Кіріспе

Ватерлоо () – Бельгияның Валлония Брабант провинциясында орналасқан, француз тілді қауымдастықтағы муниципалитет. 2011 жылы халық саны 29 706 адамды құрады. Ватерлоо Брюссельден оңтүстікке қарай жақын жерде және Брейне-л’Аллёдтен солтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Осы жерде 1815 жылы Наполеон соңғы рет жеңілген Ватерлоо шайқасы болды. Ватерлоо Фландрия мен Валония арасындағы ресми тілдік шекараның оңтүстігінде жатыр.

Этимология

Орта голланд тілінен, су (су, сулы) + лу (орман, орманның арасы, батпақ, сор) сөздерінен құралған.

Тарих

Ватерлоо атауы алғаш рет 1102 жылы айтылған, ол қазіргі Соня орман шегінде, Брюссель, Женапп және оңтүстікке қарайғы көмір шахтасын байланыстыратын маңызды жол бойындағы шағын елді мекенді білдіреді. Ватерлоо негізгі жол мен қазіргі Сенс ауылындағы шағын шаруашылық қонысына қарайтын жолдың қиылысында орналасқан. Бұл қиылысты бүгінде де Брюссель шоссесі мен Бульвар де ла Сенс көшелерінің қиылысы ретінде кездестіруге болады. Ватерлоо – саяхатшылар мен саудагерлердің, әсіресе оңтүстікке көмір тасымалдаушылардың тоқталып, бандиттерден қорғаныш іздейтін орны болған. Ватерлоо 1183 жылы құрылған Брабант герцогтығының құрамында болды, астанасы Левен қаласы еді. Брабант герцогтығы 1477 жылы Луттрден Гертогенбосқа дейін созылған. Брюссель 1267 жылы Брабант герцогтығының, ал 1430 жылы Бургундиялық Нидерландының астанасы болды. Ватерлоо 17 ғасырда дамуын бастады. 1687 жылы Петит-Ватерлоода патшалық капелла салынды, ол 1826 жылы кеңейтіліп, Ватерлоодағы Сент-Жозеф шіркеуіне айналды. 18 ғасырдың соңында, аймақ Киелі Рим империясының билігінде болған кезде, 1789 жылғы Француз революциясының салдарынан алабұрлы жағдайлар орын алды. Аймаққа ағартушылық идеяларын әкелуге тырысқандарды басуға бағытталған реформалар сәтті болмады. 1794 жылы француздар басып кірді, бұл аймақтағы Ескі тәртіпті – монастырларды, олардың ресми тіркемелерін және дворяндардың жеңілдіктерін жойды. 1796 жылға дейін Ватерлоо екі бөлікке бөлінді: Үлкен Ватерлоо және Кішкентай Ватерлоо, олар тиісінше Брейне-л’Альё (Намур епископтығы) және Синт-Женезиус-Роде (Мехелен епископтығы) приходтарына қарасты. Француз билігі кезінде муниципалитеттерге негізделген жаңа жүйе құрылды. Ватерлоо муниципалитеті Петит Ватерлоодан, Синт-Женезиус-Родеден бөлінген және үш бұрынғы елді мекеннен (Гранд Ватерлоо, Жоли Буа, Мон-Сен-Жан) Брейне-л’Альёдан бөлінген жерлерден құрылды. 1813 жылы Шеной елді мекенінің жартысы Брейне-л’Альёдан бөлініп, Ватерлооның құрамына қосылды. 1824 жылы Ватерлоо қайтадан өсті, себебі Россарт және Сент-Гертруда аймақтары Соня орманнан муниципалитетке қосылды. 1801 жылы Ватерлоода 1571 адам, ал 1846 жылы 3202 адам тұрды. 1795 жылы басып алынған аумақтар тоғыз департаментке бөлінді. Ватерлоо сияқты кейбір муниципалитеттер Дайл департаментінің құрамына кірді, ол 1815 жылы Наполеон жеңілісінен кейін Голландия билігінде Оңтүстік Брабант провинциясы болды. 1830 жылы Бельгия тәуелсіздік алғаннан кейін ол Брабант провинциясының құрамына кірді. 1977 жылы Шеной елді мекенінің екінші жартысы Брейне-л’Альёдан бөлініп, Лайонға жақын елді мекеннің бір бөлігімен бірге Ватерлооның құрамына қосылды. 1995 жылы Брабант провинциясы 1980 жылы құрылған Валония, Брюссель және Фландрия әкімшілік аймақтарының шекараларына сәйкес бөлінді. Ватерлоо орналасқан жер Валония-Брабант провинциясы болды.

Ватерлоо шайқасы

Ватерлоо шайқасы 1815 жылғы 18 маусымда Ватерлоо қаласының жанында Наполеон Бонапарттың Бірінші француз империясы мен Жетінші коалиция (Пруссия, Ұлыбритания, Нидерланды, Ганновер, Брансвик және Нассау мемлекеттерінің әскерлері) арасында, бас одақтас қолбасшылар Герцог Веллингтон мен фельдмаршал фон Блюхер басшылығымен өтті.

