Кіріспе

Американдық ақын (1928–1974)
әнші

Энн Секстон (туған Энн Грей Харви; 9 қараша 1928 – 4 қазан 1974) – өте жеке, сырлы өлеңдерімен танымал американдық ақын. Ол 1967 жылы «Тірі не өл» кітабы үшін Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Оның поэзиясы биполярлық бұзылумен ұзақ күресін, өзіне зиян келтіруге бейімділігін және жеке өмірінен құпия мәліметтерді, соның ішінде күйеуі мен балаларымен қарым-қатынастарын көрсетеді, кейіннен оның физикалық және сексуалдық зорлық-зомбылық жасағаны туралы айыптаулар болды.

Жас шағы мен отбасы

Энн Секстон Массачусетс штатының Ньютон қаласында Мэри Грей (Стаплз) Харви (1901–1959) және Ральф Черчилль Харви (1900–1959) отбасында дүниеге келді. Оның екі үлкен қарындасы болды: Джейн Элизабет (Харви) Желоус (1923–1983) және Бланш Дингли (Харви) Тейлор (1925–2011). Ол балалық шағының көп бөлігін Бостонда өткізді. 1945 жылы ол Массачусетс штатының Лоуэлл қаласындағы Роджерс Холл пансиондық мектебіне түсті, кейін Гарланд мектебінде бір жыл оқыды. Бір кезде ол Бостонның Харт агенттігі үшін модель болды. 1948 жылдың 16 тамызында ол Альфред Мюллер Секстон II-ге үйленді және олар 1973 жылға дейін бірге болды. Секстонның алғашқы баласы, Линда Грей Секстон, 1953 жылы туды. Оның екінші баласы, Джойс Лэдд Секстон, екі жылдан кейін дүниеге келді.

Поэзия

Секстон өмірінің көп бөлігінде ауыр екіұштылық тәртібінен (биполярлық бұзылыстан) зардап шекті, алғашқы маниялық эпизоды 1954 жылы басталды. 1955 жылы екінші эпизодтан кейін ол доктор Мартин Орнмен танысты, ол Гленсайд ауруханасында оның ұзақ мерзімді терапевті болды. Өлең жазуға оны Орн ынталандырды. Ол алғаш рет Джон Холмс басқарған поэзия шеберханасына қатысты. Секстон сабаққа тіркелуден қатты қорқып, досынан телефон соғып, алғашқы сессияға бірге баруын өтінді. Оның өлеңдері ертеде-ақ танымал болды, бірнеше туындылары The New Yorker, Harper's Magazine және Saturday Review журналдары қабылдады. Кейін Секстон Бостон университетінде Роберт Лоуэллмен, ақындар Сильвия Плат және Джордж Старбакпен бірге оқыды. Секстон кейінірек 1963 жылғы «Силвияның өлімі» өлеңінде Платпен болған достығына құрмет көрсетті. Оның алғашқы өлеңдер жинағы «To Bedlam and Part Way Back» 1960 жылы жарық көрді, онда «Her Kind» өлеңі де бар, ол патриархалды қоғамдағы әйелдердің қанауын сипаттау үшін әйелдерге талқандау жасауды (сиқыршыларды қуғынға салуды) аналогия ретінде пайдаланады. Сэкстонның поэзиялық мансабына оның ұстазы В. Д. Снодграсс көмектесті, оны ол 1957 жылы Антиохия жазушылар конференциясында кездестірді. Оның «Жүректің инесі» өлеңі үш жасар қызынан айырылу тақырыбында оған шабыт берді. Секстон осы өлеңді алғаш рет өзінің кішкентай қызы қайын анасымен бірге тұрған кезде оқыды. Ол өз кезегінде ана мен қыз арасындағы ұрпақтар байланысын зерттейтін «Қос сурет» өлеңін жазды. Секстон Снодграсске хат жаза бастады, олар дос болып қалды. Джон Холмспен жұмыс істеген кезде Секстон Максин Куминмен танысты. Олар жақын дос болып, Сэкстонның өмірінің соңына дейін солай болды. Кумин мен Секстон бір-бірінің туындыларын қатаң сынға алып, бірге төрт балалар кітабын жазды. 1960 жылдардың соңында Секстонның ауруының маниялық белгілері оның мансабына әсер ете бастады, бірақ ол әлі де жазып, жариялап, өлеңдерін оқыды. Ол музыканттармен бірлесіп, өлеңдеріне музыка қосатын «Her Kind» атты джаз-рок тобын құрды. Мариан Селдес басты рөлде ойнаған «Мерси-стрит» пьесасы бірнеше жылдық түзетулерден кейін 1969 жылы қойылды. Секстон сонымен қатар суретші Барбара Сванмен де жұмыс істеді, ол оның бірнеше кітабына иллюстрациялар жасады. Алғашқы сонетін жазғаннан кейін 12 жыл ішінде ол АҚШ-тың ең құрметті ақындарының біріне айналды: Пулитцер сыйлығының иегері, Корольдік әдебиет қоғамының мүшесі және Гарвардтағы Фи Бета Каппаның алғашқы әйел мүшесі.

