Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Майя археологиялық орны, Чиапас, Мексика.
Mayan archaeological site in Chiapas, Mexico
Бонапак (ежелгі уақытта Аке деп аталатын, ал оның жақын аймағында Усий Виц, «Қарға төбесі») – Мексиканың Чиапас штатындағы ежелгі майя археологиялық орны. Бұл орын Ясчилан халқының ірі орнынан оңтүстікке қарай орналасқан, Бонапак оған тәуелді болған және Гватемаламен шекараға жақын. Орын архитектуралық тұрғыдан аса кең емес, бірақ үш бөлмелі 1-ші құрылымда (Муралдар ғибадатханасы) сақталған қабырға суреттерімен әйгілі. Орынның құрылыстары Соңғы Классикалық кезеңге (шамамен 580-800 жылдары) жатады. Бонапак муралдары майя суреттерінің ең жақсы сақталғандарының бірі болып ерекшеленеді. Усумасинта өзенінің саласына жақын орналасқан бұл орынды 1946 жылы майя емес адамдар көрген. Оны алғаш кімнің көргені туралы нақты мәлімет жоқ, бірақ бұл екі американдық саяхатшы, Герман Чарльз (Карлос) Фрей және Джон Борн, немесе фотограф/зерттеуші Джайлс Хили болған болуы мүмкін. Америкалықтарды жергілікті лакандон майялары қираған орынға алып барған, олар ежелгі ғибадатханаларда дұға ету үшін әлі де осы жерге келіп тұрады. Джайлс Хилиге алғаш рет ғимараттың үш бөлмесінің бірінің қабырғаларын жабатын үлкен суреттер көрсетілді. Суреттерде бір шайқастың барысы мен оның жеңісті нәтижесі бейнеленген.
Bonampak (known anciently as Ak'e or, in its immediate area as Usiij Witz, 'Vulture Hill') is an ancient Maya archaeological site in the Mexican state of Chiapas. The site is approximately south of the larger site of the people Yaxchilan, under which Bonampak was a dependency, and the border with Guatemala. While the site is not overly spatial or abundant in architectural size, it is well known for the murals located within the three roomed Structure 1 (The Temple of the Murals). The construction of the site's structures dates to the Late Classic period (c. AD 580 to 800). The Bonampak murals are noteworthy for being among the best preserved Maya murals. The site, lying close to a tributary of the Usumacinta River, was seen by non Mayans in 1946. Precisely who was first of the non Mayans to see it is a matter of speculation, but it was either two American travelers, Herman Charles (Carlos) Frey and John Bourne, or photographer/explorer Giles Healey. The Americans were led to the ruins by the local Lacandon Maya who still visited the site to pray in the ancient temples. Giles Healey was the first to be shown the huge paintings covering the walls of one of the structure's three rooms. The paintings show the story of a single battle and its victorious outcome.
Мемлекеттік басқару тарихы
5 ғасырдың басында Құс Ягуар Яхчилан қаласында К’инич Татб’у I Черепке қарсы соғысып, еркінен айырылды. Кейіннен Кноттэйджар I-ге қарсы соғыста басқа да ақсүйектер тұтқынға алынды. 514 жылы Кнотт-око Ягуар I өзі тұтқынға түсті (Пьедрас-Неграстың билеушісі C арқылы), бұл Бонпамкқа уақытша тыныс берді; бірақ 526 жылдан кейін оның мұрагері К’инич Татб’у II Череп Бонпамкқа қайта шабуыл жасап, тағы да көптеген әмірлерді тұтқынға алды. 600 жылға қарай Бонаманк Яхчиланның қарастырылымына айналды. Сол кезде Яхчиланның ажауы Яджаб Чан Муван I-ді Бонаманк әміршісі етіп тағайындады. Келесі ажауобтар осы орынды ірі қалаға қарай бағытталған етіп қайта жаңартуға кірісті. 790 жыл шамасында Яхчилан патшасы Shield Jaguar III Чан Муван II-ні орнатуын қадағалады және осы оқиғаны «I құрылысының» қабырғалық суреттері арқылы бейнелеу үшін Яхчилано шеберлерін жалдады. Бонаманк 9 ғасырда Яхчиланмен бірге құлдырады.
