босатуға дайындық жасады. Руанға аттануға дейін Фарнезе Нойфатель-ан-Брейді басып алу туралы стратегиялық шешім қабылдады. Бұл жабдықтау жолдарын ашық ұстауға мүмкіндік беретін еді. Соңында, 20 сәуірде Парма Руаннан бірнеше шақырым жерге жетті, онда оны Вилларс жіберген 50 атты әскер күтіп алды. Олар оған Анри қоршауды көтеріп, Пон-де-л'Аркке қарай шегінгенін хабарлады. Руан құтқарылды. Фарнезедің кеңесін орындап, Анридің лагеріне шабуыл жасап, оның күштерін жоюдың орнына, Лига басшылары Каудебек-ан-Коны басып алуды жөн көрді, сол жерде ол қаланы танып-білу кезінде оң жақ қолқасына мылтықтан жараланды. Жарақат оның күйреуге жақын денсаулығын одан да нашарлатты, сондықтан ол ұлын Рануччоны әскерге басшылық етуге шақыруға мәжбүр болды. Анри Руанды жоғалтқаны үшін кек алу мүмкіндігін көріп қалды. Лига күштеріне қарсы толық шабуыл жасаудың орнына, ол Фарнезеден үйреніп, барлық жабдықтау жолдарын кесіп, оларды аштыққа ұшыратуды шешті. Лига әскері Каудебекті тастап, Иветоға көшті. Жағдай Каудебекке қарағанда нашар болды, ал Фарнезе ауыр сырқатқа шалдығып, көбінесе төсекке жатып, бірақ әлі де ой-қиялы толық болды. Парма герцогы, ақырында, Сена өзенін қайықтармен жасырын түрде кесіп өту жоспарын жасады, ал қалған әскерін Анриге бүкіл армия лагерде екенін сендіру үшін қалдырды. Католик әскері өзеннен өтіп кеткен кезде Анри оны білді, тіпті мұрнының астында болса да. Нидерландыға оралғаннан кейін Александр 28 маусымда Папа Клемент VIII-ден хат алды, онда оны «католик армиясын құтқарғаны үшін» құттықтады. Фарнезе дереу Spa-ға тағы да емделуге қайтып келді.
On the night of 24 July 1591, just days after engaging in the siege of Knodsenburg, Alexander Farnese received orders from Philip II to drop everything and go back to France to aid the Catholic League. Realizing the difficulties of capturing this fort, he was actually relieved to be able to honourably abandon this enterprise engaged under bad auspices. Before he could even consider another expedition to aid the League, he needed to resume his treatments at Spa whence he arrived on 1 August with his son Ranuccio. In mid November, Alexander drafted instructions for the interim Governor General, Mansfeld again, in addition to putting measures in place for the defence of the Netherlands while he was away. By the end of November, the Duke was in Valenciennes where he mustered his troops. Towards the middle of January 1592, Parma had rendezvoused with Mayenne and made preparations to rescue Rouen from Henri. Before heading to Rouen, Farnese made the strategic decision to capture Neufchâtel en Bray. This would keep supply lines open. Finally, on 20 April, Parma arrived a few miles from Rouen where he was met by 50 cavalry sent by Villars. They informed him that Henri had lifted the siege and withdrew in the direction of Pont de l'Arche to entrench there. ; Rouen was saved. Rather than follow Farnese's advice and attack Henri's camp and destroy his forces, the League's leaders chose to capture Caudebec en Caux where he was subsequently wounded by a musket shot in the right forearm during the siege whilst reconnoitring the town. The wound undermined his already precarious health even more and he was forced to call his son Ranuccio to take command of the troops. Henri saw therein an opportunity to avenge the loss of Rouen. Rather than risk a full attack against the League's forces, he took a page from Farnese's book and decided to cut off all supply routes and starve them. The League's army abandoned Caudebec for Yvetot. The situation was worse than at Caudebec, all the while, Farnese was seriously ill and mostly bed ridden yet still sharp in mind. The Duke of Parma finally devised a plan to clandestinely cross the Seine in boats leaving just enough men to make Henri believe the entire army was encamped. The Catholic army was across the river and long gone by the time Henri learned of it, literally right under his nose. After returning to the Netherlands, Alexander received a letter from Pope Clement VIII on 28 June congratulating him “for rescuing the Catholic Army.” Farnese quickly made his way back to Spa for yet more treatments.