Өлім

1974 жылғы 4 қазанда Секстон Куминмен бірге түскі ас ішіп, Секстонның 1975 жылғы наурызда жарық көруге жоспарланған «Құдайға қарай қайырған қайық» (Middlebrook 396) атты қолжазбасының беттерін түзетуге кірісті. Үйге келген соң анасының ескі түлкісінен тігілген пальтосын киіп, барлық жүзіктерін шешіп, өзіне бір стақан арақ құйып, гаражына кіріп, машинасының қозғалтқышын қосты, көміртек газымен уланып өмірін өз қолымен аяқтады. Өлімінен бір жыл бұрын берген сұхбатында, «Құдайға қарай қайырған қайық» атты кітабының алғашқы нұсқаларын 20 күнде жазғанын, оның ішінде «көңіл көтерілмей, қайғыға батқан күндері 2 күн, психиатриялық ауруханада жатқан күндері 3 күн» болғанын айтты. Ол өлеңдерінің өлімінен бұрын жарияланбауын қалағанын жеткізді. Оның жаназасы Массачусетс штатының Дедхэм қаласындағы Сент-Пол шіркеуінде өтті. Ол Бостон, Массачусетс штатының Ямайка жазығындағы Forest Hills зираты мен крематориында жерленген.

Жұмыстың мазмұны мен тақырыптары

Сэкстон поэзиясының жеке және эмоционалды мазмұнының арқасында, оны тұңғыш құпия поэзияның заманауи үлгісі деп есептейді. Сэкстон жиі өзінің психикалық денсаулық мәселелерімен күресін жазып, жұмысы арқылы ашып көрсетті. Ол сол кезде әдепсіз және жағымсыз деп саналған, әсіресе әйелдер үшін көпшілік алдында талқылау қиын болған көптеген тақырыптарды қамтыды. Максин Кумин Секстонның шығармашылығын былай сипаттады: "Ол менструация, аборт, мастурбация, инцест, некеден тыс қарым-қатынас және есірткіге тәуелділік туралы сол кезде поэзия үшін лайық емес деп есептелген кезде ашық жазды". Секстонның 1960 жылдардың соңындағы жұмысы "әдемілену, жалқаулық және бейтараптық" деп сынға ұшырады. Оның сегізінші өлеңдер жинағы "Құдайға қарай азапты ескек есу" деп аталады. Бұл атау Рим-католик дін қызметкерімен болған кездесуінен туындады, ол соңғы қасиеттіліктерді орындауға келмей, оған: "Құдай сіздің терілме машинаңызда" деді. Бұл ақынға өмір сүруге және жазуды жалғастыруға күш-жігер берді. "Құдайға қарай азапты ескек есу" және "Өлімнің күнделіктері" оның соңғы туындыларының бірі, екеуі де өлім тақырыбына арналған. Оның жұмысы бастапқыда өзі туралы болды, бірақ мансабы дамыған сайын поэзиялық тақырыптарды өзінің өмірінен тыс іздеуге үнемі тырысты. Гримм ертегілерінің жаңаша түсіндірілуі "Трансформациялар" (1971) – осындай кітаптардың бірі. ("Трансформациялар" американдық композитор Конрад Сузаның 1973 жылғы сол аттас операсының либреттосы ретінде пайдаланылды.) Кейін ол Кристофер Смарттың "Юбилат Агно" және Киелі кітапты өз жұмысының негізі ретінде пайдаланды. Оның жазуының, өмірінің және депрессиясының арасындағы күрделі байланыс туралы көп айтылды, бұл Сильвия Платтың 1963 жылы өзіне қол жұмсауымен салыстырылды. Роберт Лоуэлл, Адриен Рич және Денис Левертов Секстонның өліміндегі шығармашылықтың рөлі туралы жеке некрологтарында пікір білдірді. Левертов: "Біз, тірілер, оның сияқты шығармашылық пен өзін-өзі жою арасындағы айырмашылықты анық көрсетуіміз керек". Секстонмен сеанстар кезінде ол гипноз және натрий пентоталды басылған естеліктерді қалпына келтіру үшін қолданды. Бұл процесте ол оның әкесінен зорлық көрген естеліктерді ашу үшін ұсыныстарды пайдаланды. Бұл зорлық оның анасымен және басқа туыстарымен сұхбаттасуларда дау тудырды. Орн жазғандай, ересектердегі гипноз балалық шақтың естеліктерін дәл көрсетпейді; керісінше, "гипноз астындағы ересектер балалық шақтың естеліктерін сөзбе-сөз қайтадан өткермейді, бірақ оларды ересектердің көзқарасы арқылы көрсетеді". Орнның айтуынша, Секстон өте ұсынысқа бейімді болған және ол психиатриялық ауруханалардағы пациенттердің симптомдарын еліктеген. Диана Миддлбруктың өмірбаянында Секстон гипноз кезінде Елизавета есімді жеке тұлға пайда болғаны жазылған. Орн бұл дамуды қолдамады, содан кейін бұл "басқаша тұлға" жоғалып кетті. Орн ақырында Энн Секстон гистериядан зардап шегеді деген қорытындыға келді. 1994 жылы ол өзінің автобиографиясын жариялады: "Мерси көшесін іздеу: Менің анама, Энн Секстонға саяхатым", онда ол зорлық-зомбылыққа қатысты өз есептерін, екі қызына қатысты физикалық зорлық-зомбылық әрекеттерін және күйеуімен болған жанжалдарын сипаттады. Екінші терапевтке ешқандай шара қолданылмады. Орн екінші терапевтпен (Миддлбрук пен Линда Секстонның "Олли Цвайзунг" псевдонимімен) болған "қарым-қатынасты" оның өзіне қол жұмсауына себеп болған катализатор деп есептеді. Ол The Smiths тобының бұрынғы әншісі және лирик Моррисси үшін "жеке сынақ ташы" ретінде сипатталды. Ол Бостон әйелдерінің мұра жолында еске алынды.