Кіріспе
Сиқырға сенім барлық қоғамдарда кездеседі, олардың ұйымдасқан діни иерархиясы мен ресми дін қызметкерлері немесе одан бейресми жүйелері болғандығына қарамастан. Мұндай түсініктер политеизм, анимизм немесе шаманизм негізінде құрылған мәдениеттерде жиірек кездеседі. Дін мен сиқыр Батыста тұжырымдық тұрғыдан ажыратылды, онда бекітілген діни доктриналармен мақұлданған құбылыстар мен басқа діни көздерден бастау алған сиқыр арасындағы ерекшелік туды. Христианствоның өркендеуімен бұл қасиетті кереметтер мен халықтық дін, шарұалық немесе эзотерикалық болжамдар арасындағы қарама-қайшылықпен сипатталды.
Belief in magic exists in all societies, regardless of whether they have organized religious hierarchy including formal clergy or more informal systems. While such concepts appear more frequently in cultures based in polytheism, animism, or shamanism. Religion and magic became conceptually separated in the West where the distinction arose between supernatural events sanctioned by approved religious doctrine versus magic rooted in other religious sources. With the rise of Christianity this became characterised with the contrast between divine miracles versus folk religion, superstition, or occult speculation.
Айырмашылығы
Марсель Маус және Анри Губердің әлеуметтанудағы алғашқы тұжырымдары сиқырдың дамуына әсер ететін әлеуметтік жағдайларды баса көрсетті. Олардың пікірінше, дін – әлеуметтік құрылымның көрінісі және қоғамның бірлігін сақтауға қызмет етеді (сондықтан дін – қоғамдық), ал сиқыр – жеке іс-әрекет (демек, жеке). Олар дін мен сиқырдың аражігін былай анықтады: «Дін» – табиғаттан тыс немесе рухани күштерге сенімді білдіреді; «сиқыр» – оқиғаларға ықпал ету үшін құпия күштерді бақылауға бағытталған амалдардың қолданылуы; «дәстүр-салты» – белгіленген немесе қалыптасқан мінез-құлық, ол табиғаттан тыс күштерді ынаюға немесе олардың қанағаттануын қамтамасыз етуге бағытталған болса діни, ал симпатия күштері арқылы немесе құдайларды бақылауға тырысқан жағдайда сиқырлы, немесе әлеуметтік ұйымды нығайтуға немесе қарым-қатынасты жеңілдетуге қызмет етсе – әлеуметтік болып саналады». 1991 жылы Хенк Верснел сиқыр мен діннің әртүрлі принциптермен жұмыс істейтінін және оларды төрт негізгі сала бойынша анықтауға болатынын айтты: Мақсат – сиқыр жеке тұлғаның нақты және дереу мақсаттарына жету үшін қолданылады, ал дін осылайша мақсатқа бағытталмайды және ұзақ мерзімді мақсаттарға көздейді; Құбылыс – сиқыр манипуляциялық, себебі процесс қолданушының бақылауында болады, бұл «жеке және жалбарынуға негізделген келісімдерге» қарсы «құралдық мәжбүрлеу манипуляциясы»; Іс-әрекет – сиқыр – бұл әрекетті орындау үшін көбінесе кәсіби біліктерді талап ететін техникалық жаттығу, ал дін осы факторларға емес, құдайлардың еркі мен сезіміне байланысты; Әлеуметтік – сиқырдың мақсаттары қоғамның мүдделеріне қайшы келеді (жеке пайда теңдестеріне қарағанда артықшылық береді), ал діннің әлеуметтік функциялары оң және игілікті.
"'Religion' is used to indicate the belief in supernatural or spiritual beings; 'magic', the use of practices intended to bring occult forces under control and so to influence events; 'ritual', prescribed or customary behaviour that may be religious, if it is intended to placate or win favour of supernatural beings, magical if it is intended to operate through impersonal forces of sympathy or by controlling supernatural beings, or social if its purpose is to reinforce a social organisation or facilitate social intercourse". In 1991 Henk Versnel argued that magic and religion function in different ways and that these can be broadly defined in four areas: Intention – magic is employed to achieve clear and immediate goals for an individual, whereas religion is less purpose motivated and has its sights set on longer term goals; Attitude – magic is manipulative as the process is in the hands of the user, "instrumental coercive manipulation", opposed to the religious attitude of "personal and supplicative negotiation"; Action – magic is a technical exercise that often requires professional skills to fulfil an action, whereas religion is not dependent upon these factors but the will and sentiment of the gods; Social – the goals of magic run counter to the interests of a society (in that personal gain for an individual gives them an unfair advantage over peers), whereas religion has more benevolent and positive social functions.
