Кіріспе

1997–2005 жылдарғы Оңтүстік Африкадағы саяси партия.

Жаңа Ұлттық партия (ЖҰП) – 1948 жылдан 1994 жылға дейін елді басқарған Ұлттық партияның мұрагері ретінде 1997 жылы құрылған Оңтүстік Африка саяси партиясы. Атауын өзгерту – апартеид тарихынан өзгешелену және өзін орташа, консервативті, нәсілшіл емес федералды партия ретінде жаңадан құруға жасалған әрекет болды. Бұл әрекет көбінесе сәтті болмады, және 2005 жылы Жаңа Ұлттық партия өзін таратуға дауыс берді.

Қор және саяси платформа

NP Оңтүстік Африканың бұрынғы президенті Ф. В. де Клерк басшылығымен демократиялық дәуірге енді, ол апартеидті жоюдағы рөлі үшін Нельсон Манделамен бірге Нобель бейбітшілік сыйлығының иегері атанды. Оның орнын партия Африка Ұлттық Конгресімен (АҰК) бірігуіне дейін Мартин ван Шальквик басқарды. Ван Шальквик 1997 жылдың соңында партияны қайта атады. 1996 жылдың ақпан айында партия нәсілдік шектеусіз, христиандық демократиялық саяси ұйымға айналатынын мәлімдеді, ал Ван Шальквик осы бағытта жұмыс істеп, Жаңа Ұлттық партияны (ЖҰП) нәсілдік шектеусіз, құндылықтарға негізделген партия ретінде қайта құруға тырысты. Бірақ Жаңа Ұлттық партия апартеидтен кейінгі Оңтүстік Африкада саяси база құруда қиындықтарға тап болды. Бір жағынан, ол апартеид кезіндегі рөлінің салдарынан әлі де сол мұраны иеленген еді. Екінші жағынан, АҰК басқаратын үкіметпен қарым-қатынасы белгісіз болып көрінді және олар саяси одақта ма, әлде оппозицияда ма екенін анықтап ала алмады. Осы екі мәселе Демократиялық партияға (ДП) өтуге алып келді, ол тарихи тұрғыдан апартеидке қарсы және АҰК-қа оппозициялық партия болды. Сонымен қатар, партия басқа партиялардың қолдауын жоғалтты.

Сайлау нәтижелері мен одақтар

1999 жылғы жалпы сайлауда Ұлттық партия (NNP) нашар нәтиже көрсетті. 6,87% дауыс алып, партия Демократиялық партия (ДП) мен Африкалық ұлттық конгреске (АНК) дауыс берушілерді жоғалтты, сондай-ақ ұлттық және көптеген провинциялардағы ресми оппозиция мәртебесінен айырылды. Алайда, ол Батыс Кейп провинциясындағы ықпалдылығын сақтап қалды, онда АНК оны екінші орынға ықпал еткеніне қарамастан, үкіметтік партия болып қала берді. Партия провинцияда салыстырмалы түрде аз шығынға ұшырады, бұл оның көптеген түсті терілі қолдаушыларын сақтап қалуының нәтижесінде болды, сонымен қатар ол көптеген басқа провинцияларға қарағанда ақ терілі сайлаушылармен жақсы нәтижелерге қол жеткізді. Оның сайлаушылар базасының 50% осы бір провинциядан құралды және тоғыз провинциялық заң шығарушы жиналыста өкілдігін сақтап қалғанмен, ол аймақтық саяси күшке айналып келе жатқандай көрінді. Партия Демократиялық партиямен коалиция құрып, Батыс Кейпта билікте қалды. Екеуі 2000 жылы Демократиялық одақ (DA) деген атпен бірігуді жоспарлай бастады. 2001 жылы партия бірігуді аяқтамас бұрын DA-дан бөлініп, керісінше АНК-мен тығыз ынтымақтастыққа түсті. 2001 жылдың желтоқсан айында ННП Батыс Кейп провинциясында АНК-мен жаңа провинциялық коалиция құрды және ННП мүшелері ұлттық кабинетке тағайындалды. 2004 жылғы жалпы сайлауда ННП парламенттен дерлік жойылды. Партияның көп бөлігі АНК-мен одақтасуына наразылық білдіргендіктен, оны тастап кетті, нәтижесінде ұлттық дауыс үлесі 1999 жылғы 6,87%-дан 1,65%-ға дейін төмендеді, ал 1994 жылы Ұлттық партия атымен 20,4% құрады. Партия көптеген провинцияларда толығымен жойылды және Батыс Кейпта ғана үлкен қолдаудың шектеулі аймақтарын сақтап қалды, онда ол бұрынғы бекінісі DA-дан кейін үшінші орынға түсірілді.

ҰҚК-мен таратылу және бірігу

Бұрынғы билік партиясы қазір елдегі алтыншы үлкен партияға дейін төмендегендіктен, оның ұзақ мерзімді болашағы және Ван Шальквик басшылығы туралы сұрақтар туды. Партиясының сайлаулардағы нашар көрсетіліміне қарамастан, Ван Шальквикке Қоршаған ортаны қорғау және туризм министрі лауазымы берілді, бұл NNP-ді ANC-мен келісімге келтіргені үшін сыйлық ретінде қарастырылды. 2005 жылғы 9 сәуірде өткен құрылтайда NNP Федералды кеңесі 88 дауысқа 2 қарсы таратылуға шешім қабылдады. Сонымен қатар, тарап Absa Group Limited компаниясына 5,2 миллион ранд қарызын төлеп бітті, тарасуға дайындық ретінде. 2005 жылғы 5 тамыздан бастап барлық NNP парламент мүшелері Оңтүстік Африкадағы «дауыс ауыстыру» жүйесіне сәйкес ANC мүшелеріне айналды, бұл жүйе сайлауда бір партия тізімімен сайланған саясаткерлерге басқа партияға немесе тәуелсіздерге өтуге мүмкіндік берді. Бұл жүйе 2009 жылы күштен шығарылды.

Ұлттық жиналысқа сайлау

СайлауПартия жетекшісіДауыс саны%Орын саны+/–ОрынРезультат1999 Мартинус ван Шальквайк1,098,2156.87% 54 4-орын2004257,8241.65% 21 6-орын