Каутокейно (Guovdageaidnu) – Норвегияның Финнмарк муниципалитеті, Солтүстік Сапми мәдени орталығы. Көшпенді шаруашылық, театр және білім беру өркен жайған аймақ.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Финмарк муниципалитеті, Норвегия Финмарк муниципалитеті, Норвегия Каутокеино (Kautokeino; ; Guovdageaidnu Kautokeino) – бүгінде Солтүстік Сапмидің екі мәдени орталығының бірі (екіншісі – Ка́рашйок Ка́расёк). Басты салалар – бұғы шаруашылығы, театр/кино индустриясы және мемлекеттік білім беру жүйесі. Каутокеино – Скандинавиядағы ең суық жерлердің бірі.
Municipality in Finnmark, Norway
the municipality in Finnmark, Norway
Kautokeino (Kautokeino; ;
Guovdageaidnu Kautokeino is one of two cultural centers of Northern Sápmi today (the other being Kárášjohka Karasjok). The most significant industries are reindeer herding, theatre/movie industry, and the public education system. Kautokeino is one of the coldest places in the Nordics.
Жалпы ақпарат
Каутокеино муниципалитеті 1851 жылы ірі Кистран муниципалитеті екіге бөлінген кезде құрылды: оңтүстік бөлігі Каутокеино муниципалитетіне, ал солтүстік бөлігі Кистран муниципалитеті ретінде қалып қойды. Жаңа муниципалитетте бастапқыда 869 тұрғын болды. Одан бері муниципалды шекаралар өзгерген жоқ. 2020 жылдың 1 қаңтарында муниципалитет жаңа құрылған Тромс-ог-Финнмарк округінің құрамына кірді. Бұрын ол Финнмарк округіне қарасты. 2024 жылдың 1 қаңтарында Тромс-ог-Финнмарк округі бөлініп, муниципалитет қайтадан Финнмарк округіне қосылды.
The municipality of Kautokeino was established in 1851 when the large Kistrand Municipality was divided in two: the southern part became Kautokeino Municipality and the northern part remained as Kistrand Municipality. Initially, there were 869 residents in the new municipality. The municipal boundaries have not changed since that time. On 1 January 2020, the municipality became part of the newly formed Troms og Finnmark county. Previously, it had been part of the old Finnmark county. On 1 January 2024, the Troms og Finnmark county was divided and the municipality once again became part of Finnmark county.
Атауы
Гуовдагейдну атауының бірінші бөлігі – гуовда, ол "ортасы" немесе "жартысы" деген мағынаны білдіреді. Соңғы бөлігі – гейдну, ол "жол" немесе "бағыт" дегенді білдіреді. Екеуі біріксе "жарты жол" деген мағына береді, себебі бұл жер екі дәстүрлі көшіп-қону орнының арасында орналасқан. Сонымен қатар, бұл Солтүстік Сапмидің географиялық орталығы болып табылады. Каутокеино – саам тіліндегі Гуовдагейдну атауының фин тіліне бейімделген түрі, сондай-ақ норвегиялықтар да осы атауды қолданады. Бұл муниципалитеттің ресми атауы 1987 жылға дейін Каутокеино болды, кейін екі тілді Гуовдагейдну Каутокеино деп өзгертілді. Бұл Норвегияда саам тілінде алғаш рет аталатын муниципалитет болды. 2005 жылы атау тағы өзгертілді, соның нәтижесінде Гуовдагейдну немесе Каутокеино атауларын кез келгенін қолдануға болады. Саам тіліндегі атаудың жазылуы қолданылуына қарай өзгереді. Ол жеке жазылғанда Гуовдагейдну деп аталады, ал "Каутокеино муниципалитеті" деген саам тіліндегі сәйкес аталымда қолданғанда – Гуовдагейнну суокан деп жазылады.
The first element in Guovdageaidnu is guovda which means "middle" or "half". The last element is geaidnu which means "road" or "way". Combined it means "half way", since the location is halfway between two traditional migrating points. It is also the geographic centre of Northern Sápmi. Kautokeino is a Finnicized form of the Sámi name Guovdageaidnu, and it is also adopted by the Norwegians. The official name of the municipality was Kautokeino until 1987 when it was changed to the bilingual Guovdageaidnu Kautokeino. It was the first municipality in Norway to get a Sami language name. In 2005, the name was again changed, such that either Guovdageaidnu or Kautokeino can be used interchangeably. The spelling of the Sami language name changes depending on how it is used. It is called Guovdageaidnu when it is spelled alone, but it is Guovdageainnu suohkan when using the Sami language equivalent to "Kautokeino Municipality".
Елтаңба
Герб 1987 жылдың 4 қыркүйегінде бекітілді. Ресми сипаттамасы: "Азур, лаво Ор" (I blått en gul lavvo). Бұл гербтің көк түсті фонда (негізгі бөлігінде) лаво (сондай-ақ лавву деп те жазылады) бейнеленгенін білдіреді. Лаво алтын түсті, яғни әдетте сары түспен көрсетіледі, бірақ егер металдан жасалса, алтын қолданылады. Лавву (көбінесе "lavvo" деп жазылады) бүгінгі күнге дейін көшпелі мал өсірушілер, яғни олардың малдарының маусымдық қозғалысын және жануарларға жемнің қолжетімділігін ескере отырып пайдаланады. Сондықтан ол муниципалитеттің символы ретінде таңдалды. Гербті Арвид Свен жасаған.
The coat of arms was granted on 4 September 1987. The official blazon is "Azure, a lavvo Or" (I blått en gul lavvo). This means the arms have a blue field (background) and the charge is a lavvo (also spelled lavvu). The lavvo has a tincture of Or which means it is commonly colored yellow, but if it is made out of metal, then gold is used. The lavvu (often spelled as 'lavvo') is still in use by reindeer herders who follow their herds according to the season and food availability of food for the animals, and so it was chosen as the symbol for the municipality. The arms were designed by Arvid Sveen.
Мұз дәуірі
Каутокеино елді мекені орналасқан аймақ соңғы мұз дәуірі аяқталғаннан кейін шамамен 10 500 жыл бұрын мұздан азат болды. Бүгінгі Каутокеино муниципалитетінің солтүстік бөлігі Каутокеино елді мекені орналасқан аймақтан шамамен 500–800 жыл бұрын мұздан азат болды. Мұз шегі 9 600 жыл бұрын Фенносканиядан толығымен жоғалу алдында оңтүстікке қарай шегінді, соңғы рет Швециядағы Сарек аймағында.
The area where the Kautokeino settlement is located became ice free approximately 10,500 years ago after the last Ice age. The northern part of today's Kautokeino municipality became ice free first, approximately 500–800 years before the area where the settlement of Kautokeino is located today. The ice edge retreated south before disappearing completely from Fennoscandia 9,600 years ago, most recently in Sarek in Sweden.
Тас дәуірі
Каутокеинода 7000-9000 жыл бұрын адам қызметінің іздері табылды. Мұз шегіну кезінде Каутокеино аймағына келген адамдар ерте Еуропаның мұздықтан кейінгі кезеңдегі үш негізгі генетикалық топтың біріне жатқан: Шығыс аңшы-жинаушылар, Батыс аңшы-жинаушылар немесе Скандинавия аңшы-жинаушылары. Каутокеино шіркеуінің маңынан жебе ұштары табылды, олардың жасалған мерзімі кең диапазонды. Ең көне жебе ұштары б.з.д. 5000-7000 жылдарға, ал ең жасы б.з.д. 1000-000 жылдарға дейін созылады. 2020 жылы Тромсё университеті Каутокеинодағы Гайдноманьяври I жерінде, шіркеуден шамамен 300 метр солтүстік-шығысқа қарай археологиялық қазба жүргізді. Онда басқа да заттармен қатар, күйген сүйек қалдықтары табылды, олардың ең көнесі б.з.д. 4846-5009 жылдарға жатады.
In Kautokeino there are traces of human activity stretching back 7,000–9,000 years. The people entering the Kautokeino area when the ice retreated has belonged to one of the three main genetic groups in the postglacial period of early Europe; Eastern Hunter Gatherers ,Western Hunter Gatherers or the Scandinavian Hunter Gatherers. At Kautokeino church, arrowheads have been found where the dating extends over a large period of time. The oldest arrowheads date to 5000–7000 BC, while the youngest date to 1000–000 BC. In 2020, the University of Tromsø conducted archaeological excavations at Gáidnomanjávri I Kautokeino, approximately 300 meters northeast of the church. There, among other things, burnt bone remains were found, the oldest of which were dated to 4846 5009 BC.
Темір дәуірі
Хунтеваждада ұзақ мерзімге созылған адам қызметінің іздері сақталған. 1967 жылы археолог Повль Симонсен Юнтевадьяда қазба жұмыстарын жүргізіп, 5 және 13 метр арақашықтықта тізіліп жатқан 10 тас үйіндісін тапты. Ол тас үйінділерінен көмір табылып, оларды от орындары деп ойлады. Бұл тас үйінділері шамамен 1050 жылға дейін салынған. Дегенмен, кейінгі зерттеулер олардың от орындары емес, саам халқының шатырлы елді мекендерімен байланысты берік ошақтар екенін көрсетті.
Junttevađđa has traces of human activity spanning a long period of time. In 1967, the archaeologist Povl Simonsen excavated at Junttevađđa, where he uncovered a total of 10 stone piles that lay in a row at intervals of between 5 and 13 metres. He found layers of charcoal in the stone piles, and thought these were fire pits. These stone piles are dated to approximately AD 1050. However, later research has concluded that it is not fire pits, but solid hearths associated with tent settlements that have been used by the Sami population.