Ватерлоодағы аудандар

Ватерлоо алты ауданға бөлінеді: Фаубур Уэст (Брюссель тас жолының солтүстік-батысында), Фаубур Эст (Брюссель тас жолының солтүстік-шығысында), Шенои (темір жолдың батысында), Орталық, Жоли Буа (оның оңтүстігінде) және Мон-Сен-Жан (Ватерлоо шайқасы алаңының солтүстігінде).

Демография

Қазіргі уақытта тіркелген тұрғындардың шамамен бестен бір бөлігі (5640 адам) бельгиялық емес; олардың көптегені Еуропалық Одақтың саяси орталығы Брюссельдегі мекемелерде немесе компанияларда жұмыс істейді. Бұл деректерді Ватерлоо муниципалитеті жариялады. Бельгиялық емес ұлттардың арасында ең көп кездесетіндер: француз (1237 адам), итальяндық (537), британдық (503), американдық (445) және швед (425). Бұл Валлониядағы ең бай қалалардың бірі.

Экономика

Ватерлоода Mastercard компаниясының еуропалық штаб-пәтері орналасқан. Мон-Сен-Жанда Carrefour гипермаркеті, Delhaize дүкені, Ibis қонақ үйі, бірнеше BNP Paribas Fortis филиалы және қаланың шығысында кеңселер парктері бар. Petit Paris деп аталатын дүкендер қатары Chaussée de Bruxelles көшесінде орналасқан (Ватерлоодан солтүстікке қарай Брюссельге жақындағанда бұл көше Chaussée de Waterloo немесе Waterloosesteenweg деп аталады).

Білім

Аргентьельде бірқатар халықаралық және жергілікті білім беру мекемелері орналасқан, оның ішінде: Брюссельдегі Скандинавия мектебі, Брюссель Аргентьельдегі Еуропалық мектеп, "Den norske skolen i Brussel" және Королева Елизавета атындағы Музыкалық капелла. Сент-Джон халықаралық мектебі де осы муниципалитетте орналасқан.

Арыстан үйіндісі

Арыстан үңгірі – 1815 жылғы Ватерлоо шайқасында қаза тапқандарға арналған ескерткіш. Ол соғыс кезінде Нидерландының Вильгельм II (Оранж князі) иығына мылтық оғы тиіп, оны атынан құлатып жіберген жерде орналасқан. Таудың басында тас блок тұғырға қойылған, Францияға қарай қарап тұрған арыстан мүсіні орналасқан. Келушілер 226 сатырмен дөңгелектің басына көтеріліп, шайқас даласының панорамалық көрінісін тамашалай алады. Жақын маңдағы басқа да танымал орындар: шайқас панорамасы, Веллингтон мұражайы және Рим-католик шіркеуі – Сен-Жозеф шіркеуі, онда Веллингтон шайқасқа түсу алдында дұға еткен деген әңгіме бар, сондай-ақ қаза тапқандарды еске алу үшін британдық және голландтық тақталар орналасқан.

Аржентейл иелігі

1831 жылы Сония орманындағы шамамен 250 гектар жерді бельгиялық ақсүйек Фердинанд Де Миус сатып алып, оған "Аргентьель" деген ат берді. 1835 жылы салынған алғашқы "Аргентьель шатыры" 1847 жылы өрттен қирады, ал 1856 және 1858 жылдар аралығында бельгиялық сәулетші Жан Пьер Клюйсенаардың жобасымен және Эдуард Келигтің айналағы жерді кеңінен абаттандыру жұмыстарымен қайта жаңартылды. 1920 жылдары Де Миус отбасы мүлікті "Domaine d'Argenteuil SA" компаниясына біріктірді, ал 1929 жылы 145 гектар жерді американдық кәсіпкер Уильям Халлам Такке сатты. Тюк және оның әйелі, бельгиялық мұрагер Хилда Банге, Аргентьель иелігіндегі екінші ірі резиденция – "Шато Белльвью" жобасын жасауды Нью-Йорк сәулетшісі Уильям Деланоға тапсырды. Олар мүлікті пайдаланған кезде ол көбінесе "Шато Тюк" деп аталды.

