Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Финмарк муниципалитеті, Норвегия. Финмарк округінің муниципалитеті, Норвегия.
Municipality in Finnmark, Norway
the municipality in Finnmark county, Norway
Альта (; ; ; ) – Норвегияның Финмарк округінің ең көп халқы бар муниципалитеті. Муниципалитеттің әкімшілік орталығы – Альта қаласы. Муниципалитеттегі негізгі ауылдардың ішінде Kåfjord, Komagfjord, Kvenvik, Langfjordbotn, Leirbotn, Rafsbotn, Talvik және Tverrelvdalen бар. Альта қаласы және муниципалитеттің көп бөлігі 70-ші параллельдің оңтүстігінде орналасқан, сондықтан Солтүстік полюске Орталық Еуропа мен Британ аралдарының көп бөлігінен қарағанда жақын. Қала Еуропалық экономикалық аймақтағы маңызды қалалардың ең солтүстік нүктесі болып табылады, Альтадан солтүстікке орналасқан муниципалитеттерде халық тығыздығы төмен. Биік ендігіне қарамастан, жергілікті климат көбінесе Гольфстримнің әсерінен және басым желдің бағытынан қалыпты температурада болады, ал муниципалитеттің төменгі бөліктері боралдық ормандармен жабылған. Норвегия солтүстік көршілеріне қарағанда шығысқа қарай иілгендіктен, Альта Швецияның көп бөлігінен және Оңтүстік Финляндияның басым бөлігінен шығысқа қарай орналасқан. Өте биік ендікте орналасқандықтан, жылдың көп бөлігінде күннің батуы және полярлық түн байқалады. Муниципалитет Норвегиядағы 357 муниципалитет ішінде ауданы бойынша 7-ші орында тұр. Альта Норвегиядағы халық саны бойынша 59-шы муниципалитет, оның халқы 21 708 адамды құрайды. Муниципалитеттің халық тығыздығы – және соңғы 10 жылда халқы 9,5%-ға өсті.
Alta (; ; ; ) is the most populated municipality in Finnmark county, Norway. The administrative centre of the municipality is the town of Alta. Some of the main villages in the municipality include Kåfjord, Komagfjord, Kvenvik, Langfjordbotn, Leirbotn, Rafsbotn, Talvik, and Tverrelvdalen. The town of Alta and most of the municipality is located just below the 70th latitude and is closer to the North Pole than it is to much of Central Europe and the British Isles. The town is the northernmost settlement of urban significance in the European Economic Area, with municipalities north of Alta being sparsely populated. In spite of its high latitude the local climate is seldom severely cold thanks to Gulf Stream moderation in the prevailing wind, and lower altitudes of the municipality are covered with boreal forests. Due to Norway curving above its Nordic neighbours, Alta is located further east than almost all of Sweden and much of southern Finland. Being at a very high latitude, midnight sun and polar night are present for sizeable parts of the year. The municipality is the 7th largest municipality by area out of the 357 municipalities in Norway. Alta is the 59th most populous municipality in Norway with a population of 21,708. The municipality's population density is and its population has increased by 9.5% over the previous 10 year period.
Жалпы ақпарат
Алдыңғы Алтен-Талвиг муниципалитеті 1838 жылдың 1 қаңтарында құрылды (formannskapsdistrikt заңын қараңыз). Көп ұзамай, 1863 жылдың 1 қаңтарында ол екіге бөлінді: солтүстікте Талвик муниципалитеті (халық саны: 1 938 адам) және оңтүстікте Алта муниципалитеті (халық саны: 2 442 адам). 1964 жылдың 1 қаңтарында екі көршілес муниципалитет қайта біріктіріліп, жаңа Алта муниципалитеті құрылды. Бірігуге дейін Алтада 6 629 тұрғын, Талвикте 3 266 тұрғын болды. Одан бері шекаралар өзгерген жоқ. 2020 жылдың 1 қаңтарында муниципалитет жаңа құрылған Тромс-ог-Финнмарк округінің құрамына кірді. Бұрын ол Финнмарк округінің құрамында болған. 2024 жылдың 1 қаңтарында Тромс-ог-Финнмарк округі бөлінді және муниципалитет қайтадан Финнмарк округіне қосылды.
