Кіріспе

Льеж провинциясындағы қала және Шығыс Бельгияның астанасы Эупен (, øpɛn, ; ; бұрынғы neo) – Бельгияның неміс тілді қауымдастығының астанасы, Бельгияның Льеж провинциясындағы қала және муниципалитет. Қала Германия шекарасынан (Ахен), Нидерланд шекарасынан (Маастрихт) және "Жоғарғы Фенс" табиғи қорығынан (Арденн) орналасқан. Эупен сонымен қатар Меузе-Рейн еурорегионының астанасы болып табылады. 1213 жылы Лимбург герцогтығына тиесілі деп алғаш рет айтылған Эупен, Брабант, Бургундия, Киелі Рим империясы және Францияның құрамында болған. 1815 жылы Пруссияға берілген, ал 1871 жылы жаңа Германия империясының бір бөлігіне айналды. 1919 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Версаль келісімшарты бойынша Эупен және Мальмеди муниципалитеті Германиядан Бельгияға өткізілді. Неміс тілі Эупенде ресми тіл статусын сақтап тұр (сонымен қатар Эупен диалектісінде де қолданылады), және қала Бельгияның неміс тілді қауымдастығының астанасы болып табылады. Қалада Autonome Hochschule Ostbelgien атты шағын университет бар, ол білім беру және медбикелік мамандықтары бойынша бакалавр дәрежесін ұсынады. 2010 жылы Эупеннің футбол клубы – K. A. S. Eupen, неміс тілді қауымдастығынан Бельгияның Про лигасында ойнаған алғашқы клуб атанды. 2006 жылдың 1 қаңтарында Эупендегі халық саны 18 248 адамды құрады (8 892 еркек және 9 356 әйел). Жалпы ауданы 175,90 шаршы километрді құрайды, бұл 1 шаршы километрге 175,90 адамнан сәйкес келеді.

Ерте тарих

Еупен және Қасиетті Николай капелласы алғаш рет 1213 жылы Лимбург герцогтығының құрамында есімдері тіркелді. 1288 жылы Ворринген шайқасынан кейін Лимбург герцогтығы Брабанттың Иоанн I-і тарапынан басып алынды. 1387 жылы Брабант және Лимбург Бургундияға мұра болып өтті, ал Гвельдерлерге қарсы соғыс кезінде Еупен толығымен өртенді. Бургундия 1477 жылы Австриялық Габсбургтар тарапынан таратылды, олар Лимбург пен Брабантты иеленгеннен кейін Еупенді мұраға алды.

Габсбургтер мен немістер

Габсбургтердің Киелі Рим императоры Карл V 1544 жылы Еупенге жылына екі рет жәрмеңке өткізу құқығын берді. 1555 жылы Брабант және Лимбург Габсбургтердің испандық тармағына өтті. Он жыл өткен соң, қалада протестантизм алғаш рет тілге алынды. 1582 жылы испан Габсбургтеріне қарсы голландтық көтеріліс кезінде көтерілісшілер Еупенді өртеп жіберді, бірақ оны бақылауға алмады. 1635 жылы Еупенге оба ауруы жетіп, ауыр зардаптарға әкелді. 1648 жылы Еупенде өз сот ашылды, ал 1674 жылы қала құқығы берілді, бұл оған үлкен танылу мен тәуелсіздік сыйлады. Алты жылдан кейін қалада тоқыма өндірісі енгізілді. 1713 жылы Утрехт шарты бойынша Брабант және Лимбург Австрия Габсбургтеріне қайтарылды. 1794 жылы Революциялық Франция қаланы басып алып, оны Оурте департаментіне, Лиеж префектурасына және Малмеди субпрефектурасына қосты. 1815 жылы Вена конгресінен кейін Еупен Пруссияның Рейн провинциясының құрамына кірді. 1871 жылы Пруссияның барлық иеліктері Германия империясының құрамына енді, ал Еупен өзі шипажай қаласы ретінде танымал болды. Мәліметтерге сәйкес, 1776 жылы «Шунк» деген тоқымашы жұмыс істеген. Оның үлкен ұлы Николаус Северин Шунк (1799–1865) алты ұлы болды, олардың үшіншісі Арнольд кейіннен Херленде фирманы құрды. Кіші ұлы Жозеф тоқу фабрикасында қалды және Кеттенесте әлі күнге дейін Николаус ұрпақтары басқаратын тоқу фабрикасы бар. Компания атақты «Шунк» компаниясына айналды.

20 ғасыр

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1919 жылғы Версаль келісімшарты бойынша Юпен және жақын орналасқан Мальмеди муниципалитеті Германиядан Бельгияға өткізілді. Бұл Версаль келісімшартының нәтижесінде Эупенде Ұлттық-социалистік топтар пайда болды. 1938 жылдан бастап Вестр бөгеті салынып (1950 жылы аяқталды), осылайша Эупен көлі құрылды. 1940 жылы нацистік Германия Бельгияны басып алды; Версаль келісімшартын кері қайтару мақсатымен Юпен мен Мальмеди Германияға қосылды. 1944 жылдың қыркүйегінде американдық әскерлер Эупенге жетті, ол Арденн шайқасының қатал ұрыстарының орталығына айналды. 1949 жылы Санкт-Николай шіркеуінің сол мұнарасы өртенді. 1953 жылы қала орталығы су тасқынына ұшырады. 1976 жылы Эупен Кеттеньс муниципалитетімен бірікті, бірақ бұл қаладан наразылық тудырды. 1980 жылы, он жыл бұрынғы мемлекеттік реформадан кейін, Бельгияның неміс тілді қауымдастығы құрылды және Эупен оның астанасы болып белгіленді.

Климат

Еупеннің климаты салқын, мұхиттық, бірақ Бельгияның көп бөлігіне қарағанда биік орналасқандықтан континенттік әсерлерге де ұшырайды. Еупен батыстағы аңғардағы Льежге қарағанда ылғалдырақ және бұлттырақ, себебі биіктік өзгеруіне байланысты орографиялық көтерілу пайда болады. Осының нәтижесінде, жиі қыста аяз болуына байланысты, Еупен Бельгия стандарттары бойынша көп қар жауады. Жылына орташа есеппен 16 мұзды күн тіркеледі, яғни күндізгі температура 0 °C (32 °F) төмен болады, сондай-ақ 71 аязды күн болады.

Спорт

1945 жылы құрылған К.А.С. Юпен қаланың басты футбол клубы және 8000 орындық «Кехрвегштадионда» ойнайды. 2010 жылы плей-оффты жеңіп алғаннан кейін, команда неміс тілді қауымдастығынан шыққан алғашқы клуб болып елдің жоғары лигасына жолдама алды, ол кезде Бельгия Про Лигасы деп аталған. Бір маусымнан кейін лигадан түсіп қалды, ал 2016 жылы Бельгия Бірінші Дивизионы А деп аталатын жоғары деңгейге қайта оралды.