Bird Jaguar in the early 5th century fought against K'inich Tatb'u Skull I in Yaxchilan, and lost his freedom. Other nobles were captured in a later war against Knot eye Jaguar I. In 514, Knot eye Jaguar I was himself taken captive (by Ruler C of Piedras Negras), giving Bonampak some respite; but after 526, his successor K'inich Tatb'u Skull II attacked Bonampak again and captured more lords. Bonampak by 600 CE had become a satellite of Yaxchilan. In that time, the ajaw of Yaxchilan installed Yajaw Chan Muwaan I as lord in Bonampak. Subsequent ajawob reconstructed the site to orient toward the metropolis. C. 790 CE, Yaxchilan's king Shield Jaguar III oversaw the installation of Chan Muwaan II, and hired Yaxchilano artisans to commemorate it in "Structure I"'s murals. Bonampak collapsed with Yaxchilan in the 9th century.
1-ші стелла
Ол Ұлы алаңның орталық бөлігінде орналасқан, бұл Чан Муван II-нің өркендеген кезін көрсетеді. Тұлғаның мәні оның бейнелену әдісінде және ескерткішті жасаудың қиындығында көрінеді, яғни жарықтардың пайда болмауына назар салып, жұқа тастан жасалған үлкен тақташада. Шамамен 6 метр биіктігімен, ол майя әлеміндегі ең биік ескерткіштердің бірі. Чан Муван II тік тұрып, салтанатты таяқ ұстап тұр, оның көзінің нұрлы бейнесі оған күшті көрініс береді; стеланың төменгі бөлігінде жас жүгері құдайының беттері шығатын жер беті монстры байқалады. Билеушінің аяғының астындағы жазулар оның тегін көрсетеді, ал тік бағанда қаланың эмблемалық белгісін көруге болады.
It is located in the central part of the Great Plaza, it represents the moment of the height of Chan Muwan II, the importance of the character is reflected in the way it is represented and in the difficulty to elaborate the monument, that is, in a huge slab of stone of little thickness without suffering any fracture. With its almost 6 meters high it is one of the highest in the Mayan world. Chan Muwan II is standing and carrying a ceremonial cane, the styling of the pupil gives him a greater strength to his look; in the lower part of the stele is observed the monster of the earth from which the faces of the young god of corn emerge. A band of glyphs under the feet of the ruler refers to his genealogy, while in another vertical band the emblem glyph of the city can be observed.
2-ші стелла
Акропольдің дәл ортасындағы төменгі террасада, 3-стеланың қасында орналасқан бұл суретте Чан Муван II екі әйелмен бірге зәулім киімде бейнеленген. Оның алдында анасы – Қалқан Бас Сүйегі, ал артында Яхчиланның Жасыл Қоян әйелі – әйелі, үстінде хуипиль киген. Бұл көрініс билеушінің өзін-өзі құрбан ету рәсіміне арналған. Ол оң қолында қопалдан толтырылған қалта ұстап тұр, одан жарғанат құдайының бейнесі көрінеді. Анасы оған көмектесіп, тесу үшін шағаланың тікендерін ұстап тұр, ал әйелі билеушінің қан тамшыларын қабылдауға дайын қағаз жолақтары салынған себетті ұстап тұр. Бұл тамшылар кейін құдайлардың құрметіне өртеледі.
It is located on a low terrace right in the center of the Acropolis and next to Stela 3, it shows Chan Muwan II richly dressed in the company of two women, in front of him her mother Lady Shield Skull and behind him his wife the Lady Green Rabbit of Yaxchilán who wear a huipil. The scene revolves around the ritual of self sacrifice, performed by the ruler who carries in his right hand a bag with copal from which the face of the bat god is seen and assisted by his mother, who carries the stingray spines to perform the piercing while his wife holds the basket with the strips of paper ready to receive the blood drops of the ruler, which will later be incinerated in honor of their deities.
3-ші стелла
Онда Чан Муван II тұтқындық белгісі саналатын қағаз құлаққаптар тағып, бағыныш күйде отырған екінші адамның алдында тұрған көрініс бейнеленген.
It represents a scene in which Chan Muwan II is standing in front of a second person squatting and in a position of submission wearing paper ear rings, symbol of the captives.