The old Alten Talvig Municipality was established on 1 January 1838 (see formannskapsdistrikt law). Not long afterwards, on 1 January 1863, it was divided into two: Talvik Municipality to the north (population: 1,938) and Alta Municipality to the south (population: 2,442). On 1 January 1964, the two neighboring municipalities were merged back together to form a new Alta Municipality. Prior to the merger, Alta had 6,629 residents and Talvik had 3,266 residents. The borders have not changed since that time. On 1 January 2020, the municipality became part of the newly formed Troms og Finnmark county. Previously, it had been part of the old Finnmark county. On 1 January 2024, the Troms og Finnmark county was divided and the municipality once again became part of Finnmark county.
Атауы
Муниципалитет (алғашқыда приход) жергілікті Алтафьорденнің атымен аталған. Атау, мүмкін, көне норвеж тіліндегі ǫlpt немесе alpt сөзінен шыққан, бұл - аққуды білдіреді. Сонымен қатар, бұл "жазық жер" деген мағына беретін фин тіліндегі (alaattia) сөзінің норвегиялық нұсқасы болуы да мүмкін. Тарихи тұрғыдан алғанда, муниципалитеттің атауы Алтен деп жазылған. 1917 жылғы 3 қарашадағы патшалық қаулы муниципалитеттің атын Альта деп өзгертті.
The municipality (originally the parish) is named after the local Altafjorden. The name possibly comes from the Old Norse words ǫlpt or alpt which refer to a swan. It could also be the Norwegianization of the Finnish word (alaattia) which refers to a "lowland". Historically, the name of the municiaplity was spelled Alten. On 3 November 1917, a royal resolution changed the spelling of the name of the municipality to Alta.
Елтаңба
Герб 1976 жылдың 9 шілдесінде бекітілді. Ресми сипаттамасы: "Көк түсті өрісте күміс найза ұшы" (I blått en hvit spydspiss). Бұл гербтің көк фонға және найза ұшының бейнесіне ие екенін көрсетеді. Найза ұшы күміс түспен боялған, яғни әдетте ақ түспен бейнеленеді, бірақ егер металдан жасалса, күміс қолданылады. Фонның көк түсі жергілікті өзендерді, теңізді және тауларды символдайды. Найза ұшының дизайны осы аумақта табылған, кейінгі тас дәуіріне жататын кварциттен жасалған найза ұштарынан алынған. Кварцит муниципалитет аумағында өндіріліп, одан жасалған құралдар Солтүстік Норвегияның барлық аймақтарында қолданылған.
The coat of arms was granted on 9 July 1976. The official blazon is "Azure, a spearhead argent" (I blått en hvit spydspiss). This means the arms have a blue field (background) and the charge is a spear head. The spear head has a tincture of argent which means it is commonly colored white, but if it is made out of metal, then silver is used. The blue color in the field symbolizes the local river, sea, and mountains. The spear head is derived from the findings of quartzite spear heads dating back to the late Stone Age and found in the area. The quartzite was quarried in the municipality and tools made from it were used all over Northern Norway.