Александр Фарнезе қызметінен босатылды
Англияға қарсы армада жорылы сәтсіз аяқталғаннан бері, Фарнезедің табысына қызғанышпен қараған Филипп II сарайындағы испан агенттері мен сарайлықтар Парма герцогінің беделін патшаның алдында түсіру үшін қастық науқанға кірісті. Фарнезе Францияға екінші жорылынан оралғаннан кейін, әрдайым немере інісі Александрды жақтаған патша, осы шағымдар мен айыптаулардың өз пікіріне әсер етуіне мүмкіндік берді. Осы көзқарастың өзгеруі патшаның Нідерландтағы герцогті лауазымынан алуға бұйрық беруіне себеп болды. 1592 жылдың 20 ақпанында, Фарнезе Руанға қарай жолға шыққанда, патша оны қайтарып алу туралы хат жазды және Хуан Пачеко де Толедо, II маркиз де Серральбоға, оны Фландрияға оралған соң герцогке жеке табыстауды тапсырды. Серральбо жол жүрісінде қайтыс болды. Патша бұл міндетті Педро Энрикес де Асеведо, Фуэнтес графына жүктеді. Қайтарып алу хатының күні 1592 жылдың 28 маусымына өзгертілді. Филипп II-нің екі жүзділік пен интригаға құмар екенін ескере отырып, патша Фландриядан қайтарып алуын ұйымдастыра отырып, бәрі жақсы екендігіне Фарнезені сендірді. Герцог осы айла-шарғы туралы ештеңе білмеді және қазан айында Брюссельге оралуға мүмкіндік алды, бірақ ол тағы да Лигаға көмектесуге бұйрық берілгенін білді.
Ever since the failed armada campaign against England, Spanish agents and courtiers in Philip II's court who were jealous of Farnese's success had been engaged in a malicious campaign to discredit the Duke of Parma in the eyes of the king. After Farnese's return from his second French campaign, the king, who had always favoured his nephew Alexander, allowed these complaints and accusations to influence his opinion. This change in sentiment caused the king to order the duke removed from his post in the Netherlands. The sovereign drafted a recall letter on 20 February 1592, while Farnese was marching on Rouen, and tasked Juan Pacheco de Toledo, II marqués de Cerralbo, to personally deliver it to the duke upon his return to Flanders. Cerrablo died along the way. The king then assigned Pedro Henriquez de Acevedo, Count of Fuentes to carry out this mission. The date of the recall letter was changed to 28 June 1592. Given Philip II's nature toward duplicitous intrigue, the king reassured Farnese that everything was fine, all the while arranging for his recall from Flanders. The duke knew nothing about these machinations and by October was feeling well enough to return to Brussels only to learn that he was ordered to aid the League yet again.
Францияға соңғы экспедиция
Парма герцогы өзінің денсаулығының нашар екенін жақсы білгенімен, Испания королінің беделді өкілі болып көріну үшін Париж қаласында қарыз алу және сәнді жайлар дайындау арқылы осы жорыққа дайындық жасады. Ол өзінің соңғы өсиетнамасын жазып, бірнеше рет күнәсін мойдалап, қасиетті тағдырды қабылдады және өлімінен кейін Фарнезия мемлекеттері билеушісіз қалмауы үшін ұлын Пармаға қайтарды. Герцог 11 қарашада Брюссельден аттанып, 1592 жылдың 2 желтоқсанында 47 жасында қайтыс болған Аррас қаласына жетті. Оның денесі капуцин тәрізді киімге оралып, Пармаға жеткізіліп, әйелінің қабіріне жақын Капуцин шіркеуіне жерленді. Кейіннен олардың денелері Мадонна делла Стекката базиликасының жер астына көшірілді, қазірге дейін сол жерде сақталып тұр. Оның өлімі оны генерал-губернатор лауазымынан алынған бұйрықтан құтқартты. 2020 жылдың қаңтар айында герцогтың денесі оның өліміне байланысты жағдайды анықтау мақсатымен эксгумацияланды, нәтижесінде оның пневмониядан қайтыс болғаны анықталды.
Fully aware of his state of health, the Duke of Parma, nevertheless, prepared for this campaign by arranging for loans and sumptuous quarters in Paris so as to give the appearance of a powerful representative of the King of Spain. He had written his last will and testament, repeatedly went to confession and took holy communion, and sent his son back to Parma so that, upon his death, the Farnesian States would not be deprived of a ruler. The duke left Brussels on 11 November, arriving in Arras where, on 2 December 1592, he died at the age of 47. His mortal remains were dressed in a Capuchin habit, moved to Parma and buried in the Capuchin church, next to his wife's tomb. Later, their mortal remains were moved to the crypt of the Basilica of the Madonna della Steccata, where they are still found today. His death spared him from seeing the provision by which he was relieved of the post of Governor General. In January 2020, the Duke's remains were exhumed in a bid to clarify the circumstances of his death which were ultimately determined to be pneumonia.