17521940 жыл
1752 жылы шіркеу пастыры Йохан Бьоркман Каутокеинода тұрақты тұратын жалғыз адам ретінде тіркелді. 1756 жылға қарай, шіркеу аумағында үш тұрақты отбасы бар екені хабарланды: Матц Хиндерсон Хета және оның отбасы, қоңыраушы Мишель Андерсон Кеми және оның отбасы, сондай-ақ Олуф Андерсон Торненсис және оның отбасы. Каутокеино төңірегіндегі бұғы шаруашылығымен айналысатын саамилер бұғылардың қоныс аударуымен байланысты көшпелі өмір салған. П. Л. Смит "Kautokeino og Kautokeino lappene" кітабында 1754 жылы қазіргі Каутокеино муниципалитетінің аумағында 481 адам тұрғанын баяндайды. Бұл дерек шіркеудегі жазбаларға негізделген және ол Каутокеино 1751 жылы шекара белгіленгеннен кейін Норвегия құрамына өткеннен кейін жасалған шамамен дәл санау деп санайды. 1845 жылы Каутокеинодағы Лодикен (Лювидкохка) және Беальясварри тауларының ең биік нүктелерінде Струве геодезиялық доғасын өлшеу жұмыстары жүргізілді.
In 1752, church herder Johan Björkman was registered as the only permanent resident in Kautokeino. By 1756, it was reported that there were three permanent resident families at the church site: Matz Hinderson Hetta and his family, bell ringer Michel Andersson Kemi and his family, and Oluf Andersson Tornensis and his family. The reindeer herding Sami around Kautokeino led a nomadic existence, following the migrations of the reindeer. P. L Smith estimates in the book "Kautokeino og Kautokeino lappene" that the population in the area covering today's Kautokeino municipality was 481 people in 1754, based on church records, which he considers to be a fairly accurate census shortly after Kautokeino became part of Norway following the border drawing in 1751. In 1845, measurements were made for Struve Geodetic Arc at the mountain tops of Lodiken (Luvdiidcohkka) and Bealjasvarri in Kautokeino.
Ресей Финляндияға қарай жылқының көшіп-қонуына тыйым салды
Каутокеинодан ірі көші-қон 1852 жылы Финляндия шекарасы бұғылардың қоныс аударуына жабылды. Бұл Каутокеинодан бұғы шаруашылығымен айналысатын саамдардың көптеп көшіп кетуіне әкелді, әсіресе Каресуандоға көптеген адамдар қоныс аударды, бірақ сонымен қатар олардың көпшілігі Скьервойге де көшті. П. Л. Смит "Kautokeino og Kautokeino lappene" кітабында 1852 және 1889 жылдар аралығында Каутокеинодан Каресуандо мен Скьервойге 310 адам көшіп, олармен бірге шамамен 25-30 мың бұғыны алып кеткенін жазды. Шамамен 60 адам кейін Каутокеиноға қайта оралған. 1852 жылы Каутокеинода норвегиялық биліктің өкілдеріне қарсы саамдардың көтерілісі болды. Бұл норвегиялық үкіметтің қанау саясатына қарсы саамдар жасаған сирек зорлық әрекеттерінің бірі және саамдар мен норвегтер арасындағы адам өміріне әкелген жалғыз белгілі қақтығыс болды.
Major Emigration from Kautokeino In 1852, the border to Finland was closed to reindeer migration. This led to a significant number of reindeer herding Sami moving from Kautokeino, with a particularly large emigration to Karesuando, but many also moved to Skjervøy. P. L Smith writes in the book "Kautokeino og Kautokeino lappene that 310 people moved from Kautokeino to Karesuando and Skjervøy between 1852 and 1889, taking with them approximately 25 to 30 thousand reindeer. It is estimated that about 60 people later moved back to Kautokeino. In 1852, Kautokeino was the site of a Sami uprising against representatives of the Norwegian authorities. This was one of the few violent reactions by the Sami against the exploitation policies of the Norwegian government and was the only known confrontation between Samis and Norwegians with loss of human lives.
1894 жылы Аляскаға алғашқы көшіп келу
1894 жылдың 10 сәуірінде Каутокеинодан Аляскаға 6 отбасы мен 1 жалғыз ер адам барлығы 19 адам аттанды. Сапарды Талвиктен Виллиам А. Кьеллман Аляскадағы Шелдон Джексонның тапсыруымен ұйымдастырды. Шелдон Джексонның мақсаты – саамдардың бұғы шаруашылығындағы білімі мен тәжірибесін Аляскадағы инуиттерге үйрету болатын. Каутокеинодан кеткендердің тізімі отбасылар бойынша төменде келтірілген: Пер Аслаксен Рист және оның әйелі Берит Анн Андерсдаттер Шпейн, қыздары Марит және Ингермен бірге. Йохан Спейнсен Торненсис, оның әйелі Марит Грете Саломонсдаттер Наккалаярви және қызы Марит. Микель Йозефсен Наккала және оның әйелі Берит Анн Клеметсдаттер Хетта. Сэмюэл Джонсен Кеми, оның әйелі Кирстен Персдаттер Балс және балалары Сэмюэл мен Карен. Матис Аслаксен Эйра, оның әйелі Берит Йоханнседатер Хетта және ұлы Аслак. Аслак Ларсен Сомби және оның әйелі Брита Олсдаттер Нанго. Жалғыз ер адам – Фредерик Ларсен.
On April 10, 1894, 19 people left Kautokeino for Alaska, consisting of 6 families and 1 bachelor. The journey was organized by Willian A Kjellmann from Talvik on behalf of Sheldon Jackson in Alaska. Sheldon Jackson's purpose was to use the Sami's expertise in reindeer herding to teach this knowledge to the Inuit in Alaska. The names of those who left from Kautokeino are listed below, organized by families: Per Aslaksen Rist and his wife Berit Anne Andersdatter Spein with their daughters Marit and Inger. Johan Speinsen Tornensis, his wife Marit Grete Salomonsdatter Näkkäläjärvi, and their daughter Marit. Mikkel Josefsen Näkkälä and his wife Berit Anne Klemetsdatter Hætta. Samuel Johnsen Kemi, his wife Kirsten Persdatter Bals, and their children Samuel and Karen. Mathis Aslaksen Eira, his wife Berit Johannsedatter Hætta, and their son Aslak. Aslak Larsen Somby and his wife Brita Olsdatter Nango. Bachelor Fredrik Larsen.
1898 жылғы Манитоба сапары
1898 жылдың 4 ақпанында "Манитоба" кемесі Альтадан Нью-Йоркке қарай жолға шықты. Онда 539 бұғы және 113 жолаушы тасымалданды, олардың ішінде Каутокеинодан 44 адам бар еді, бәрі де "Манитоба сапарының" құрамында болды. Бұл экспедицияның мақсаты – Финнмарктен Клондайкқа бұғыларды жеткізу арқылы Клондайк алтын кеншілерінің ашаршылығын болдырмау болды. Сонымен қатар, Аляска тұрғындарына тұрақты тамақ көзін қамтамасыз ету мақсатында Аляскада бұғы шаруашылығын құру көзделді.
Departing from Alta on February 4, 1898, the vessel Manitoba set sail for New York. It carried 539 reindeer and 113 passengers, including 44 individuals from Kautokeino, all part of the Manitoba Journey. This expedition aimed to avert starvation among Klondike gold miners by moving reindeer from Finnmark to the Klondike. Additionally, it sought to establish reindeer farming in Alaska as a means to provide a consistent food source for Alaskans.
1900 жылғы халық саны
1900 жылы Каутокеинода 267 саам отбасы тұратын болса, 522 саам елік шаруашылығымен айналысты, жалпы саны 789 адамды құрады. 1894 және 1898 жылдары Каутокеинодан Аляскаға барлығы 63 адам сапар шекті. 1900 жылғы халық санына қарағанда, 63 адам сол жылғы халықтың шамамен 7 пайызын құрады. 1894 және 1898 жылдары сапарға шыққандардың бір бөлігі кейін Каутокеиноға қайтып келді, сондықтан бұл көрсеткіш Каутокеино халқының Америкаға қаншасы тұрақты түрде көшіп кеткенін дәл көрсетпейді.
The year 1900 saw Kautokeino home to 267 settled Sami individuals and 522 Sami engaged in reindeer herding, making up a total population of 789. In total, 63 people traveled to Alaska from Kautokeino in 1894 and 1898. Relative to the population in 1900, 63 people would have constituted about 7% of the population in 1900. Some of those who traveled in 1894 and 1898 later returned to Kautokeino, so the number does not precisely indicate the proportion of the population in Kautokeino that emigrated to America permanently.
1905 жылы одақтың таратылуы туралы референдум
Каутокеинода референдумда дауыс бергендердің барлығы Швециямен одақтардың таратылуынан кейін Норвегияның монархия болып қалуын қолдады. Каутокеино Норвегияда монархияны қолдаған 100% дауыс берген екі муниципалитеттен бірі болды.
In Kautokeino, 100% of those who voted in the referendum were in favour of Norway being a kingdom after the dissolution of the union with Sweden. Kautokeino was one of 2 municipalities in Norway where 100% voted for the kingdom.
