Кіріспе

Америка композиторы және ақыны (1929–2018)
шотланд драматургі

Сесил Персиваль Тейлор (25 наурыз 1929 – 5 сәуір 2018) – американдық пианист және ақын. Тейлор классикалық білім алған және фри-джаздың пионерлерінің бірі болды. Оның музыкасы энергиялық, физикалық орындаумен ерекшеленеді, нәтижесінде күрделі импровизациялар, көбінесе тональдық кластерлер мен күрделі полиритмдерді қамтиды. Оның техникасы соққы аспаптарымен салыстырылады. Вал Вилмер стандартты пианинодағы пернелер санын еске алып, Тейлордың стилін сипаттау үшін "сегіз жүз сегіз күйленген барабан" деген тіркес қолданды. Ол "қазіргі заманғы классикалық бағыты бар Арт Татумға ұқсас" деп еске алынады.

Ерте өмір және білім

Сесил Персиваль Тейлор 1929 жылғы 25 наурызда Лонг-Айленд-Ситиде, Куинсте дүниеге келді және Куинстің Корона қаласында өсті. Орта таптық отбасының жалғыз баласы болған Тейлордың анасы Альмеда Рагланд Тейлор оны ерте жасынан музыкамен шұғылдануға ынталандырды. Ол алты жасында фортепианода ойнай бастады, содан кейін Нью-Йорк музыка колледжінде және Бостондағы Нью-Ингланд консерваториясында оқыды. Нью-Ингланд консерваториясында Тейлор эстрадалық музыканы арандату мамандығы бойынша білім алды. Оқу кезеңінде ол заманауи еуропалық өнер музыкасымен де танысты. Бела Барток және Карлхайнц Стокгаузен оның музыкасына ерекше ықпал етті. 1955 жылы Тейлор Бостоннан Нью-Йоркке қайтып келді. Ол сопрано саксофоны Стив Лейси, бассист Бьюэлл Нидлингер және барабаншы Дэннис Чарльзбен квартет құрды. Ричард Кук пен Брайан Мортонның "Penguin Guide to Jazz" кітабында бұл жазба туралы былай делінген: "Бұл жинақта әлі де постбоптың дәстүрлі формаларына көптеген сілтемелер бар, бірақ ол піанист кейіннен толыққанды батыратын бостандықтарға нұсқау береді". Тейлордың Лейсимен бірге құрған квартеті 1957 жылы Ньюпорт джаз фестивалінде өнер көрсетті, одан "At Newport" альбомы жасалды. Тейлор 1958 жылы саксофонист Джон Колтрейнмен бірлесіп "Stereo Drive" альбомын жасады, ол қазір "Coltrane Time" деген атпен белгілі.

1950 және 1960 жылдардың басында

1950-ші және 1960-шы жылдары Тейлордың музыкасы күрделене түсті және қалыптасқан джаз стильдерінен алшақтады. Концерттерге тап болу қиын болды, ал клуб иелері Тейлордың ұзақ пьесаларды ойнауы бизнеске кедергі келтіретінін байқады. 1959 жылғы Looking Ahead! атты пластинкасы джаздың бағытымен салыстырғанда оның жаңашылдығын көрсетті. Сол кездегі басқа музыканттардан өзгеше, Тейлор виртуоздық техникаларды қолданып, фразадан фразаға жылдам стильдік өзгерістер жасады. Осы қасиеттері оның өмірінің соңына дейін музыкасының ерекше белгісі болып қала берді. Unit Structures (1966) сияқты маңызды жазбалар да жарық көрді. Сесил Тейлор тобы (1962 мен 2006 жылдар аралығында әртүрлі музыканттармен өнер көрсетулерде және жазбаларда қолданылған атау) музыканттарға әңгімелесудің жаңа формаларын дамытуға мүмкіндік берді. 1960-шы жылдардың басында белгілі емес Альберт Айлер Тейлормен бірге жұмыс істеді, бірге джем-сессиялар өткізіп, кем дегенде бір жазбаға, Four-ға қатысты, ол 2004 жылы шыққан Айлердің Holy Ghost: Rare & Unissued Recordings (1962–70) жинағында ғана жарық көрді. 1961 жылға қарай Тейлор альт-саксофонист Джимми Лайонспен үнемі жұмыс істей бастады, ол оның ең маңызды және тұрақты серіктестерінің біріне айналды. Тейлор, Лайонс және барабаншы Санни Мюррей (кейін Эндрю Сирилл) Сесил Тейлор тобының ядросын құрады, ол Тейлордың 1986 жылы Лайонс қайтыс болғанға дейінгі негізгі тобы болды. Лайонстың ойнау стилі, джаз иконы Чарли Паркердің ықпалында болғанмен, блюз сезімталдығын сақтап, Тейлордың авангардтық музыкасын джаз дәстүрімен байланыстыруға көмектесті.

