Вадсё, Норвегия: ақпарат, география, халқы. Финнмарк округінің әкімшілік орталығы. Қала және ауылдар туралы толық мәліметтер. Норвегия муниципалитеттері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Финмарк муниципалитеті, Норвегия
Municipality in Finnmark, Norway
Финмарк округінің муниципалитеті, Норвегия
the municipality in Finnmark county, Norway
Вадсё ( ; ; ) – Норвегияның Финмарк округінің муниципалитеті. Муниципалитеттің әкімшілік орталығы – Вадсё қаласы, ол сонымен қатар Финмарк округінің де әкімшілік орталығы болып табылады. Вадсё муниципалитетіне Экерой, Киби, Крампенес, Скаллельв, Вален және Вестре-Якобселв сияқты елді мекендер кіреді. Норвегиядағы 357 муниципалитет ішінде аумағы бойынша 83-ші орында тұрады. Вадсё Норвегиядағы халық саны бойынша 166-шы муниципалитет, оның халқы 5 807 адамды құрайды. Муниципалитеттің халық тығыздығы – және соңғы 10 жылда халық саны 6,7%-ға азайған.
Vadsø (; ; ) is a municipality in Finnmark County, Norway. The administrative centre of the municipality is the town of Vadsø, which is also the administrative centre of Finnmark county. Other settlements in Vadsø include Ekkerøy, Kiby, Krampenes, Skallelv, Valen, and Vestre Jakobselv. The municipality is the 83rd largest by area out of the 357 municipalities in Norway. Vadsø is the 166th most populous municipality in Norway with a population of 5,807. The municipality's population density is and its population has decreased by 6.7% over the previous 10 year period.
Жалпы ақпарат
Вадсё ауылы 1833 жылы қала мәртебесіне ие болды. 1838 жылы Вадсё қаласы және Варангерфьорденді қоршаған ауылдық округтер бірігіп, жаңа Вадсё муниципалитеті құрылды (formannskapsdistrikt заңына сүйеніп). Заңға сәйкес, барлық қалалар ауылдық округтерден бөлінуі тиіс еді, бірақ халықтың аздығы мен сайлаушылардың шамалы болуына байланысты 1838 жылы Вадсё муниципалитеті үшін мұны істеу мүмкін болмады. (Осы жағдай Хаммерфест және Вардё қалаларында да болды.) 1839 жылы батыс округ (халық саны: 598) бөлініп, жаңа Нессеби муниципалитеті құрылды. Соның нәтижесінде Вадсёде 388 тұрғын қалды. 1858 жылы Вадсё муниципалитеті тағы өзгерді: Нессеби муниципалитеті (халық саны: 706) қайтадан Вадсёге қосылды, ал Варангерфьорденнің оңтүстігінде орналасқан Вадсё округі (халық саны: 1171) бөлініп, жаңа Сёр-Варангер муниципалитеті құрылды. Бұл өзгерістен кейін Вадсё муниципалитетінің халқы 2050 адамды құрады. 1864 жылы Вадсёдің батыс округі (халық саны: 866) тағы да бөлініп, Нессеби муниципалитеті қайта құрылды, Вадсёде 1367 тұрғын қалды. 1894 жылдың 1 қаңтарында Вадсё қаласын қоршаған қалған ауылдық округ (халық саны: 1296) бөлініп, жаңа Норд-Варангер муниципалитеті құрылды. Бұл Вадсё муниципалитетінде тек Вадсё қаласының ғана қалуына әкелді, онда 1114 тұрғын тұрды. 1960 жылдары Шей комитетінің жұмысының нәтижесінде Норвегияда көптеген муниципалитеттер біріктірілді. 1964 жылдың 1 қаңтарында Норд-Варангер муниципалитеті (халық саны: 1587) Вадсё қаласымен (халық саны: 3353) біріктіріліп, қазіргі Вадсё муниципалитеті құрылды. 2020 жылдың 1 қаңтарында муниципалитет жаңадан құрылған Тромс-ог-Финнмарк округінің құрамына кірді. Бұрын ол Финнмарк округінің құрамында болған. 2024 жылдың 1 қаңтарында Тромс-ог-Финнмарк округі бөлінді және муниципалитет тағы да Финнмарк округіне қосылды.