1908-1910 жылдары Ньюфаундлендтегі бұғыларды бағу жобасы
1907 жылы 14 желтоқсанда "Анита" кемесі Альтадан Америкадағы Ньюфаундлендке қарай жолға шықты. Кемеде Каутокеинодағы Масиден екі отбасы, Квалсундтан бір жұбай және 300 бұғы болды. 1909 жылы тағы бір отбасы Масиден оларға қосылды. Сапардың мақсаты Ньюфаундлендте бұғы шаруашылығын дамыту еді. 1908 және 1909 жылдары Масиден барлығы 12 адам сапар жасады. Жоба 1910 жылы аяқталып, отбасылар Масиге қайтып оралды. Ньюфаундлендте бір бала дүниеге келгендіктен, 1910 жылы Масиге барлығы 13 адам оралды.
On December 14, 1907, the ship Anita departed from Alta bound for Newfoundland in America. Onboard were two families from Masi in Kautokeino, a married couple from Kvalsund, and 300 reindeer. In 1909, another family from Masi joined them. The purpose of the journey was to introduce reindeer herding in Newfoundland. A total of 12 individuals from Masi made the trip in 1908 and 1909. The project concluded in 1910, and the families returned to Masi. A child was born in Newfoundland, so in total, 13 people returned to Masi in 1910.
Отто фон Розен ісі
1917 жылдың 15-20 қаңтарында швед бароны Отто фон Розен қазіргі Каутокеино муниципалитеті немесе қазіргі Карасьок муниципалитеті, Финляндия шекарасына жақын жерде тұтқындалды. Ол тыңшылық қызметіне күдікті деп танылды. Ол Кристианияға (қазіргі Осло) жіберілді және 1917 жылдың ақпан айында айып танылмай босатылды, бірақ Швецияға қуылды. Оның багажында тыңшылық құралдары және ішінде көкқуыртқа бактериясы бар қант кубогы табылған. Бұл 80 жыл өткен соң жасалған сараптамамен расталды. Отто фон Розен қаңтар айының басында Каресуандо аймағында күдікті әрекеттері туралы газеттерде жазылған, содан кейін ол неміс тыңшысы деп күдіктелді. 1917 жылы Финляндия Ресей империясының құрамында болды және Германиямен соғыста еді. Каресуандо мен Каутокеино арасындағы қашықтық тік сызық бойынша шамамен 70 шақырымды құрайды.
Between 15 and 20 January 1917, the Swedish Baron Otto von Rosen was arrested in what is now the Kautokeino municipality or in today's Karasjok municipality, near the border with Finland. He was suspected of espionage. He was sent to Kristiania (now Oslo) and released in February 1917 without conviction but expelled to Sweden. It turned out that when his luggage was searched, it contained spy equipment and a sugar cube containing anthrax bacteria. This was confirmed by analysis 80 years later. Otto von Rosen had been mentioned in newspapers for suspicious activity in the Karesuando area earlier in January, and was then suspected of being a German spy. Finland in 1917 was part of the Russian Empire and at war with Germany. The distance between Karesuando and Kautokeino is approximately 70 kilometers in a straight line.
1919 жылғы испан тұмауы
Каутокеино 1919 жылдың қаңтар айында испан тұмауының қатты таралуынан ауыр зардап шекті; сол айда муниципалитетте 24 адам қайтыс болды, бұл халықтың 2,2 пайызына тең. 1920 жылы Каутокеинода 979 адам тұрды.
Kautokeino was severely affected by a wave of the Spanish flu in January 1919; that month, 24 people died in the municipality, corresponding to 2.2% of the population. In 1920, Kautokeino had a population of 979 people.
1921-1923 жылдардағы Баффин аралындағы бұғыларды бағу жобасы
1921 жылы Масиден 3 отбасы және Каутокеинодан 1 жалғыз ер адам Хадсон шығанағы компаниясының басқаруымен Канаданың Баффин аралында бұғы шаруашылығы жобасына тартылды. 13 адам мен 600-700 бұғыдан құралған топ 1921 жылғы 19 қазанда "Наскоби" кемесімен Алтадан сапарға шықты. Олардың мақсаты Баффин аралындағы Амаджуак шығанағы болды, ал бұл бұғы шаруашылығы жобасының мақсаты Америкадағы бұғы шаруашылығымен айналысқан бұрынғы жобалармен үйлесетін болды, яғни, үй бұғыларын кеңінен тарату арқылы жергілікті тұрғындарды тұрақты азық-түлікпен қамтамасыз ету. Жоба 1923 жылы аяқталды, және барлық қатысушылар Маси мен Каутокеиноға қайта оралды.
In 1921, 3 families from Masi and 1 bachelor from Kautokeino were recruited for a reindeer herding project in Baffin Island, Canada, under the auspices of the Hudson Bay Company. The group, consisting of 13 people and 600 700 reindeer, departed from Alta on October 19, 1921, aboard the ship Nascobie. Their destination was Amadjuak Bay on Baffin Island, and the purpose of this reindeer herding project was the same as previous ones involving reindeer in America, namely to introduce domestic reindeer herding and thus ensure a stable food supply for the residents. The project concluded in 1923, and all participants returned home to Masi and Kautokeino.
1931 жылдан бастап Маккензи өзенінің сағасында бұғыларды бағу жобасы
Каутокеинодан 3 отбасы Канаданың солтүстік жағалауына, Маккензи өзенінің теңізге құятын жерге, қазіргі Инувик қаласының жанына сапар жасады, ол 1953 жылы салынған. Топтың құрамында барлығы 10 адам болды. Бұл жобаның да мақсаты бұғы шаруашылығын енгізу және жергілікті халықты тұрақты азық-түлікпен қамтамасыз ету еді. Бұғылар Аляскадан әкелінді, ал Аляскадан Маккензи өзенінің сағасына дейін бұғыларды бастап келген бас малшы – Каутокеино мен Карашок арасындағы тауларда туған, әкесі Каутокеинолық Андерс Бер болды. Ол 1898 жылы Аляскаға эмиграциялаған. Аляскадан Маккензи өзенінің сағасына дейінгі сапар 1929 жылдан 1935 жылға дейін, 5 жылға созылды. Андерс Бер бұғыларды Канадаға жеткізгеннен кейін "Арктикалық Мұса" деп аталды.
3 families from Kautokeino traveled to the northern coast of Canada, to the area where the Mackenzie River flows into the sea, near the present day town of Inuvik, which was founded later in 1953. The group totaled 10 people. The purpose of this project, too, was to introduce reindeer herding and secure a stable food supply for the local population. The reindeer were sourced from Alaska, and the chief herder who led the reindeer from Alaska to the mouth of the Mackenzie River was Anders Bær, born in the mountains between Kautokeino and Karasjok, with a father from Kautokeino. He had emigrated to Alaska in 1898. The journey from Alaska to the mouth of the Mackenzie River took 5 years, from 1929 to 1935. Anders Bær earned the nickname "the Arctic Moses" after leading the reindeer to Canada.
Қазақстандағы ханшайымдар
1934 жылдың 27 наурызында Олав ханзада мен Марта ханшайым Каутокеиноға келді. Ханзадалар жұбы 29 наурыз, яғни Ұлы бейсенбіге дейін Каутокеинода болды, содан кейін Карасьоққа аттанды. Каутокеинода корольдік жұпты 80 бала қарсы алып, олардың келуіне құрмет көрсетіп, саам тілінде үш ән орындады. Ұлы бейсенбіде ханзадалар жұбы 1701 жылдан бері сақталған Каутокеино ескі шіркеуіндегі қызметке қатысып, одан әрі Карасьоққа жол тартты.
On Tuesday, 27 March 1934, Crown Prince Olav and Crown Princess Märtha arrived in Kautokeino. The Crown Prince couple stayed in Kautokeino until Thursday, 29 March (Maundy Thursday), before continuing to Karasjok. In Kautokeino, the royal couple was greeted by 80 children who sang three songs in Sami to honor their arrival. On Maundy Thursday, the Crown Prince couple attended a service at Kautokeino Old Church from 1701 before departing further to Karasjok.
Көші-қон өмір
Адольф Стин өзінің "Каутокеино зерттеулері" атты кітабында 1930 жылдары шығыс тауларында бір ғана қысқы үй болғандығын, демек, көшпенді саамдардың басым көпшілігі жыл бойы лаввуларда (дәстүрлі саам шатырларында) және гаммаларда (жер үйлерде) тұрғандарын жазған.
Adolf Steen writes in his book Kautokeino Studies that in the 1930s there was one winter house in the eastern mountains, which means that the vast majority of reindeer herding Sami still lived in lavvu (traditional Sami tents) and gamme (turf huts) all year round.
1940-1943 жылдар
1940 жылдың көктемінде Нарвик майданындағы соғысқа Каутокеинодан кем дегенде төрт сарбаз қатысты; олар Альта батальонының құрамында болды. 1940 жылдың тамызында төрт неміс сарбазы өзен арқылы Каутокеиноға келді; олар оқиға орнына жеткен алғашқы неміс сарбаздары еді. Олар қайта сапарға шықты, бірақ 1941 жылдың қысына дейін Каутокеинода тұрақты неміс әскері болған жоқ. Содан кейін олар мектеп-интернатты тұру үшін иеленді. 1942 жылы немістер Каутокеино муниципалитеті арқылы темір жол салуды жоспарлады. Бұл жол Рейсадален арқылы Каутокеиноға, содан кейін Карасёкқа дейін өтуі тиіс болды. Темір жол неміс Полярлық темір жолының бір бөлігі еді, ол Фаускеден Киркенеске дейін салынбақшы болған. Бұл жоспар 1943 жылы жарияланды. 1943 жылы немістер Каутокеинода 1200 метрлік ұшу-қону жолағы бар далалық әуежай салды. Ұшу-қону жолағының соңында әлі күнге дейін неміс Junkers Ju 52 ұшағының қирандылары сақталған.