1960 және 1970 жылдардың соңы

Тейлор 1960-шы жылдардың екінші жартысында жеке концерттер бере бастады. 1967 жылғы 1 шілдеде Роттердамдағы Де Долен концерт залында "Carmen With Rings" (59 минут) атты алғашқы жеке өнернамасы жазылды. Екі күн бұрын Тейлор Амстердамның Концертгебуу залында дәл осы композицияны орындаған еді. Оның көптеген келесі концерттері альбомдарда жарық көрді, олардың ішінде Indent (1973), Spring of Two Blue J's (1973) альбомының бірінші жағы, Silent Tongues (1974), Garden (1982), For Olim (1987), Erzulie Maketh Scent (1989) және The Tree of Life (1998) кіреді. Ол Жимми Картердің Ақ үйдің алаңында орындап, университеттерде суретші-резидент ретінде лекция оқыды және, ақырында, 1973 жылы Гуггенхайм стипендиясымен және 1991 жылы МакАртур стипендиясымен марапатталды. 1976 жылы Тейлор Манхэттеннің Ист-Виллиджіндегі La MaMa эксперименталды театр клубында Адриенн Кеннедидің "Шұбардың мессасы" қойылымын қойды. Оның қойылымы түпнұсқа сценарийді оркестрленген дауыстар хорымен біріктірді, ол аспап ретінде қолданылды. Джимми Лайонс, Рашид Бакр, Энди Бей, Карен Борка, Дэвид С. Уэр және Рафе Малик, сондай-ақ басқа музыканттар мен актерлер Сесил Тейлор тобы ретінде осы қойылымда өнер көрсетті.

1980-1990 жылдар, және "Feel Trio"

1986 жылы Лайонс қайтыс болғаннан кейін, Тейлор 1980-ші жылдардың соңында Уильям Паркер бас гитарада және Тони Оксли барабанда Feel Trio тобын құрды. Топтың музыкасы Celebrated Blazons, Looking (Berlin Version), The Feel Trio және 10 дискілік жинақтағы 2 Ts for a Lovely T шығармаларында ойнатылды. Лайонспен бұрынғы топтарымен салыстырғанда, Feel Trio абстрактілірек көзқарасқа ие болды, джаз дәстүріне аз байланысты және еуропалық еркін импровизацияның философиясына жақын болды. Ол ірі ансамбльдермен және биг-бенд жобаларымен де өнер көрсетті. Тейлордың 1988 жылы Берлиндегі ұзақ тұруы неміс FMP лейблімен тіркелді, нәтижесінде Оксли, Дерек Бейли, Эван Паркер, Хан Беннинк, Тристан Хонсингер, Луис Мохоло және Пол Ловенс сияқты көптеген еуропалық еркін импровизаторлармен дуэт және триода орындалған концерттердің жинағы жарық көрді. Оның кейінгі жазбаларының көп бөлігі еуропалық лейблдерде шығарылды, тек "Momentum Space" (Дьюи Редман және Элвин Джонспен бірлескен орындау) Verve/Gitanes лейблінде жарық көрді. Классикалық лейбл Bridge 1998 жылы АҚШ Конгресі кітапханасындағы Альгонкин концертін, скрипкашы Мат Манеримен дуэтті шығарды. Тейлор әлем бойынша концерттерде көптеген көрермендер алдында өнер көрсетуін жалғастырды, көбінесе тоғыз қосымша төменгі регистр пернесі бар сүйікті аспабы – Bösendorfer пианиносында ойнады. 1987 жылы ол австралиялық пианист Роджер Вудвардпен Англияда гастрольде болды, онда Вудвард Ксенакис, Такемицу және Фельдманның жеке шығармаларын орындады, содан кейін Тейлор де жеке орындаулар жасады. Тейлор туралы "All the Notes" атты деректі фильм 2006 жылы режиссер Крис Фелвердің DVD-де жарық көрді. Тейлор сонымен қатар 1981 жылы "Imagine the Sound" атты деректі фильмде де қатысты, онда ол өзінің музыкасы, поэзиясы және биі туралы әңгімеледі және орындайды.