Заңсыз шығарылым
Интернетте әртүрлі веб-сайттарда Алессандро Фарнезедің (қазірге дейін анықталған) екі сүйіктісі болған деген мәлімдемелер таралуда: Франсуаза де Ренти (ә. к. а., Ла Белль Франшин), жас фламанд дворяны және Кэтрин де Рокуи, сондай-ақ фламанд дворяны және Рокуи әулетінің мүшесі, оның заңсыз қызы болған; Изабелла Маргарита Фарнезе (1578 жылы Люксембургте туған – 1610 жылы Лиссабонда қайтыс болған), 1592 жылы Жоао де Менезеске (1550–1604) үйленген. Заңсыз туылған бала туралы мәлімдемелерге дәлел ретінде жекеменшік генеалогиялық веб-сайт [Алессандро Фарнезе: Генри Фребоульттің отбасылық ағашы, (https://gw.geneanet.org/frebault)] және еуропалық тарих веб-сайты kleio.org келтірілген. Ешбір сайт ақпараттың бастауын немесе көзін көрсетпейді, яғни бұл мәлімдемені тексеру мүмкін емес, тіпті растауға да болмайды. Расталатын мәлімет – Алессандро Фарнезе Франсуаза де Рентимен, «belle Franceline» деп белгілі болған әйелмен қарым-қатынаста болғандығы. Бұл Пармадан келген, жарияланбаған нұсқаулық хатпен расталған, ол Bibliotecca Nazionale di Napoli, Brancacciani F1, ff. 68–91v, Пьетро Каетаниге, Голландияда Алессандро Фарнезеге қызмет етуге бара жатқанда, оған қалай мінез-құлық таныту керектігін түсіндіреді: Ama il Principe una Signora di qualità e fa piacere che da coloro che stimano il favor suo ella che sia corteggiata e servita [Принц сапалы әйелді жақсы көреді және оның қамқорлығын бағалайтындар оны құдақтап, қызмет көрсеткенде қуанады]. Бұл қарым-қатынастан туған балалар туралы нақты айтуға болмаса да, Бертинидің сөзіне сүйенсек, Фарнезе 1586 жылы Алессандроның үйіндегі дворян граф Жан Шарль де Гаврге Франсуазаға үйленуге ұйымдастырған және оған мүдделілік танытқан. Егер ерлі-зайыптылардың алғашқы баласы Мари Александрин Франсуаза де Гавр 1587 жылы дүниеге келгенін, оның есімі (Александрин) ата-анасының шежіресінде кездеспесе және Франсуазаның Фарнезеге тигізген әсерін ескерсек, ол баланың биологиялық әкесі болуы мүмкін.
Circulating around the internet on various websites are claims that Alessandro Farnese had (so far identified) two lovers: Françoise de Renty (a. k. a., La Belle Franchine), a young Flemish noblewoman, and Catherine de Roquoi, also a Flemish noblewoman and member of the House of Roquoi, with whom he allegedly had an illegitimate daughter; Isabella Margherita Farnese (b. 1578 in Luxembourg – d. 1610 in Lisbon), married in 1592 to João de Menezes (1550–1604). The sources cited for the claim of an illegitimate child are a privately maintained genealogy website [Alessandro Farnese: family tree by Henri Frebault, (https://gw. geneanet. org. frebault)] and a European history website kleio. org. Neither site states the origin or source of their information meaning the claim cannot be verified, let alone validated. What can be verified is Alessandro Farnese indeed had an affair with Françoise de Renty, known as the "belle Franceline", confirmed by an unpublished letter of instruction from Parma, contained in the manuscript at the Bibliotecca Nazionale di Napoli, Brancacciani F1, ff. 68–91v, to Pietro Caetani, on his way to serve Alessandro Farnese in the Netherlands, on how he should behave with her: Ama il Principe una Signora di qualità e fa piacere che da coloro che stimano il favor suo ella che sia corteggiata e servita [The Prince loves a lady of quality and is pleased when she is courted and served by those who esteem his favour ] Although there is nothing to say with certainty about children from this relationship, according to Bertini, Farnese arranged for, and gave incentives to, Count Jean Charles de Gavre, a nobleman in Alessandro's household, to marry Françoise in 1586. Considering that the couple's first child, Marie Alexandrine Françoise de Gavre, was born soon afterwards in 1587, that her name (Alexandrine) is not found amongst either parent's ancestors, and the influence Françoise had over Farnese, it is quite possible that he was the child's biological father.