During the war at the Narvik front in the spring of 1940, at least four soldiers from Kautokeino took part; they belonged to the Alta Battalion. In August 1940, four German soldiers came to Kautokeino by riverboat; they were the first German soldiers on the scene. They traveled again, and there was no permanent German presence in Kautokeino until the winter of 1941. Then they requisitioned the boarding school for accommodation. In 1942, the Germans planned to build a railway line through Kautokeino municipality. The line was to go via Reisadalen to Kautokeino and on to Karasjok. The railway was part of the German Polar Railway, which was planned to run all the way from Fauske to Kirkenes. The plan was stated in 1943. In 1943, the Germans built a field airport with a runway of 1,200 meters in Kautokeino. At the end of the runway there is still the wreckage of a German Junkers Ju 52.
1944 жыл
Саам автор Odd Mathis Hætta «Samebygder på Finnmarksvidda 2» кітабында тұтқын лагерінен қашқан үш серб тұтқыны туралы жазады, олар немістерге ұсталып, оқ жарып тасталады. Бұл оқиға 1944 жылдың тамызында Каутокеинодан оңтүстікке қарай 30 шақырым жердегі Áidejávriде болды. 1945 жылдың көктемінде норвегиялық сарбаздар денелерді қазып алып, Каутокеиноға тасыды. Олардың серб тұтқындары емес, басқа ұлттан болуы мүмкін, себебі серб тұтқындары 1942 жылдың 23 шілдесінен 15 желтоқсанына дейін Карасйокта ұсталып тұрған, ал бұл оқиға екі жылдан кейін болған. 139-шы тау бригадасы 3-ші тау дивизиясының 139-шы тау полкінің қалдықтарынан 1944 жылдың 5 маусымында құрылды. Каутокеино аймағындағы бригада командирі полковник Ширмбакер болды. Ол 6-шы SS Gebirgsjäger дивизиясынан уақытша алынған. Айта кетейік, 139-шы тау полкі 1940 жылдың маусымында Нарвик шайқасында норвегиялық күштерге жеңіліске ұшыраған неміс бөлімшесі болды, содан кейін одақтастар шегінген кезде Норвегия капитуляциялауға мәжбүр болды. Каутокеинодан келген сарбаздар қатысқан Альта батальоны Бьёрнфьеллдегі шайқастарға қатысқан норвегиялық бөлімдердің бірі болды. Австриялық сарбаз Тони Руссольд 1940 жылы Нарвик шайқасында Альта батальонына қарсы күресіп, 1944 жылдың күзінде Каутокеинодағы флангты қорғау күштерінің құрамында болды. Каутокеиноның оңтүстігінде және оңтүстік-батысында Мэттаварри, Йоппеварри, Áddjit, Gálggovárri және Junkkavárriде қорғаныс позициялары құрылды. Соңғы неміс сарбаздары 1945 жылдың 3 қаңтарында Каутокеинодағы позициядан шықты. Олар Каутокеинодан Goathteluoppalға, содан Финляндиядағы Hirvasқа, содан Финляндияның тікшесі арқылы Норвегиядағы Skibotnға дейін жалғасқан уақытша жолмен жүрді. 1941 жылдың күзінде Нарвик науқанына қатысқан 139-шы тау полкінің 2000 сарбазының тек 100-і ғана қалды, сондықтан Тони Руссольдтың полктегі және бригададағы қызметі, Нарвик науқанынан бастап 1944 жылдың күзінде Каутокеиноға дейінгі кезеңге дейін, ең ұзақ мерзімдердің бірі болуы керек. 1944 жылдың 23 қазанында Каутокеинода немістердің, нацистік полицияның, полиция бастығы Хоемнің және Каутокеино муниципалитетінің өкілдерімен кездесу өтті. Муниципалитет нацистермен және немістермен келісімге келді, Каутокеино халқы үлкен бұғы табынымен бірге Тромстағы Helligskogenге эвакуацияланып, немістермен сол жерде кездеседі. Немістер бұғы табын бақылауға алғысы келді, өйткені ол немістер үшін үлкен азық-түлік резерві болды, олар одақтастардың осы резервке қол жеткізуіне жол бермеуді қалады, сондай-ақ совет Қызыл Армиясы бұғыларды көлік үшін пайдалана алады деп қорқыды, бұғылар Мурманск майданында көлік үшін қолданылған сияқты. Келісім туралы халыққа норвег тілінде хабарланды. Алайда, халыққа ауызша бұйрық саам тілінде берілді, онда олар шығыстағы Anarjohkaдағы Helligskogenге эвакуациялануын сұрады. Полиция бастығы Хоем саам тіліндегі ауызша бұйрықтың норвег тіліндегі жазбаша бұйрықтан өзгеше екенін білген. Халық 1944 жылдың 30 қарашасына дейін Каутокеиноны тастап кетуі керек болды. Нәтижесінде халық саам тіліндегі ауызша бұйрықты тыңдап, Тромстағы Helligskogenге эвакуацияланбады, оның орнына Финнмарксвиддаға қашып, үлкен аумаққа тарады. Немістер бұғы табындарынан күткен ет резервін жоғалтты, ал халық мәжбүрлі эвакуациядан құтылды. Каутокеиноның 1330 тұрғынының 47-сі оңтүстікке мәжбүрлі түрде эвакуацияланды. Ауруға шалдан кейін оңтүстікке эвакуацияланған екі әйелдің тағдыры әлі белгісіз. Каутокеиноны шегінетін неміс әскерлері өртеп жіберді. Немістер 1944 жылдың 20 қарашасында Каутокеино шіркеуінің жерін өртеп жіберді, ал өртеу желтоқсанның бірінші аптасында аяқталды.
The Sámi author Odd Mathis Hætta writes in the book Samebygder på Finnmarksvidda 2 about 3 Serbian prisoners who had escaped from a prison camp and who were surprised and taken by the Germans and executed. This happened at Áidejávri, 30 kilometers south of Kautokeino in August 1944. The bodies were dug up and transported to Kautokeino by Norwegian soldiers in the spring of 1945. It is likely that they were not Serbian prisoners but from another nationality, this since the Serbian prisoners were held captive in Karasjok from 23 July 1942 to 15 December 1942, and this incident happened two years later. The 139th Mountain Brigade was formed on 5 June 1944 from the remnants of the 139th Mountain Regiment from the 3rd Mountain Division. The commander of the brigade in the Kautokeino area was Colonel Schirmbacker. He was on loan from the 6th SS Gebirgsjäger division. Incidentally, the 139th Mountain Regiment was the German unit that was about to be defeated by Norwegian forces at Bjørnfjell in June 1940, during the battles of Narvik before Norway had to capitulate when the Allies withdrew. Alta Battalion, where soldiers from Kautokeino also participated, were among the Norwegian units that took part in the battles at Bjørnfjell. The Austrian soldier Toni Russold took part in the battle against the Alta battalion in Narvik in 1940, and was part of the force that made up the flank protection in Kautokeino in the autumn of 1944. South and southwest of Kautokeino, defensive positions were established at Máttavárri, Joppevárri, Áddjit, Gálggovárri and Junkkavárri. The last German soldiers withdrew from the position in Kautokeino on 3 January 1945. The route they followed was a makeshift cart road that went south west from Kautokeino to Goathteluoppal, on to Hirvas in Finland and finally the road through the Finnish wedge to Skibotn in Norway. In the autumn of 1941, only 100 of the 2,000 soldiers were left from the 139th Mountain Regiment of those who had taken part in the campaign in Narvik, in that sense Toni Russold's period in the regiment and the brigade, from the campaign in Narvik all the way to Kautokeino in the autumn of 1944, must have been one of the longest. On 23 October 1944, a meeting was held in Kautokeino with representatives of the Germans, the Nazi police, police chief Hoem and representatives of Kautokeino municipality. The municipality reached an agreement with the Nazis and the Germans that the population of Kautokeino together with the large herds of reindeer should evacuate to the Helligskogen in Troms and meet the Germans there. The Germans wanted to take control of the reindeer herds because it constituted a large food reserve for the Germans, they wanted to prevent the Allies from getting hold of this food reserve, and because they feared that Soviet red army could use driving reindeer for transport, in a similar way to reindeer had been used for transport on the Murmansk front. The agreement was announced to the population in Norwegian. However, the verbal order to the population was given in Sámi and there the population was asked to evacuate to Helligskogen at Anarjohka in the east. Police Chief Hoem was aware that the oral order in Sámi was different from the written order in Norwegian. The population had to leave Kautokeino by 30 November 1944. The result was that the population listened to the oral order in Sámi and failed to evacuate to the Helligskogen in Troms, instead they escaped to the Finnmarksvidda and spread out over a large area. The Germans missed out on the meat reserve that the reindeer herds would have represented, and the population avoided forced evacuation. Of Kautokeino's 1,330 inhabitants, 47 were forcibly evacuated south. The fate of two women who fell ill and were forcibly evacuated south is still unknown. Kautokeino was burned down by retreating German forces. The Germans began the burning of the Kautokeino church site on 20 November 1944, and the burning was completed in the first week of December.