Тоғысулар
Тіпті сиқыр мен дін ерекше, бөлек ұғымдар саналатын орындар мен уақыттарда да, бірінің элементтері екіншісімен бірігіп кеткен немесе қарызға алынған көптеген тарихи байланыстар кездескен.
Әдет-ғұрыптар
Сиқыр да, дін де рәсімдерді қамтиды. Копт христиандары 1-ден 12-ғасырларға дейін сиқырлы дұғаларды жазып келді.
Иә , құдайлардың есімдері
Шынайы есімдердің күшіне қатысты ұзақ жылдардан бері келе жатқан сенім бар, көбінесе бұл сенім, бір нәрсенің шынайы есімін білу оған билік беруге мүмкіндік береді деген сиқырлы нанымнан туындайды. Есімдердің күші болса, онда діннің ең жоғары құдайының есімін білу – барлық күштің ең үлкенін сыйлайды. Бұл сенім дәстүрлі Виккада көрініс табады, онда Құдай және Мүйізді Құдайдың есімдері – Виккадағы екі ең жоғары құдай – әдетте құпия сақталады және тек кіріспе алғандарға ғана ашылады. Бұл сенім ежелгі яһуди дінінде де байқалады, олар Танахта Құдайды атау үшін Тетраграмматонды (YHWH, әдетте "Құдай" деп кішкенә әріптермен жазылады) қолданды. Осыған ұқсас наным индуизмде де кездеседі, бірақ басқаша түсіндіріледі; керісінше, жоғарыруға және Құдайдың күшіне қол жеткізу жақсы нәрсе деп есептеледі. Сондықтан кейбір индуистер өз сүйікті құдайларының есімдерін мүмкіндігінше көп қайталап жатады, ең көп таралғаны – Кришна.
Сиқыр және Ыбырайымдық діндер
Сиқыр мен Ыбырайым діндерінің тарихы біршама қиындыққа толы. Киелі кітаптың Король Джеймс нұсқасында "Сен сиқыршыны тірі қалдырма" (Шығу 22:18) деген әйгілі аударма бар, ал Саул рухтармен байланыса алатын баяндамашыдан кеңес сұрағаны үшін Құдайдан сөгіс алады. Екінші жағынан, сиқырлы көрінетін белгілер Киелі кітапта тіркелген: Мысалы, перғауынның сиқыршыларының таяғы, сондай-ақ Мұса мен Һаронның таяғы жыланға айналды (Шығу 7:8-13). Алайда, Скотт Ноегельдің айтуынша, перғауынның сиқыршыларының сиқыры мен Мұсаның сиқырсыздығы арасындағы маңызды айырмашылық таяқтың жыланға айналу жолында. Перғауынның сиқыршылары "құпия өнерлерін" пайдаланса, Мұса жай ғана таяғын лақтырып, оны жыланға айналдырды. Ежелгі египеттік үшін бұл таңғаларлық айырмашылық Мұсаның құпия өнерлерді немесе сиқырлы сөздерді қолданбағанында болды. Ноегель Торада ИХВХ-ның әрекет етуі үшін сиқырлы рәсімдерге мұқтаж емес екенін көрсетеді. Киелі кітаптың кейбір нұсқаларында "сиқыршы" және "сиқыршылық" сөздері кездеседі. Шығу 22:18 тармақта Король Джеймс нұсқасында: "Сен сиқыршыны тірі қалдырма" делінген. Мұнда "сиқыршы" деп аударылған және кейбір басқа қазіргі нұсқаларда "әйел сиқыршы" деп аударылған "мехшефа" (көк тамыры, кашаф) еврей сөзінің нақты мағынасы белгісіз. Септуагинтада ол "фармакея", яғни "дәріхана" деп аударылды, және осы негізде Реджинальд Скотт 16 ғасырда "сиқыршы" дұрыс емес аударма екенін және уландырушылар көзделгенін мәлімдеді.