Аргентейль шатыры

1940 жылы Аргентьель қасары, оның айналасындағы 20 гектар жері мен шаруашылығы Кармелиттер қарындастарының қауымына Брюссельдің Уккле қаласындағы мүліктерінің орнына сатылды. Бірақ, қасары олардың қажеттіліктеріне сай келмеді, сондықтан 1947 жылы олар көшіп кетті. Бельгия үкіметі 1949 жылы Аргентьель қасарына ие болды. 1950 жылы 1958 жылғы Брюссельдегі әлемдік көрмеге дайындық барысында Бельгия үкіметі қасарыны École normale ménagère et agricole de l'État мектебінің – тек қыздарға арналған нормалық мектептің – француз тілді бөлімін Лейкеннен, көрме алаңынан көшіру үшін пайдаланды. Қасарының жатын бөлмелері интернат студенттері үшін жаңадан жабдықталды. Кейін Бельгия үкіметі бұл жерді түрлі бельгиялық мемлекеттік мектептерге пайдаланды және қасары аумағында сыныптар үшін арнайы ғимараттар салды. 1990 жылы Брюссельдегі Скандинавия мектебі, Королева Астрид мектебі Аргентьель қасары мен оның аумағын сатып алып, 1992 жылы осы жерге көшіп келді. 2016 жылдың қыркүйегінен бастап Брюссель Аржентьедегі Еуропалық мектеп осы жерде жұмыс істей бастады.

Белльвуй сарайы

1949 жылы Бельгия үкіметі Бельвью сарайын сатып алды, бастапқыда ол Бельгияның ұлттық теміржол компаниясы SNCB пайдалануына арналған еді. 1958 жылы ол Брюссельде өткен әлемдік көрмеге келген ардақты қонақтардың резиденциясы ретінде қолданылды. 1961 жылдан бастап ол Бельгия корольдік отбасының, король Леопольд III және оның әйелі, Лилиан ханшайымның ресми резиденциясы болды, ол 2003 жылы қайтыс болғанға дейін осы сарайда тұрды. Еуропа Конституциясы туралы келісімді талқылау барысында сарайды Еуропалық Одақ президентінің резиденциясына айналдыру туралы ұсыныстар жасалды. Бірақ Бельгия үкіметі 2004 жылдың қыркүйегінде Бельвью сарайын сатты.

Берлемонт ханымдары

1960 жылы граф Людовик де Меус д’Аргентьель Аргентьель иелігінің отыз гектарын Берлемонт ханымдарына сатты. Еуропалық комиссияның бас кеңсесін салу мақсатымен Бельгия мемлекеті Брюссельдегі олардың мүліктерін сатып алғаннан кейін, ханымдар мүліктерін босатуға мәжбүр болды. Сол жерде монахтар жаңа монастырь және пансиондық мектеп ашты.

Шато Шеваль

Шато Шеваль Шарлеро мен Брюссель, Нивель мен Левен арасындағы басты жолдардың тоғысқан жерінде орналасқан. Ол 1895 жылы француз өнеркәсіпшісі үшін үй ретінде салынған. Бұл өнеркәсіпші 1875 жылы химиялық тыңайтқыштар зауытын ашқаннан кейін Ватерлоодағы Мон-Сен-Жанда байлық жинаған. Төрт мұнарасы мен тоқсан тоғыз терезесі бар шато иесінің талғамына тым әсем болғандықтан, ол онда аптасына бір рет ғана ұйықтаған. Шеваль оны жалғыз қызына сыйлады, ол күйеуімен бірге 1962 жылға дейін онда тұрды. Мүлікті ұстауға кеткен аса жоғары шығындар 1966 жылы оны бұзуға себеп болды.

Қоғамдық көлік

Ватерлоо теміржол станциясы 1874 жылдың 1 ақпанында, Ватерлоо мен Брюссель арасындағы теміржол желісінің бірдей күні ашылды. Желінің оңтүстікке қарай Нивельге дейін, содан кейін Лутрге дейін созылуы 1874 жылдың 1 маусымында ашылды, бұл 1843 жылы ашылған бұрынғы желі арқылы Шарлеруаға сапар жасауға мүмкіндік берді. Бүгінде Ватерлоо Нивель-Аалст бағытындағы жергілікті жолаушылар пойыздарымен қамтамасыз етіледі, әр бағытта сағатына кемінде бір пойыз қатынайды. Ватерлоо мен Брюссель арасындағы тоқталмайтын рейстер ең жұмылды уақытта іске асырылады.

Спорт

Ватерлоо қаласында Бельгияның ең табысты регби одағы командаларының бірі – ASUB Waterloo клубы орналасқан. Ватерлоо сонымен қатар Watducks хоккей клубының да үйі, ол бірнеше рет Бельгияның далалық хоккей чемпионы атанған және 2019 жылы Еуропа чемпионы (EHL) болған.

Атақты тұрғындар

1959 жылдың қыркүйегінде Ватерлоодағы Фишмонтың Біздің Анамыз Доминикандық миссионерлік әпкелер үйі Жаннин Декерсті қабылдады, ол Люк Габриэль әпке деген атпен белгілі болды, кейіннен «Әнші монах» ретінде танымал атанды. 2018 жылдың 2 ақпанында Бельгияның Ватерлоо коммунасы Каталонияның бұрынғы президенті Карлес Пучдемон вилла жалдап, онда ресми тұрақты мекенін құруды жоспарлап отырғанын растады.