1945-1949 жылдар
1946 жылдың 5 ақпанында «Финнмаркспостен» газеті американдық табанды көліктермен сынақтар жүргізілгенін, олардың Альта мен Каутокеино арасындағы қашықтықты 5 сағатта жүріп өте алатынын хабарлады, ал бұғылармен керуендерді тартуға 3 күн уақыт кеткен. 1946 жылдың 11 қарашасында «Тромсё» газеті швед «көшпелі мектеп инспекторы» Израиль Роунгтың саам тілін зерттеу үшін Каутокеинода 4 апталық оқу сапарына өтініш білдіргенін жариялады. 1948 жылдың 25 қаңтарында қайта құру басқармасының казармасы толығымен өртеніп кетті. Ғимараттың ауданы шамамен 300 шаршы метрді құрады және соғыстан кейін Швециядан Каутокеиноға әкелінген болатын. Шериф кеңсесі осы казармада орналасқан, бірақ жақында ғана одан шығып кеткен. 1948 жылдың қаңтар және желтоқсан айларында Каутокеиноның оңтүстігіндегі аймақтарда 30-ға дейін жануардан тұратын қасқыр тобы бұғыларды өлтіріп, қораларын шашыратып жібергені туралы хабарлар келіп түсті. Қаңтар айында Áidejávri мен Oskal арасында 30-40 бұғы өлтірілді, ал желтоқсан айында сол аймақта тағы да қасқыр шабуылы болды. 1949 жылдың қаңтарында Көлік және байланыс министрлігі Каутокеино қонақ үйін салуға 280 000 крон бөлді. 1949 жылғы 280 000 крон 2022 жылы 6,7 миллион кронға бағаланады. 1949 жылдың 30 шілдесінде Каутокеино қаласының орталығындағы Каутокеино өзені арқылы салынған жаңа көпір қозғалысқа ашылды.
On Tuesday, 5 February 1946, Finnmarksposten reports that tests with American track vehicles have been done on the stretch between Alta and Kautokeino, showing that they can cover the distance in 5 hours, compared to reindeer pulling pulks that take 3 days for the same distance. On Monday, 11 November 1946, the newspaper Tromsø reports that the Swedish "nomad school inspector" Israel Roung has applied for a 4 week study stay in Kautokeino to study the Sami language. On 25 January 1948 the reconstruction administration's barracks burn down to the ground. The building was around 300 square meters and had been brought to Kautokeino from Sweden after the war. The sheriff's office had been located in the barracks but had just moved out. In January and December 1948, reports are made about wolf packs of up to 30 animals killing reindeer and scattering reindeer herds in areas south of Kautokeino. A wolf attack is reported between Áidejávri and Oskal, about 20 30 kilometers from Kautokeino, killing 30 40 reindeer in January, and wolf attacks in the same area again in December. In January 1949, the Ministry of Transport and Communications grants 280,000 kroner for the construction of Kautokeino guesthouse. 280,000 kroner in 1949 equals 6.7 million kroner in 2022. On Saturday, 30 July 1949, the permanent bridge over Kautokeino River in Kautokeino city center is opened for traffic.
1950-1959 жылдар
1951 жылдың 1 ақпанында Nord Norsk Hotelldrift Kautokeino қонақ үйін басқаруды өз міндетіне алады. Қонақ үйде 17 бөлме және 48 төсек бар. Қонақ бөлмелерінде су құбыры жоқ, жылыту отын мен кокспен жасалады. Ол мемлекеттік қаржыландыруда. Қонақ үй 1950 жылдың соңында салынып аяқталды. Сами халқы үшін ұлттық қолөнер мектебі, кейін Сами жоғары мектебі және бұғы шаруашылығы мектебі 1952 жылы Kautokeino-да ашылды. 1952 жылдың 3 қыркүйегінде Widerøe Norseman ұшағы қазіргі Ánarjohka ұлттық паркінің ішіндегі Gávdnjajávri-ге қонғанда апатқа ұшырады. Борттағы барлық төрт адам жарақатсыз аман қалды, бірақ ұшақ толығымен қирады. Ұшақ барлау қызметінің тапсырмасымен, Норвегия Совет Одағынан шабуылға ұшыраған жағдайда қолданылатын әскери жабдықты қоймаға жеткізуге бағытталған. Čábardasjohka гидроэлектростанциясы 1953 жылдың 15 желтоқсанында 150 кВт қуаттымен пайдалануға берілді. Гидроэлектростанция 400-500 абонентті электрмен қамтамасыз етеді. 1954 жылдың 28 наурызында Kautokeino-да алғашқы ресми бұғы жарысы өткізілді. Бұл шара Норвегиялық бұғы шаруаларының ұлттық қауымдастығының ауылда өткен ұлттық мәжілісіне орай ұйымдастырылды. Жарыс жолының ұзындығы шамамен 2 км-ді құрады және көпірден ағыс бойымен және кері бағытта жүргізілді. Жеңімпаз Карен Энн Кеми атанды. Kautokeino-дағы Норвегия Корольдік Әуе күштерінің базасы 1955 жылдың наурыз айында құрылды. 1957 жылдың 22 ақпанында Kautokeino-дағы бұғы сою комбинаты ашылды. Пер Хёсттың "Same Jakki" фильмінің премьерасы, оның бір бөлігі Kautokeino-да түсірілген және Kautokeino-дан шыққан бір отбасы туралы айтады, 1957 жылдың 21 наурызында өтті. Kautokeino шіркеуі 1958 жылдың 28 қыркүйегінде ашылды. 1959 жылдың 23 шілдесінде бейсенбі күні король Олав V Kautokeino-ға сапар шекті. Бұл Норвегия королінің ауылға алғашқы рет келгені. "Drammens Tidende" газетінің 24 шілдедегі санында корольдың қарттар үйіне келген кезде 97 жастағы Марит Хеттамен амандасып тұрған суреті жарияланды. Франк және Реджин Юльс 1959 жылы Kautokeino-да Юльс күміс галереясын ашты. Реджин Юльс Шығыс Пруссиядан, ал Франк Юльс Даниядан шыққан.
On 1 February 1951, Nord Norsk Hotelldrift takes over the operation of Kautokeino Guesthouse. The guesthouse has 17 rooms and 48 beds. There is no running water in the guest rooms, and heating is done with wood and coke. It is financed by the state. The guesthouse was completed in late 1950. The National Home Industry School for Sami, later the Sami Upper Secondary School and Reindeer Herding School, opens in Kautokeino in 1952. On 3 September 1952, a Widerøe Norseman plane is wrecked during landing at Gávdnjajávri inside today's Ánarjohka National Park. All four people on board escape unharmed, but the plane is completely destroyed. The plane was on assignment for the intelligence service to deliver military equipment to a depot to be used in the event of Norway being attacked by the Soviet Union. Čábardasjohka power plant opens on 15 December 1953 with a capacity of 150 kW. The power plant supplies 400 500 subscribers. On Sunday, 28 March 1954, the first official reindeer race is organized in Kautokeino. The event takes place in connection with the Norwegian Reindeer Herders' National Association holding its national meeting in the village. The track was about 2 km long and went downstream from the bridge and back. The winner of the competition was Karen Anne Kemi. The Royal Norwegian Air Force station in Kautokeino is established in March 1955. On Friday, 22 February 1957, the reindeer slaughterhouse in Kautokeino opens. The film Same Jakki by Per Høst, which is partly filmed in Kautokeino and is about a family from Kautokeino, premieres on Thursday, 21 March 1957. Kautokeino Church is inaugurated on Sunday, 28 September 1958. On Thursday, 23 July 1959, King Olav V visits Kautokeino. It is the first time a Norwegian king visits the village. In the newspaper Drammens Tidende of 24 July, there is a picture of the king greeting 97 year old Marit Hætta during the king's visit to the old age home. Juhls' silver gallery is established in Kautokeino in 1959 by Frank and Regine Juhls. Regine Juhls is originally from East Prussia, while Frank Juhls was from Denmark.