The village of Vadsø was granted town status in 1833. In 1838, the town of Vadsø and the entire rural district surrounding the Varangerfjorden were established as the new Vadsø Municipality (see formannskapsdistrikt law). The law required that all towns should be separated from their rural districts, but because of a low population and very few voters, this was impossible to carry out for the municipality of Vadsø in 1838. (This was also true in the nearby towns of Hammerfest and Vardø.) In 1839, the western district (population: 598) was separated to become the new Nesseby Municipality. This left Vadsø with 388 residents. In 1858, Vadsø Municipality changed again: Nesseby Municipality (population: 706) was merged back into Vadsø and the district of Vadsø located south of the Varangerfjorden (population: 1,171) was separated to form the new Sør Varanger Municipality. This change resulted in a population of 2,050 in Vadsø Municipality. In 1864, the western district of Vadsø (population: 866) was separated (once again) to re create Nesseby Municipality, leaving Vadsø with 1,367 residents. On 1 January 1894, the rest of the rural district (population: 1,296) surrounding the town of Vadsø was separated to form the new Nord Varanger Municipality. This left just the town of Vadsø remaining in the municipality of Vadsø which now had 1,114 residents. During the 1960s, there were many municipal mergers across Norway due to the work of the Schei Committee. On 1 January 1964, Nord Varanger Municipality (population: 1,587) was merged with the town of Vadsø (population: 3,353) to form the present day Vadsø Municipality. On 1 January 2020, the municipality became part of the newly formed Troms og Finnmark county. Previously, it had been part of the old Finnmark county. On 1 January 2024, the Troms og Finnmark county was divided and the municipality once again became part of Finnmark county.
Атауы
Муниципалитет Вадсё қаласының атымен аталған. Қаланың атауы Вадсёя аралынан шыққан, себебі алғашқыда қала осы аралда орналасқан. Ескі норвеж тіліндегі атаудың нұсқалары *Vazøy, *Vatsøy, *Vassøy болған; қала туралы ең ертегі жазбаларда Vasthøen (1520) және Vaadsøenn (1567) түрінде кездеседі. Атаудың бірінші бөлігі – "су" деген мағынаны білдіретін vatn сөзінің иелік жайы, ал соңғы бөлігі – "арал" дегенді білдіретін øy. Осылайша, атаудың мағынасы – "ішуге жарамды суы бар арал".
The municipality is named after the town of Vadsø. The name of the town comes from the island Vadsøya, since that was the original townsite. The Old Norse form of the name would be *Vazøy, *Vatsøy, *Vassøy; the eldest references to the town show the forms Vasthøen (1520) and Vaadsøenn (1567). The first element is the genitive case of vatn which means "water" and the last element is øy which means "island". Therefore, the meaning of the name is "the island with drinking water".
Тарих
XVI ғасырда Вадсё елді мекені балықшылар ауылынан және Вадсёя аралында орналасқан ескі Вадсё шіркеуінен тұратын. Кейіннен қоныс материкке көшірілді. Помор саудасы Вадсёның Норвегияның осы бөлігіндегі маңызды сауда орталығына айналуына себеп болды. 1833 жылы қала мәртебесі берілді, одан кейін аштықтан зардап шеккен Финляндиядан және Швецияның солтүстік бөлігінен қоныс аударушылар келді. Фин тілі тез арада басым тілге айналды, және бұл тенденция ондаған жылдар бойы сақталды. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, фин тілі әлі де кейбір үй шаруашылықтарында қолданылады. Норвегияның нацистік Германия тарапынан оккупациялану кезеңінде Вадсё Совет Одағының бірнеше әуе шабуылына ұшырады, олар неміс әскерлерін бомбалады. Бірақ Финнмарк аймағының көп бөлігінен өзгеше, Вадсё қаласының орталығына жақын жерде XIX ғасырға жататын бірнеше ағаш үйлер сақталған, олардың ішінде норвег салып алған Эсбенсен үйі және фин салып алған Туомайнен үйі бар. Вадсёя аралында Умберто Нобиле мен Роалд Амундсеннің 1926 жылы «Норге» дирижаблімен Солтүстік полюске жасаған экспедициясында қолданған, ал 1928 жылы Нобиле «Италия» дирижаблімен ұшқанда қайтадан пайдаланған дирижабль мастысы орналасқан. Бұл муниципалитет Индре-ог-Остре-Финнмарк аудандық сотының және Хологланд апелляциялық сотының қарауында.
