Кіріспе

Сиқырға сенім барлық қоғамдарда кездеседі, олардың ұйымдасқан діни иерархиясы мен ресми дін қызметкерлері немесе одан бейресми жүйелері болғандығына қарамастан. Мұндай түсініктер политеизм, анимизм немесе шаманизм негізінде құрылған мәдениеттерде жиірек кездеседі. Дін мен сиқыр Батыста тұжырымдық тұрғыдан ажыратылды, онда бекітілген діни доктриналармен мақұлданған құбылыстар мен басқа діни көздерден бастау алған сиқыр арасындағы ерекшелік туды. Христианствоның өркендеуімен бұл қасиетті кереметтер мен халықтық дін, шарұалық немесе эзотерикалық болжамдар арасындағы қарама-қайшылықпен сипатталды.

Айырмашылығы

Марсель Маус және Анри Губердің әлеуметтанудағы алғашқы тұжырымдары сиқырдың дамуына әсер ететін әлеуметтік жағдайларды баса көрсетті. Олардың пікірінше, дін – әлеуметтік құрылымның көрінісі және қоғамның бірлігін сақтауға қызмет етеді (сондықтан дін – қоғамдық), ал сиқыр – жеке іс-әрекет (демек, жеке). Олар дін мен сиқырдың аражігін былай анықтады: «Дін» – табиғаттан тыс немесе рухани күштерге сенімді білдіреді; «сиқыр» – оқиғаларға ықпал ету үшін құпия күштерді бақылауға бағытталған амалдардың қолданылуы; «дәстүр-салты» – белгіленген немесе қалыптасқан мінез-құлық, ол табиғаттан тыс күштерді ынаюға немесе олардың қанағаттануын қамтамасыз етуге бағытталған болса діни, ал симпатия күштері арқылы немесе құдайларды бақылауға тырысқан жағдайда сиқырлы, немесе әлеуметтік ұйымды нығайтуға немесе қарым-қатынасты жеңілдетуге қызмет етсе – әлеуметтік болып саналады». 1991 жылы Хенк Верснел сиқыр мен діннің әртүрлі принциптермен жұмыс істейтінін және оларды төрт негізгі сала бойынша анықтауға болатынын айтты: Мақсат – сиқыр жеке тұлғаның нақты және дереу мақсаттарына жету үшін қолданылады, ал дін осылайша мақсатқа бағытталмайды және ұзақ мерзімді мақсаттарға көздейді; Құбылыс – сиқыр манипуляциялық, себебі процесс қолданушының бақылауында болады, бұл «жеке және жалбарынуға негізделген келісімдерге» қарсы «құралдық мәжбүрлеу манипуляциясы»; Іс-әрекет – сиқыр – бұл әрекетті орындау үшін көбінесе кәсіби біліктерді талап ететін техникалық жаттығу, ал дін осы факторларға емес, құдайлардың еркі мен сезіміне байланысты; Әлеуметтік – сиқырдың мақсаттары қоғамның мүдделеріне қайшы келеді (жеке пайда теңдестеріне қарағанда артықшылық береді), ал діннің әлеуметтік функциялары оң және игілікті.

Тоғысулар

Тіпті сиқыр мен дін ерекше, бөлек ұғымдар саналатын орындар мен уақыттарда да, бірінің элементтері екіншісімен бірігіп кеткен немесе қарызға алынған көптеген тарихи байланыстар кездескен.

Әдет-ғұрыптар

Сиқыр да, дін де рәсімдерді қамтиды. Копт христиандары 1-ден 12-ғасырларға дейін сиқырлы дұғаларды жазып келді.

Иә , құдайлардың есімдері

Шынайы есімдердің күшіне қатысты ұзақ жылдардан бері келе жатқан сенім бар, көбінесе бұл сенім, бір нәрсенің шынайы есімін білу оған билік беруге мүмкіндік береді деген сиқырлы нанымнан туындайды. Есімдердің күші болса, онда діннің ең жоғары құдайының есімін білу – барлық күштің ең үлкенін сыйлайды. Бұл сенім дәстүрлі Виккада көрініс табады, онда Құдай және Мүйізді Құдайдың есімдері – Виккадағы екі ең жоғары құдай – әдетте құпия сақталады және тек кіріспе алғандарға ғана ашылады. Бұл сенім ежелгі яһуди дінінде де байқалады, олар Танахта Құдайды атау үшін Тетраграмматонды (YHWH, әдетте "Құдай" деп кішкенә әріптермен жазылады) қолданды. Осыған ұқсас наным индуизмде де кездеседі, бірақ басқаша түсіндіріледі; керісінше, жоғарыруға және Құдайдың күшіне қол жеткізу жақсы нәрсе деп есептеледі. Сондықтан кейбір индуистер өз сүйікті құдайларының есімдерін мүмкіндігінше көп қайталап жатады, ең көп таралғаны – Кришна.

Сиқыр және Ыбырайымдық діндер

Сиқыр мен Ыбырайым діндерінің тарихы біршама қиындыққа толы. Киелі кітаптың Король Джеймс нұсқасында "Сен сиқыршыны тірі қалдырма" (Шығу 22:18) деген әйгілі аударма бар, ал Саул рухтармен байланыса алатын баяндамашыдан кеңес сұрағаны үшін Құдайдан сөгіс алады. Екінші жағынан, сиқырлы көрінетін белгілер Киелі кітапта тіркелген: Мысалы, перғауынның сиқыршыларының таяғы, сондай-ақ Мұса мен Һаронның таяғы жыланға айналды (Шығу 7:8-13). Алайда, Скотт Ноегельдің айтуынша, перғауынның сиқыршыларының сиқыры мен Мұсаның сиқырсыздығы арасындағы маңызды айырмашылық таяқтың жыланға айналу жолында. Перғауынның сиқыршылары "құпия өнерлерін" пайдаланса, Мұса жай ғана таяғын лақтырып, оны жыланға айналдырды. Ежелгі египеттік үшін бұл таңғаларлық айырмашылық Мұсаның құпия өнерлерді немесе сиқырлы сөздерді қолданбағанында болды. Ноегель Торада ИХВХ-ның әрекет етуі үшін сиқырлы рәсімдерге мұқтаж емес екенін көрсетеді. Киелі кітаптың кейбір нұсқаларында "сиқыршы" және "сиқыршылық" сөздері кездеседі. Шығу 22:18 тармақта Король Джеймс нұсқасында: "Сен сиқыршыны тірі қалдырма" делінген. Мұнда "сиқыршы" деп аударылған және кейбір басқа қазіргі нұсқаларда "әйел сиқыршы" деп аударылған "мехшефа" (көк тамыры, кашаф) еврей сөзінің нақты мағынасы белгісіз. Септуагинтада ол "фармакея", яғни "дәріхана" деп аударылды, және осы негізде Реджинальд Скотт 16 ғасырда "сиқыршы" дұрыс емес аударма екенін және уландырушылар көзделгенін мәлімдеді.