1960-1969 жылдар
1960 жылғы 22 қазанда Алтадағы Танген-Брудан Клофта арқылы Суолувуопмиге дейінгі жол пайдалануға берілді. Бұл жол жыл бойы жұмыс істейді және қыс айларында жабылатын Бескадес жолының орнын басады. 1960 жылғы 8 қарашада Финляндия шекарасына дейінгі жол көлік қозғалысына ашылды. Шекараға дейінгі соңғы 1,7 км сапасы әлі де нашар, бірақ көлік жүруге жарамды. Жолдың көп бөлігі (42 км-нің 37 км) Каутокеино муниципалитетінің бюджеті және муниципалитет банкінен алынған несиелер есебінен қаржыландырылды. 1958 жылдан бері 45 расталған туберкулез жағдайы тіркелген Каутокеинодағы туберкулез эпидемиясы 1961 жылы бақылауға алынды. Халықтың толыққанды және жүйелі рентгендік тексеруі мен вакцинациясы таралуын тоқтатуға көмектесті. Каутокеинодағы эпидемия Норвегиядағы соңғы 60 жылдағы ең кең таралған туберкулез эпидемиясы деп есептеледі. 1962 жылғы 30 желтоқсанда Каутокеино қонақ үйі толығымен өртеніп кетті. Ешкім жарақат алмады. Муниципалитет халқы 2000 адамнан асты, 1963 жылғы 1 қаңтарда 2063 тұрғын тіркелді. 1963 жылғы 1 желтоқсанда Гуовдагеаинну Саами Сеарви құрылды. Аслак Лосо жергілікті қауымдастықтың төрағасы болып сайланды. 1963 жылғы 2 желтоқсанда Норд-Тромстан Каутокеиноға электр желісі ашылды, соның арқасында электрмен жабдықтау тұрақталды. Čábardašjohka электр стансасынан қосымша электр қуаты келіп тұрғандықтан, электрмен жабдықтаудың тұрақсыздығы азайды. Čábardašjohka электр стансасының өндірісі Каутокеинодағы тұтынуды қамтамасыз ете алмағандықтан, электр қуаты уақыт-уақытпен шектеліп келді. 1965 жылғы 11 қарашада Алта мен Каутокеино арасындағы жыл бойы жұмыс істейтін жол ашылды. Жолды ресми түрде ашу кешірек болады және тағы да жұмыстар жасау қажет, бірақ қыста да жол ашық, Каутокеиноны Алтамен жыл бойы байланыстырады. Каутокеинодағы туристік қонақ үй 1966 жылдың шілдесінде ашылды. Қонақ үйде 100 төсек бар, құны 1966 жылы 5 миллион кронды құрады, 2022 жылы 59 миллион кронға тең. 1967 жылы жиде жинау маусымында тауларда күрт ауа райы өзгеріп, көптеген адамдарды дайынсыз жағдайға түсірді. 6 тамызда Финнмарксвиддада екі жиде жинаушы жоғалып кетті. Тромсёден келген 60 жастағы әйел Каутокеинодан солтүстікке қарай 70 шақырым жердегі Суолувуопми ауданында, ал Алтадан келген 75 жастағы ер адам Каутокеинодан оңтүстікке қарай 20 шақырым жердегі Оскалдан батысқа қарай жоғалып кетті. 7 тамыз күні түні жағдай нашарлап, Каутокеинода 42 мм жауын-шашын жауды. Жоғалғандарды табу үшін кең ауқымды іздеу-құтқару операциясы басталды. Өкінішке орай, әйел 11 тамызда қайтыс болды, ал ер адам екі жылдан кейін, 1969 жылдың тамызында табылды. Каутокеинодан Биеджоваггиге дейінгі автомобиль және құрылыс жолы 1968 жылдың маусым-шілде айларының соңында басталып, сол жылдың соңында көліктерге ашылды. 1969 жылғы 19 сәуірде, сенбі күні ханшайым Соня мен ханзада Харальд Каутокеиноға келді. Олар Карасьоктан, ішінара қар мотоциклімен, қар мотоциклімен жүріп, соңғы бөлігін тікұшақпен келді. 20 сәуірде олар Каутокеино шіркеуінде қызметке қатысты, содан кейін Каутокеинодан солтүстікке қарай 40 шақырым жердегі Биеджоваггидегі құрылыс жүргізіліп жатқан кен аймағын аралады.
The road from Tangen Bru in Alta via Kløfta to Suolovuopmi is put into operation on Saturday, 22 October 1960 This stretch is an all year road and replaces the road over Bæskades, which has been closed during winter. The road up to the Finnish border is opened for traffic on Tuesday, 8 November 1960. The last 1.7 km up to the border is still of poor quality, but the road is passable for car traffic. Large parts of the road (37 km of 42 km) are financed by Kautokeino municipality through the municipal budget and through loans the municipality has taken up in the municipal bank. The tuberculosis epidemic in Kautokeino, which has resulted in 45 confirmed tuberculosis cases since 1958, comes under control in 1961. Comprehensive and systematic X ray screening of the population and vaccination help stop the spread. The epidemic in Kautokeino is described as the most extensive tuberculosis epidemic in Norway in the last 60 years. On Sunday, 30 December 1962, Kautokeino guesthouse burns down to the ground. No people are injured. The population of the municipality exceeds 2000, with 2063 inhabitants as of 1 January 1963. Guovdageainnu Sámi Searvi is established on 1 December 1963. Aslak Loso is elected as the chairman of the local association. On 2 December 1963, the power line from Nord Troms to Kautokeino opens and the power supply becomes more stable with the power supply from Kildalen power plant in addition to the Čábardasjohka power plant. The power supply to Kautokeino has been unstable with power rationing at times, this since the power production from Čábardašjohka has not been sufficient to cover the consumption in Kautokeino. On Thursday, 11 November 1965, the all year road between Alta and Kautokeino opens. The road will not be officially opened until later and some additional work still remains, but the road is passable in winter, giving Kautokeino an all year road connection to Alta. The tourist hotel in Kautokeino opens in July 1966. The hotel has 100 beds and costs 5 million kroner in 1966, equivalent to 59 million kroner in 2022. In the midst of the cloudberry season in 1967, a sudden bout of treacherous weather struck the mountains, catching many people off guard. On 6 August, two cloudberry pickers were reported missing in Finnmarksvidda. A 60 year old woman from Tromsø disappeared in the Suolovuopmi area, 70 kilometers north of Kautokeino, while a 75 year old man from Alta vanished west of Oskal, twenty kilometers south of Kautokeino. The situation worsened on the night of 7 August, when the region experienced severe weather, leading to 42 mm of precipitation in Kautokeino. An extensive search operation was launched to locate the missing individuals. Tragically, the woman was found deceased on 11 August, while the man remained undiscovered until two years later, in August 1969. The car and construction road from Kautokeino to Biedjovággi starts at the end of June–July 1968 and opens for car traffic later in the year. Saturday, 19 April 1969, Crown Princess Sonja and Crown Prince Harald visit Kautokeino. They arrive from Karasjok, partly by snowmobile, snowmobile driving, and the final stretch by helicopter. On Sunday, 20 April, they attend a church service in Kautokeino Church, before visiting the mining area in Biedjovággi, 40 kilometeres north of Kautokeino, which is under construction.
1990-1999 жылдар
Сами Гран-приі алғаш рет 1990 жылы Каутокеинода өткізілді. 1990 жылдың 11 қазанында екі адаммен бірге Bell 206 JetRanger тікұшағы Каутокеино муниципалитеті Суолувуопмиден батысқа қарай 2 шақырым қашықтықта апатқа ұшырады. Апатта екі адам да қаза тапты. Тікұшақ Квенгангеннен Масиге қарай ұшып бара жатқан. Биеджовагги кен орындары екінші рет 1991 жылдың 20 қыркүйегінде жабылды. 110 адам жұмысынан айырылды, олардың 50-сі кен орнында жұмыс істесе, қалғаны қосалқы мердігерлердің қызметкерлері болды. 1985-1991 жылдар аралығындағы екінші жұмыс кезеңінде Биеджовагги кен орындарынан барлығы 24 000 тонна мыс және 6 000 кг алтын өндірілді. Салыстыру үшін, 1708 жылдан 1947 жылға дейінгі жұмыс кезеңінде Рёростағы Nye Storwartz кен орындарынан 40 000 тонна мыс өндірілді. Муниципалитетте 3000-нан астам тұрғын бар, 1992 жылдың 1 қаңтарына қарай 3011 адам тұрды. 1992 жылдың 7 тамызында король Харальд пен королева Соня Солтүстік Норвегияға сапар барысында Каутокеиноға келді. Патшалық жұп тікұшақпен келіп, Каутокеинода шамамен 3 сағатқа тоқтады. 1992 жылдың қараша айында Бактехарджи көп мақсатты залы ашылды. Нобель сыйлығының лауреаты Ригоберто Менчу Тум желтоқсан айында Каутокеиноға келіп, 1992 жылдың 13 желтоқсанында жексенбі күні шіркеу қызметіне қатысты. Оны Сами Парламентінің төрағасы Оле Герик Магга шақырған. 1993 жылдың 28 қазанында, бейсенбі күні, Каутокеинода жаңа пиво сату орны ашылғаннан кейін 20 жылдан астам уақыттан бері алғаш рет пиво тікелей сатылымға түсті. 1994 жылы Каутокеинода үйрекке жазғы аңшылық ашылды, бастапқыда үш жылдық сынақ ретінде. Кейін бұл шара жалғасты. Каутокеинода көктемгі үйрек аулау дәстүрі бар. Әуе күштерінің Каутокеино станциясы 1995 жылдың 1 тамызында жеке бөлімше ретінде жабылып, 131-ші Әуе қанаты Соррейзаға қарастырылды. Жұмысшылар саны 21-ден 13-ке дейін азайтылды, Каутокеинода енді әскери қызметшілер жоқ; станция жабылған кезде Каутокеинода 5 әскери қызметші болған. Далай-лама 1996 жылы Елуінші күн мейрамында Каутокеиноға келді. Ол Каутокеинодан 1996 жылдың 27 мамырында, Елуінші күн мейрамының екінші күні шықты. Каутокеинода ол Норвегияның (Оле Хенрик Магга), Швецияның (Ингвар Арен) және Финляндияның (Пекка Айкио) Сами парламенттерінің төрағаларымен кездесті. Үш Сами Парламенті бірлескен мәлімдемесінде Қытайдың Тибет халқына қарсы адам құқықтарын бұзуын айыптап, Тибетті Қытайдың оккупациялаған елі деп мәлімдеді. 1997 жылдың 1 қаңтарында муниципалитеттегі ең көп тұрғын саны - 3 176 адамды құрады. 1997 жылдың 6 сәуірінде, жексенбіде, Бьорре Кнудсен Страндебарм деканатында "епископқа бекітілді". Дін қызметкерін тағайындау рәсімі Каутокеино шіркеуінде өтті және қызу пікірталас тудырды. Каутокеинодағы приход пасторы Олав Берг Лингмо Норвегия шіркеуімен болған жанжал кезінде Бьорре Кнудсенді қолдады. Дау-дамай аборт және гомосексуализм мәселелеріне қатысты, онда приход пасторы Олав Берг Лингмо Бьорре Кнудсенді Норвегия шіркеуінің бұл мәселелерге тым либералды көзқараспен қарауына келіседі. 1998 жылдың 2 шілдесінде шіркеу министрі Джон Лильетун шіркеу діни қызметкері мен епископ Ола Штайнхольт арасындағы жанжалға байланысты Олав Берг Лингмоға қарсы сотқа арыз беруге шешім қабылдады. Олаф Берг Лингмоның тағы бір мәселесі - ол епископты өзінің рухани жетекшісі ретінде қабылдамауы. 1999 жылдың 9 қазанында Hættas landhandel соңғы рет жабылды. Дүкен сол жылдың желтоқсан айында Rema 1000 ретінде қайта ашылды.