2000 жылдар

Тейлор 2000-шы жылдары жазбаларын азайтты, бірақ өзінің жеке ансамбльдерімен (Сесил Тейлор ансамблі және Сесил Тейлор биг-бэнды) және Джо Локк, Макс Роуч және Амири Барака сияқты басқа музыканттармен өнер көрсетуді жалғастырды. 2004 жылы All About Jazz журналы «Иридиум джаз клубындағы Сесил Тейлор биг-бэнды» 2004 жылғы ең үздік өнерлеу деп атады. Сесил Тейлор триосы 2009 жылы Highline Ballroom-да осы номинацияға ұсынылды. Трионаң құрамына Тейлор, Альби Балгочиан және Джексон Кралл кірді. 2010 жылы Triple Point Records «Ailanthus/Altissima: Bilateral Dimensions of 2 Root Songs» атты делюкс басылымды қос LP түрінде шығарды. Бұл альбомда Тейлордың көп жылдық серігі Тони Окслимен бірге тікелей Village Vanguard-та жазылған дуэттер жинағы бар. 2013 жылы ол музыка саласындағы Киото сыйлығымен марапатталды. Ол «Пиано импровизациясының мүмкіндіктерін толық зерттеген, инновациялық джаз музыканты» деп сипатталды. 2014 жылы оның мансабы мен 85 жылдығы Филадельфиядағы Painted Bride Art Center-де «Сесилді тойлау» атты құрмет концерттік шарасымен атап өтілді. 2016 жылы Тейлор Уитни американдық өнер мұражайында «Ашық жоспар: Сесил Тейлор» атты ретроспективтік көрме өткізді. 2008 жылы Тейлор Паулин Оливеростың қатысуымен Ренсселер политехникалық институтының Кёртис Р. Прим эксперименталдық медиа және сахналық өнер орталығында өнер көрсетті. Концерт жазылып, DVD-де сақталды, онда 75 минуттық «Floating Gardens: The Poetry Of Cecil Taylor» атты Тейлордың поэзия оқуының бейнесі де бар. Тейлор мен биші Мин Танака Амиэль Кортин Уилсонның 2016 жылғы «Сыбыр көз» атты деректі фильмінің басты кейіпкерлері болды.

Балет және би

Пианинодан басқа, Тейлор балет пен биге де әрқашан қызығушылық танытқан. Оның анасы, ол кішкентай кезінде қайтыс болған, биші болған және пианино мен скрипкада ойнаған. Тейлор бірде: «Пианинода бишінің кеңістіктегі секірісін бейнелеуге тырысамын» деген. Ол 1970 жылдардың ортасынан 1980 жылдардың басына дейін биші Дианна Макинтайрмен бірлесіп жұмыс істеді. 1979 жылы ол Михаил Барышников пен Хизер Уоттс қатысқан «Тетра Стомп: Ғарыштағы Жаңбырды жеу» атты 12 минуттық балетке музыка жазды және орындады.

Поэзия

Тейлор ақын болған және Роберт Данкан, Чарльз Олсон және Амири Барака оған үлкен әсер еткендерімен аталады. Ол өлеңдерін жиі музыкалық өнеркөрсетімдеріне енгізетін, олар оның альбомдарының сыртқы жазбаларында (liner notes) жиі кездеседі. 1987 жылы Leo Records лейблынан шыққан «Chinampas» альбомы – Тейлордың бірнеше өлеңін оқып, өзіне-өзі соққы аспаптарымен сүйемелдегенін жазған үндіжазба. Оның поэзиясы, ең алдымен, Тейлордың тілдік және музыкалық материалды өзгерту және түрлендіру тәсілдері арқылы, музыкасына ұқсас деп бағаланды.

Музыкалық стиль және мұра

Стивен Блоктың пікірінше, фри-джаз 1957 жылы Тейлордың Five Spot Cafe-дегі және 1959 жылы Орнет Коулменнің өнер көрсетулерімен қатар пайда болды. 1964 жылы Тейлор авангардты джаз музыканттарының мүмкіндіктерін арттыру үшін Джаз Композиторларының Гильдиясын бірлесіп құрды. Тейлордың стилі мен әдістері "конструктивистік" деп сипатталған. Скотт Яноу Тейлордың "қиын музыкасы" туралы ескерту жасағанына қарамастан ("Сесил Тейлордың музыкасы бәріне арналмаған деу жеткілікті"), ол Тейлордың "тамаша техникасын және төзімділігін", сондай-ақ оның "жетілдірілген", "радикалды", "түпнұсқа" және ұстамсыз "музыкалық көзқарасын" жоғары бағалады. 1983 жылы Тейлор Бруклиндегі Форт Гринге көшіп өтті. Қайтыс болған кезде Тейлор басқа жобалармен қатар автобиографиясы мен болашақ концерттерін дайындап жатқан болатын.