In the 16th century, the settlement of Vadsø consisted of a fishing village and the old Vadsø Church, located on the island of Vadsøya. The settlement later moved to the mainland. Pomor trade led Vadsø to be a major trading centre in this part of Norway. Township privilege was granted in 1833, and soon settlers came from Finland and the northern part of Sweden, which suffered from famine. Finnish was rapidly becoming the language of the majority, and this continued for decades. As of 2016, Finnish is still spoken in some households. During the occupation of Norway by Nazi Germany, Vadsø suffered several air raids from the Soviet Union, which bombed German troops. However, there are, unlike most places in Finnmark, a number of 19th century wooden houses preserved close to the city centre, notably the house of Esbensen, built by a Norwegian, and the house of Tuomainen, built by a Finn. On the island of Vadsøya is the airship mast used by Umberto Nobile and Roald Amundsen for their expedition over the North Pole with the airship Norge in 1926, and used again on Nobile's flight with the airship Italia in 1928. The municipality is under the jurisdiction of the Indre og Østre Finnmark District Court and the Hålogaland Court of Appeal.
Муниципалды кеңес
Вадсё муниципалдық кеңесі (Kommunestyre) 21 өкілден тұрады, олар төрт жылдық мерзімге сайланады. Келесі кестелерде саяси партиялар бойынша кеңестің қазіргі және өткен құрамы көрсетілген.
The municipal council (Kommunestyre) of Vadsø is made up of 21 representatives that are elected to four year terms. The tables below show the current and historical composition of the council by political party.
Құстар
Варангерфьорден шығанағының жағасында орналасқан Вадсё муниципалитеті құс әлемімен әйгілі. Оның көптеген жағалау аймақтары, мысалы, Store Ekkerøy, бай және қызықты құс түрлерімен халықаралық деңгейде танымал. Вадсё портында үш түрлі қарақаз тұрады, оның ішінде сирек кездесетін Стеллер қарақазы да бар.
Situated on the shores of the Varangerfjorden the municipality of Vadsø is known for its birdlife. Many of its coastal localities like Store Ekkerøy are internationally known for its rich and interesting birdlife. The harbor at Vadsø can produce all three species of eider, including the small Steller's eider.
Өзен балық аулау
Шабдан аулауға рұқсаттар (шалқар балық аулау үшін) нақты белгіленген өзендерде, оның ішінде Комаг елвасында қолдануға сатылады.
Fishing permits (for salmon fishing) are sold for use on specific rivers, including Komag elva.
Көлік
Vadsø әуежайы Кибиде, қаланың шығысына қарай орналасқан. Қала сонымен қатар Hurtigruten жағалау экспресс кемелерінің тоқтағысы болып табылады. Vadsø Е75 тас жолының бойында орналасқан. Қала аймақтық құрылыс саласын қамтамасыз ететін, оның ішінде бетон зауыты бар жеткізушілерге ие. 2023 жылы бір кітап дүкені жұмыс істейді.
Vadsø Airport is located in Kiby, just to the east of the town. The town is also a port of call for the Hurtigruten coastal express boats. Vadsø is located along the European route E75 highway. The city has suppliers to the regional construction industries, including a concrete works. One bookstore exists (2023).