Sami Grand Prix is held for the first time in Kautokeino in 1990. On Thursday, 11 October 1990, a Bell 206 JetRanger with two people on board crashed about 2 miles west of Suolovuopmi in Kautokeino municipality. Both people on board died in the crash. The helicopter was on its way from Kvænangen to Masi. Biedjovággi mines shut down for the second time on 20 September 1991. 110 people lose their jobs, 50 people associated with the mine itself and the rest employees of subcontractors. During the second operating period from 1985 to 1991, a total of 24,000 tonnes of copper and 6,000 kg of gold were extracted from the Biedjovággi mines. For comparison, 40,000 tonnes of copper were extracted from the Nye Storwartz mines in Røros during the operating period that extended from 1708 to 1947. The population of the municipality exceeds 3,000, with 3,011 inhabitants as of 1 January 1992. On Friday, 7 August 1992, King Harald and Queen Sonja visit Kautokeino during their consecration tour in Northern Norway. The royal couple arrives by helicopter and stays in Kautokeino for about 3 hours. Báktehárji multi purpose hall opens in November 1992. Nobel Peace Prize winner Rigoberto Menchu Tum visits Kautokeino in December and participates in a church service on Sunday, 13 December 1992. She is invited by Sami Parliament President Ole Herik Magga. On Thursday, 28 October 1993, beer is available for purchase over the counter in Kautokeino for the first time in over 20 years when the new beer outlet opens. Spring hunting for ducks is opened in Kautokeino in 1994, initially as a three year trial arrangement. The arrangement is later continued. Spring duck hunting has traditions in Kautokeino. The Air Force's Kautokeino station is closed as a separate unit on 1 August 1995 and is placed under the 131st Air Wing Sørreisa. The number of employees is reduced from 21 to 13, and there are no longer conscript soldiers in Kautokeino; there were 5 conscript soldiers in Kautokeino when the station closed down. The Dalai Lama visits Kautokeino during Pentecost 1996. He leaves Kautokeino on the second day of Pentecost, 27 May 1996. In Kautokeino, he meets the Sami Parliament presidents of Norway (Ole Henrik Magga), Sweden (Ingwar Åhren), and Finland (Pekka Aikio). In a joint statement, the three Sami parliaments condemn China's human rights violations against the Tibetan people, stating that Tibet is an occupied country and that China's occupation. The peak number of inhabitants in the municipality as of 1 January 1997, with 3,176 inhabitants. On Sunday, 6 April 1997, Børre Knudsen is "ordained as a bishop" in Strandebarm deanery. The ordination takes place in Kautokeino Church and is highly controversial. Parish priest Olav Berg Lyngmo in Kautokeino supports Børre Knudsen in the conflict with the Norwegian Church. The dispute revolves around views on abortion and homosexuality, where Børre Knudsen is supported by parish priest Olav Berg Lyngmo in the opinion that the Norwegian Church has a too liberal view on these issues. On Friday, 2 July 1998, Church Minister Jon Lilletun decides to file a dismissal case against parish priest Olav Berg Lyngmo due to the conflict between the parish priest and Bishop Ola Steinholt. Olav Berg Lyngmo has, among other things, not accepted the bishop as his spiritual leader. On Saturday, 9 October 1999, Hættas landhandel closes its doors for the last time. The store reopens as Rema 1000 in December of the same year.
2010-2019 жылдар
2013 жылдың 16 желтоқсанында қалалық кеңес 10 дауысқа 9 қарсы дауыспен швед компаниясы Arctic Gold-тың Биеджоваггиде кен өндірудің салдарына бағалау жүргізуге рұқсат беру туралы өтінішін қабылдамады. 2016 жылдың тамызында үшінші Сапми Прайд ЛГБТ фестивалі жергілікті шіркеу кеңесі өз шіркеуінде геилер мен лесбияндарды үйлендіруден бас тартқанына, сондай-ақ шіркеудің бас діни қызметкері гомосексуализмді адамдар жеңіп шыға алатын нәрсе деп айтқанына наразылық ретінде Каутокеиноға көшірілді.
On 16 December 2013, the municipal council rejected with 10 votes against 9 an application from the Swedish company Arctic Gold for permission to carry out a consequence assessment for mining in Biedjovággi. In August 2016, the third Sápmi Pride LGBT festival was moved to Kautokeino to protest that the local church council refused to wed gays and lesbians in its church, and to protest that the lead priest for the parish said that homosexuality is something that people can rid themselves of.
2020 жылдан бастап
2021 жылы жаңа бастауыш және орта мектептің құрылысы басталды. Бюджеті 207 миллион. Жалпы ауданы шамамен 6000 м². 2023 жылдың 16 қаңтарында Каутокеино муниципалитетіне берілді. 16 ақпанда оқушылар мен мұғалімдер көшіп келді. 2022 жылы Беивваш саам Ұлттық театры және Саам жоғары мектебі мен Бұғы шаруашылығы мектебі үшін жаңа бірлескен ғимаратының құрылысы басталды. Бюджеті 485 миллион. Жалпы ауданы шамамен 7000 м². 2024 жылдың 1 тамызында пайдалануға берілді. Жаңа бастауыш және орта мектепті 2023 жылдың 18 сәуірінде Мұрагер ханзада Хакон ресми түрде ашты. 2023 жылдың сәуір айында үкімет Каутокеинода қаз аулауға қатысты жаңа ереже қабылдады. Квота 500 қазға белгіленді, оның ішінде қаз, қара алтын, қызыл кеуделі және қара мергендер аулауға рұқсат етілді, ал аңшылық кезеңі 5 мамыр мен 6 маусым аралығында 15 күнге созылады. Бұл туралы Климат және қоршаған орта министрі Эспен Барт Эйде мәлімдеді. НАТО-ның «Nordic Response 2024» оқу-жаттығуына байланысты Норвегияның (Бьёрн Арил Грам), Швецияның (Пал Йонсон) және Финляндияның (Антти Хякканен) үш қорғаныс министрі 2024 жылдың 9 наурызында Кивиломполо шекаралық пунктінде кездесіп, Швеция және Финляндия күштерінің НАТО мүшелері ретінде Норвегия мен Каутокеиноға өтуін атап өтті. Шекарадан өткен күш – шамамен 5000 сарбаздан тұратын швед-фин дивизиясы, сонымен қатар танктер мен реактивтік артиллерия сияқты техникалар да болды. Бұл тарихымызда Каутокеинода өткен НАТО жаттығуында фин және швед әскерлерінің НАТО мүшелері ретінде Норвегияға кірген алғашқы жағдай.
In 2021, construction begins for a new elementary and secondary school. Budget of 207 million. Gross area approx. 6,000 m². Taken over by Kautokeino municipality on 16 January 2023. On 16 February, students and teachers move in. In 2022, construction begins for a new joint building for Beaivváš Sámi Našunálateáhter and the Sami High School and Reindeer Herding School. Budget of 485 million. Gross area approx. 7,000 m². Moving in on 1 August 2024. The new elementary and secondary school is officially opened by Crown Prince Haakon on 18 April 2023. In April 2023, the government adopts a new regulation concerning spring hunting of ducks in Kautokeino. The quota is set at 500 ducks, with species such as the tufted duck, common goldeneye, red breasted merganser, and common merganser being huntable, and the hunting period is set to last 15 days between 5 May and 6 June. In connection with the announcement of the regulation, Minister of Climate and Environment Espen Barth Eide states that spring duck hunting has been important in Sami tradition for gaining access to food after winter. In connection with the NATO exercise Nordic Response 2024, the three defense ministers of Norway (Bjørn Arild Gram), Sweden (Pål Jonson), and Finland (Antti Häkkänen) met on March 9, 2024, at the Kivilompolo border crossing to mark the crossing of Swedish and Finnish forces into Norway and Kautokeino as NATO members. The force that crossed the border was a combined Swedish Finnish division of about 5000 soldiers with accompanying vehicles, including, among other things, tanks and rocket artillery. This is the first time in history that a NATO exercise in Kautokeino involves the crossing into Norway by Finnish and Swedish forces as NATO members.
Үкімет
Каутокеино муниципалитеті бастауыш білім беру (10-сыныпқа дейін), амбулаториялық денсаулық сақтау қызметтері, зейнеткерлерге қызмет көрсету, әлеуметтік қамтамасыздандыру және басқа да әлеуметтік қызметтер, жер учаскелерін жоспарлау, экономикалық даму, муниципалдық жолдар мен коммуналдық желілерді ұстауға жауапты. Муниципалитет тікелей сайланған өкілдерден құралған муниципалдық кеңеспен басқарылады. Әкім муниципалдық кеңес мүшелерінің дауысымен тағайындалады. Муниципалитет Индре-ог-Остре-Финнмарк аудандық сотының және Хологланд апелляциялық сотының қарауында болады.
