Кіріспе

1963 жылы Уолтер Тевис жазған ғылыми-фантастикалық роман.

"Жерге құлаған адам" – американдық автор Уолтер Тевис жазған 1963 жылғы ғылыми-фантастикалық роман. Онда өз планетасындағы қатыгез құрғақшылықтан зардап шеккен халықты Жерге жеткізудің жолын іздеп, Жерге келген ғарыздық жаратылыстың тағдыры баяндалады. Роман 1976 жылы Николас Рог түсірген фильмге, сондай-ақ 1987 жылғы телеадаптация мен 2022 жылғы телесериалға негіз болды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Томас Джером Ньютон – адам кейпіндегі шетелдік, ол өз планетасы Антеядан келгендерді Жерге жеткізу үшін ғарыш кемесін салуды көздейді. Антеяда ядролық соғыстардан кейін қатты құрғақшылық орнап, халық саны 300-ге дейін азайды. Олардың өз кемелері 500 жыл бойы назарсыздан қалғандықтан және отын жетіспеушілігінен пайдасыз болып кеткен. Антеялықтардың суы жоқ, азық-түлік қоры азайып барады және күн энергиясының қуаты шала. Барлық антеялықтар сияқты Ньютон да өте зиялы, бірақ осы миссияға оны таңдауының себебі – Жердің ыстық климаты мен жоғары гравитациясында жұмыс істеуге қажетті физикалық күші бар екендігі. Ньютон құтқару қайығымен Жерге келген соң алғаш Кентукки штатына қонады. Ол қоршаған ортамен тез танысып, жоспар құрайды. Туған планетасынан әкелген озық технологияларды пайдаланып, Ньютон көптеген өнертабыстарға патент алып, технологияға негізделген компаниялар тобының басшысы ретінде зор байлық жинайды. Ол осы байлықты Антея халқының қалған бөлігі үшін ғарыш кемелерін салуға жұмсауды жоспарлап отыр. Жолда ол Бетти Джомен танысады, ол оған ғашық болады. Ньютон осы сезімге жауап қайтармайды, бірақ оны және оның қызығушылық танытқан отын техникасы Нейтан Брайсты достары ретінде қабылдайды, ал ол өзінің компаниясын жасырын түрде басқарады. Бетти Джо Ньютонды Жердің көптеген әдет-ғұрыптарымен, мысалы, шіркеуге бару, сән және алкоголь ішумен таныстырады. Алайда, оның алкогольге құмарлығы көп ұзамай қиындықтарға әкеледі, себебі ол антеялықтарға беймәлім күшті эмоцияларды сезіне бастайды. Соңында, Ньютонның шетелдік екенін Нейтан Брайс біліп алады, және Ньютонның өзінің құпиясын біреуге ашуға мүмкіндік болғанына қуанады. Ол Жерге келген антеялықтардың гүлденіп, жоғары зиялылықтарын пайдаланып Жерге бейбітшілік, өркендеу және қауіпсіздік әкелуіне үміттенетінін білдіреді. Бірақ ЦРУ Ньютонды Жерге келген сәттен бері қадағалап, Брайспен жеке сөйлескен әңгімесін жазып алады. Олар оны қатаң тексерулер мен талдауларға тартады, нәтижесінде оның шетелдік екеніне нақты дәлелдер табылады, бірақ нәтижелерді жарияламауға шешім қабылдайды, себебі оларға сенбеуі мүмкін және тіпті үкіметті ұятқа салуы мүмкін. Ньютон босатылады, бірақ дереу ФБР тұтқындайды және өз тексерулерін бастайды. Олардың соңғы тексеруі – Ньютонның бассүйегінің рентген суреті, оның көзі арқылы. Ньютонның көздері рентген сәулелеріне өте сезімтал болғандықтан, оларды тоқтатуға шамасы келмейді және соқыр болады. Ньютонның соқыр болу оқиғасы көпшілікке белгілі болады, бірақ ол үкіметке қарсы кек қайтармайды және жалғыз қалдырылады, депрессиямен күресу үшін алкогольге жүгінеді. Ньютон Брайспен соңғы рет сөйлесіп, соқырлығы және тұтқында болған кезінде планеталардың орналасуы өзгергендіктен ғарыш кемесі жобасын жалғастыра алмайтынын ашумен түсіндіреді. Ол радио арқылы өз планетасына хабар тарататын үмітпен хабарды жазады. Брайс Ньютонды жалғыз ішуге қалдырады.

Сыни қабылдау

Джеймс Саллис «Жерге құлаған адам» романын «ғылыми фантастиканың ең көрнекті туындыларының бірі» деп атады. Ол: «Бұл роман сырт қарағанда 1950-жылдар мен ынтымақсыздық соғысының терең мәнін ашады. Одан да тереңірек – адамның жалғыздығын, христиандық нақылды, суретшінің тағдырын көрсетеді. Бірақ бәрінен бұрын, бұл алкоголизм туралы ең ақылды және шындыққа жақын жазылған шығарма» деді.

1987 жылғы телефильм

Жерге құлаған адам туралы телефильмді алғаш рет 1987 жылғы 23 тамызда АҚШ-та ABC телеарнасы көрсетті. Боби Рот режиссерлік еткен бұл фильмді MGM шығарды және ол іске аспаған телесериалдың пилоттық эпизоды болды. Бұл нұсқада шетелдік (Льюис Смит сомдады) "Джон Дори" деп аталды және Ева Миллермен (Беверли Д'Анжело) және оның ұлы Биллимен (Уилл Уитон) қарым-қатынас құрады. Бұл қарым-қатынас 1951 жылғы "Жер тоқтаған күн" фильміндегі Клауту, Хелен Бенсон және оның ұлы Бобби арасындағы қарым-қатынасқа ұқсас. Басқа актерлер қатарында Джеймс Лоуренсон бизнесмен Феликс Хоторн рөлінде, ал Роберт Пикардо үкіметтік агент Ричард Морс рөлінде ойнады.

Телехикая

2019 жылдың 1 тамызында CBS All Access (кейін Paramount+) романының телесериалға бейімделуіне сериялық тапсырыс бергені жарияланды. Алекс Курцман жасаған сериал Тевис романының жаңаша түсінігі болды, ол адам эволюциясының шешуші кезеңінде Жерге келген шетелдік жаратылыстың тарихын баяндайды. Ол өзінің өткенімен бетпе-бет келіп, адамзатты дамыту үшін жаңа технологияны енгізеді, сонымен бірге оның салдарымен күреседі. 2021 жылдың 17 наурызында сериал Paramount+ платформасынан Showtime-ға көшірілді. Чиветел Эджиофор мен Наоми Харрис бас рөлдерде ойнаған сериалдың тұсаукесері 2022 жылдың 24 сәуірінде өтті.