Кіріспе

Шартты сынықтармен силогизмдер.

Классикалық логикада, гипотетикалық силогизм – бұл дұрыс аргумент пішіні, шартты мәлімдеме бір немесе екі сынығының құрамында болатын дедуктивті силогизм. Ежелгі деректер бұл типтегі силогизмдерді алғаш зерттегендер Теофраст пен Эудем екенін көрсетеді.

Түрлері

Гипотетикалық силогизмдер екі түрге бөлінеді: аралас және таза. Аралас гипотетикалық силогизмде екі алғышарт бар: бір шартты мәлімдеме және бір мәлімдеме, ол осы шартты мәлімдеменің алдыңғы немесе соңғы бөлігін растайды немесе жоққа шығарады. Мысалы,

Егер P болса, онда Q.
P.
∴ Q. Бұл мысалда бірінші алғышарт – шартты мәлімдеме, онда "P" – алдыңғы бөлік, ал "Q" – соңғы бөлік. Екінші алғышарт алдыңғы бөлікті "растайды". Қорытынды, яғни соңғы бөлік шын болуы керек деген тұжырым, дедуктивті түрде жарамды. Аралас гипотетикалық силогизмнің төрт мүмкін түрі бар, олардың екеуі жарамды, ал қалған екеуі жарамсыз. Жарамды аралас гипотетикалық силогизм алдыңғы бөлікті растайды (modus ponens) немесе соңғы бөлікті жоққа шығарады (modus tollens). Жарамсыз гипотетикалық силогизм соңғы бөлікті растайды (кері пікірдің қатесі) немесе алдыңғы бөлікті жоққа шығарады (кері пікірдің қатесі). [[Файл:In Quest of Univeral Logic HypoSyll.png|thumbnail|400px|Аралас гипотетикалық силогизмдердің төрт түрі бар, олардың екеуі жарамды, ал екеуі жарамсыз. Жарамдылығын немесе жарамсыздығын түсіну үшін қарапайым мысал келтірейік. Егер "p" – "Кандиру балық" дегенді, ал "q" – "Кандируде жегілгіштер бар" дегенді білдірсе, жоғарыдағы кестеде осы мәлімдемелерді p және q арқылы ауыстырып, өзіңізді сендіруге тырысыңыз. Егер Джонс сайлауда жеңіске жетсе, Смит сайлаудан кейін зейнеткерлікке шығады. Егер Смит сайлау алдында қайтыс болса, Джонс сайлауда жеңіске жетеді. Егер Смит сайлау алдында қайтыс болса, Смит сайлаудан кейін зейнеткерлікке шығады. (3) (1) және (2) арқылы шығарылмайтыны анық. (1) әдетте дұрыс, бірақ Смит қайтыс болған ерекше жағдайда орындалмайды. Іс жүзінде, нақты әлемдегі шарттылықтар әдетте әдепкі болжамдарды немесе контексттерді қамтиды, және олардың шындыққа сай келмеуі мүмкін барлық ерекше жағдайларды анықтау мүмкін емес немесе тіпті қиын болуы мүмкін. Осыған ұқсас себептермен гипотетикалық силогизм ережесі кері шарттылықтар үшін қолданылмайды.