Kautokeino Municipality is responsible for primary education (through 10th grade), outpatient health services, senior citizen services, welfare and other social services, zoning, economic development, and municipal roads and utilities. The municipality is governed by a municipal council of directly elected representatives. The mayor is indirectly elected by a vote of the municipal council. The municipality is under the jurisdiction of the Indre og Østre Finnmark District Court and the Hålogaland Court of Appeal.
Муниципалды кеңес
Каутокеиноның муниципалдық кеңесі (Kommunestyre) төрт жылдық мерзімге сайланатын 19 өкілден құралған. Келесі кестелерде саяси партиялар бойынша кеңестің қазіргі және бұрынғы құрамы көрсетілген.
The municipal council (Kommunestyre) of Kautokeino is made up of 19 representatives that are elected to four year terms. The tables below show the current and historical composition of the council by political party.
География
Гуовдагейдну/Каутокеино – Финнмарк округінің ең оңтүстік муниципалитеті және ол бірнеше муниципалитетпен шекаралас: солтүстікте Алта муниципалитеті, шығыста Карасйок муниципалитеті, батыста Нордрейса муниципалитеті және Квенанген муниципалитеті (Тромс округінде), ал оңтүстікте Энонтекио муниципалитеті (Финляндияда). Бұл Норвегиядағы ең үлкен муниципалитет. Шамамен 10 000 көлді Финнмарксвидда платосының маңызды бөлігі Каутокеино муниципалитетінің ішінде орналасқан. Анарйокка ұлттық паркі муниципалитеттің аумағында жартылай орналасқан. Анарйокка және Карасйокка өзендерінің бастаулары осы парктің ішінде. Муниципалитеттің ең биік нүктесі – биік тау Моллеюс. Күз мезгіліндегі алғашқы қатқан күнінің орташа мерзімі 19 тамыз, бұл 79 күндік орташа мұзсыз маусымды құрайды (1981-2010 жылдар аралығындағы орташа көрсеткіш). Қыс әдетте қазанның ортасынан сәуір айына дейін созылады, бірақ суық қыс тек желтоқсан мен ақпан айларында ғана байқалады. Суық қыс кезінде температура -40°C және одан да төмен түсуі мүмкін.
Guovdageaidnu/Kautokeino is the southernmost municipality of Finnmark county and it shares a border with several municipalities: Alta Municipality to the north, Kárášjohka Karasjok Municipality to the east, Nordreisa Municipality and Kvænangen Municipality (in Troms county) to the west, and Enontekiö Municipality (in Finland) to the south. At , it is the largest municipality in Norway. A total of approximately 10,000 lakes cover A significant part of the Finnmarksvidda plateau is located inside Kautokeino municipality. Anárjohka National Park is partially located in the municipality. The rivers Anarjohka and Karasjohka have their headwaters inside the park. The highest point in the municipality is the tall mountain Mollejus. and average date for first freeze in autumn is 19 August giving an average frost free season of 79 days (1981 2010 average). While winter usually lasts from mid October until well into April, the hard winter is only for December–February. During hard winter, temperatures can drop as far as 40 °C ( 40 °F) and beyond.
Құстар
Оңтүстікке қарай орналасқан Гувадегейдну/Каутокеино аймағы Финляндиямен шекаралас және өте қызықты құс фаунасына ие. Бұл муниципалитетте мыңдаған көл бар, олар Altaelva су жүйесімен бірігіп, көптеген су жатақтарына орталық болады. Ұшқыр аққу кейде кездеседі, ал қызыл аяқ шаян жиі ұшырасады.
Lying south in the county, and bordering with Finland, Guovdageaidnu/Kautokeino has a very interesting birdlife. There are virtually thousands of lakes in the municipality, and these combined with the Altaelva waterway system provide habitats for a whole host of wetland species. Whooper swan can sometimes be found while spotted redshank are not uncommon.
Көлік
Ең жақын әуежайлар – Каутокеинодан шамамен Алта әуежайы және Каутокеинодан шамамен Енонтекио әуежайы. Шағын Kautokeino әуежайы ауылда орналасқан, бірақ коммерциялық рейстерді жүзеге асырмайды. Еуропалық E45 тас жолы Каутокеино арқылы өтеді, ол Батыс Финнмарк пен Оңтүстік Скандинавия арасындағы ең қысқа және жылдам маршруттың бір бөлігі болып табылады.
The nearest airports are Alta Airport, about from Kautokeino, and Enontekiö Airport, about from Kautokeino. The small Kautokeino Airport is located in the village, but it has no commercial services. European route E45 runs through Kautokeino, part of the shortest and fastest route between western Finnmark and southern Scandinavia.
Халық саны
Гуовдагейдну/Каутокеино ауылында муниципалитеттегі 3000 адамның шамамен 1300-ы тұрады. Мазе ауылында 400-ге жуық адам тұрады, ал муниципалитеттегі қалған адамдар аймаққа шашырап орналасқан 14 кішігірім ауылда тұрады. Соңғы 10 жылда халық саны шамамен 3%-ға төмендеді. Гуовдагейдну/Каутокеиноның демографиялық құрамы Финнмарк округінің және Норвегияның жалпы құрамынан ерекшеленеді: халықтың 50%-дан астамы 30 жасқа дейін. Сондай-ақ, 66 жастан асқан адамдардың саны ұлттық орташа көрсеткіштен екі есе аз. Әйелдер мен еркектер арақатынасы 100 еркекке 86 әйелді құрайды. Соңғы бірнеше жыл бойы Каутокеино жоғары жұмыссыздық деңгейімен күресіп келеді, ол 2006-2007 жылдары 10%-ға жеткен. Сами тілі кеңесінің тапсырысымен 2000 жылы жүргізілген сауалнама нәтижесінде халықтың 96 пайызы сами тілінде сөйлейтіні анықталды.
In the village of Guovdageaidnu/Kautokeino, about 1,300 of the 3,000 people in the municipality reside. The village of Máze has about 400 people, while the remaining people in the municipality live in 14 smaller villages scattered around the area. The population has been declining about 3% over the last 10 years. Guovdageaidnu/Kautokeino has different demographics than Finnmark county and Norway as a whole: more than 50% of the population is younger than 30 years. Also, the number of people older than 66 years is half of the national average. The gender ratio amounts to 86 women for every 100 men. For the last couple of years, Kautokeino has been plagued by high rates of unemployment, peaking at 10% in 2006/2007. A survey conducted on behalf of the Sami Language Council in the year 2000 showed that 96 percent of the population are Sami speakers.
Мәдени іс-шаралар
Гуоведээйдну Каутокеино қазіргі уақытта Солтүстік саамдардың мәдени орталығы болып табылады және саамдықтардың ең танымал мәдени шараларының бірнешеуін қабылдайды. Ең ірі шара – саамдықтардың Пасха фестивалі. Пасха дәстүрлі түрде саамдардың үйлену тойларын және мінездеме беру рәсімдерін тойлау үшін жиналатын уақыт еді. Бүгінде саам мәдениеті көптеген йоик концерттерімен, саамдық театрлық қойылымдармен, бұғы шабысымен, қар мотоциклі жарыстарымен, мұз балық аулау жарыстарымен, мерекелермен және Саам Гран-приімен атап өтіледі – бұл «Евровидение» ән байқауының саамдық нұсқасы, онда ең жақсы әнмен қатар, ең жақсы йоик та таңдалады. Сонымен қатар, Сами кинофестивалі әдетте Пасха кезінде өтеді, ол қардан жасалған ашық аспан астындағы кинотеатрымен ерекшеленеді. Маусым айында жыл сайынғы Guovdageaidnu Kautokeino жаяу және велосипедпен жүру шарасына саамдар бірнеше шақырымды жаяу немесе велосипедпен екі есе қашықтықты жүру үшін келеді. Тамыз айында Ақ балық фестивалі мен Күз фестивалі өтеді. Соңғысы – концерттерге толы демалыс күндерінен тұратын мереке, сонымен қатар (мұз баспаған) өзенде қар мотоциклін суға түсіру жарыстарын қамтиды. Егер жүргізушілер тым баяу жылдамдықпен жүрсе немесе өткір бұрылыс жасаса, қар мотоциклі батып кетеді.
Guovdageaidnu Kautokeino is perhaps the cultural center of Northern Sámi today, and hosts several of the most well known Sami cultural events. The biggest event is the Sámi Easter Festival. Easter has traditionally been the time when the Sámis gather to celebrate weddings and confirmations. Today, also the Sami culture is celebrated with many yoik concerts, Sami theater shows, reindeer races, snowmobile races, ice fishing competitions, parties, and the Sámi Grand Prix; a Sámi version of the Eurovision Song Contest where in addition to the best song, the best yoik is also selected. In addition, the Sami Film Festival is usually held during the Easter, which is notable for having an outdoor cinema made of snow. In June, the annual Guovdageaidnu Kautokeino Walk/Bicycle Ride, has Sámis return to Guovdageaidnu Kautokeino, just to walk a few kilometers, or ride a bicycle for twice the distance. In August, there is the White Fish festival, as well as the Autumn Festival. The latter is a weekend long party full of concerts, but also includes snowmobile skipping races on the (unfrozen) river. If the riders go too slow or make too sharp a turn, the snowmobile sinks.