Кіріспе

Еуропаны Солтүстік Азиямен байланыстыратын теміржол желісі.

Nord Express (Солтүстік Экспресс) – бір ғасырдан астам уақыт бойы Парижді алдымен Ресеймен, кейін Польшамен, Балтық елдерімен және Скандинавиямен байланыстырған қашықтығы ұзақ халықаралық экспресс пойыз. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін ол Еуропадағы ең сәнді пойыз деп есептелді. 1896 жылы Compagnie Internationale des Wagons Lits компаниясы ұйықтайтын вагондарды, тамақ вагондарын және делюкс пойыздарды, соның ішінде «Ориент экспресін» іске қосып, Париж бен Санкт-Петербургті байланыстырды. Бірінші дүниежүзілік соғыс және Ресей революциясынан кейін пойыздың маршруты Санкт-Петербургке емес, Варшава мен Ригаға дейін қысқартылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін «темір перде» пойыздың маршрутын Стокгольм мен Ослоға бұрып жіберді, осылай әуе көлігі осы әйгілі пойыздың тоқтауына себеп болды. Nord Express «Ориент экспресінен» гөрі аз назар аударғанмен, CIWL-дің ең танымал сәнді пойыздарының бірі болып табылады және көптеген көркем туындыларда бейнеленген.

Өмірбаян

1874 жылы бельгиялық инженер-құрылысшы және теміржол кәсіпкері Жорж Нагельмакерс Compagnie Internationale des Wagons Lits (lit. Халықаралық ұйықтайтын вагон компаниясы, сонымен қатар CIWL) құрды. Мақсаты – АҚШ-тың Pullman түнгі пойыздарынан шабыттанған, Еуропа құрлығындағы ұзақ қашықтыққа арналған сәнді жолаушылар пойыздары желісін құру еді. Осы пойыз байланыстарының бірі ретінде CIWL Санкт-Петербург пен Лиссабон арасында тікелей құрлықарлық байланыс орнатып, Америкаға бағытталатын теңіз лайнерлерімен байланыстыруды жоспарлады. Бірақ бұл идея тым қиын болып шықты және іске аспады. Оның орнына екі жеке байланыс пайда болды: Париж – Лиссабон бағытындағы Sud Express және Париж – Санкт-Петербург бағытындағы Nord Express.

Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын

1896 жылы 9 мамырда «Норд экспресі» француз астанасынан Ресей астанасына алғаш рет жолға шықты. Бұл пойыз қызметі адамдарға сол кездегі стандарттар бойынша өте жылдам және жайлы түрде Еуропаны аралап саяхаттауға мүмкіндік берді. «Норд экспресін» іске қосу үшін CIWL он төрт теміржол басқармасымен, оның ішінде тоғыз пруссиялық басқармамен, сондай-ақ Дувр мен Остенд арасындағы Англия арнасы арқылы жүретін паром қызметімен келісімшарттар мен сағат кестесі бойынша келісімдер жасасуға тиіс болды. Пойыз Париж мен Остендтен (Лондоннан байланыспен) шығып, Брюссель, Кельн, Ганновер, Берлин, Кенигсберг (қазіргі Калининград) және Двинск (қазіргі Даугавпилс) арқылы Санкт-Петербургке дейін сапарлады. Ресейге баратын және Ресейден келетін жолаушылар Шығыс Пруссияда, Германия-Ресей шекарасында бір рет көшіп отыруға мәжбүр болды, себебі Ресейдің теміржол жолдары Батыс Еуропадағылардан кеңірек. Парижде Лиссабонға қатынайтын «Суд экспресі» (Оңтүстік экспресі)мен байланыс қызметі болды.

Соғыс аралық кезең

Бірінші дүниежүзілік соғыс және Ресей революциясынан кейін пойыздың маршруты Санкт-Петербургке емес, Варшава мен Ригаға дейін қысқартылды. Рига 1923 жылы қатынай бастады, сонымен қатар Рига–Мәскеу желісі де ашылды.

Соғыстан кейінгі кезең

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін «темір қоршау» Еуропаны бөліп тастады, ал бастапқыда салтанатты, ал 1951 жылдан бастап кәдігі түнгі пойыздың бағыты Парижден Гамбург және Копенгаген арқылы Стокгольм мен Ослоға қарай өзгертілді. Әуе көлігінің және жоғары жылдамдықты теміржолдың дамуы осы әйгілі пойыздың тоқтауына әкеп соқты. 2007 жылы оның маршруты тағы қысқартылып, Париж мен Гамбург арасында 10,5 сағатқа дейін жүретін болды.

Өнер саласында

"Норд Экспресс" "Ориент Экспресс" поездеріне қарағанда әлдеқайда аз назар аударды. Дегенмен, ол CIWL-дің ең танымал сәнді пойыздарының бірі және бірнеше роман мен фильмдерде көрсетілген: Жорж Сименонның "Петр Леттің ерекше ісі" (1931) атты детективтік романы Париждегі "Норд Экспресс" поездерінің Парижге келгенімен басталады. Бұл – кейін Сименонның жүзден астам әңгімесінде пайда болатын және детективтік әдебиет тарихында аңызға айналған инспектор Жюль Мегретті алғаш рет бейнелейтін роман. Владимир Набоков "Сөйле, естелік" кітабының жетінші тарауында 1906 жылы демалыс үшін Санкт-Петербургтен Францияға "Норд Экспресс" поездерімен қалай сапар шеккенін айтады. Альфред Хичкокның "Поезддегі жат адамдар" (1951) фильмі француз тіліне "L'inconnu du Nord Express" ("Норд Экспресс-тегі белгісіз адам") деп аударылды. 20th Century Fox анимациялық фильмі "Анастасия" (1997) Санкт-Петербургтен Парижге бағыт алған пойызды айтады, бұл, әдетте, "Норд Экспресс" поездерін білдіреді. "Күміс конькилер" романының соңғы қақтығысы Парижге "Норд Экспресс" поездерімен билет алу шарасына байланысты.