Тарих
4200–500 жылдар аралығында, Цзепмалуокта шығанағының жанында орналасқан Алтадағы тасқа қашалған суреттер ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұралар тізіміне енгізілген. Комса мәдениеті Алта муниципалитетіндегі Комса тауының атымен аталады, осы мәдениеттің алғашқы археологиялық қалдықтары осы жерде табылды. 1852 жылғы саамдық Каутокейно көтерілісінен кейін, көтерілісшілердің басшылары Монс Аслаксен Сомби мен Аслак Якобсен Хетта 1854 жылдың 14 қазанында қазіргі Алта қаласының Эльвебаккен ауданында басы кесілді. Олардың денелері Кафьорд шіркеуінің маңындағы Альтадағы Кафьорд ауылындағы қабірге жерленді, ал бастары Осло университетінің Анатомия институтына жіберілді, онда бір ғасырдан астам уақыт бойы университет бас сүйектерінің коллекциясының бөлігі ретінде сақталды. Университет екі бас сүйекті 1985 жылы саамдық белсенділердің наразылығы мен қарсылығынан кейін ғана қайтарды. 1997 жылдың қараша айында олардың денелері 140 жылдан астам уақыт бұрын жерленген Кафьорд шіркеуінің жанында, Альтада жерленді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс әскери кемесі Тирпиц Алтафьорденнің тармағы – Кафьорденді порт ретінде пайдаланды және одақтас авиациясының шабуылынан зақымдалды. Алта қаласы Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында өртенгендіктен, көп зардап шекті. Кейіннен қала қайтадан тұрғызылды. 1979 жылғы «Алта ісі» бірнеше апта бойы жаңалықтарда кеңінен талқыланды, өйткені көптеген адамдар (әсіресе саамдар мен экологиялық белсенділер) Алтаэльва өзенінде су электр станциясы үшін бөгет салуға қарсы наразылық көрсетіп, азаматтық наразылық танытты. Дегенмен, бөгет салынды, және өзенде әлі де лосось балығын аулауға жақсы мүмкіндік бар. Норвегия королі әдетте жазда балық аулау үшін өзенге келеді. Боссекоп, Эльвебаккен және Буктадан тұратын қалалық аймақ, қазір Алта қаласы деп белгілі, 2000 жылдың 1 қаңтарында қала мәртебесін алды. Халық саны көп жылдар бойы тұрақты түрде өсіп келеді. 2019 жылдың 31 тамызында Альтаның оңтүстігіндегі Скоддеварре тауларында туристік тікұшақ апатқа ұшырады.
The rock carvings at Alta, located near the Jiepmaluokta bay, dating from c. 4200 BC to 500 BC, are on the UNESCO list of World Heritage Sites. The Komsa culture was named after Komsa Mountain in Alta municipality, where the first archeological remains of this culture were discovered. In the aftermath of the Sami Kautokeino rebellion of 1852, rebel leaders Mons Aslaksen Somby and Aslak Jacobsen Hætta were decapitated at Elvebakken in what is now the town of Alta on 14 October 1854. Their bodies were buried in graves just outside the Kåfjord Church graveyard in the village of Kåfjord in Alta, but their heads were sent on to the Anatomisk Institute at the University of Oslo, where they were kept for more than a century as part of the university's skull collections. The two skulls were only relinquished by the university in 1985, following a controversy and protests by Sami activists, and were in November 1997 buried at the Kåfjord Church in Alta, at the same spot as their bodies were buried over 140 years earlier. During World War II, the German battleship Tirpitz used the Kåfjorden, an arm of Altafjorden, as a harbour, and was damaged here by attacking Allied warplanes. The town Alta was seriously destroyed by fire near the end of the World War II. It was rebuilt in subsequent years. The Altasaken in 1979 made headlines for weeks, as many people (especially Sami people and environmentalists) demonstrated and used civil disobedience to prevent the building of a dam on the river Altaelva in order to produce hydropower. The dam was built, however, and the river still offers good salmon fishing. The King of Norway usually visits the river once in the summer to fish. The urban area made up of Bossekop, Elvebakken, and Bukta, also known collectively now as the town of Alta, became a town on 1 January 2000. The population has been growing steadily for many years. On 31 August 2019, a sightseeing helicopter crashed in the mountains of Skoddevarre south of Alta.
Үкімет
Алта муниципалитеті бастауыш білім беру (10-сыныпқа дейін), амбулаториялық денсаулық сақтау қызметтері, зейнеткерлерге қызмет көрсету, әлеуметтік көмек және басқа да әлеуметтік қызметтер, жер учаскелерін жоспарлау, экономикалық даму, муниципалдық жолдар мен коммуналдық желілерге жауапты. Муниципалитет тікелей сайланған өкілдерден құралған муниципалдық кеңеспен басқарылады. Әкім муниципалдық кеңес мүшелерінің дауысымен тағайындалады. Муниципалитет Vestre Finnmark аудандық сотының және Hålogaland апелляциялық сотының қарауында.
Alta Municipality is responsible for primary education (through 10th grade), outpatient health services, senior citizen services, welfare and other social services, zoning, economic development, and municipal roads and utilities. The municipality is governed by a municipal council of directly elected representatives. The mayor is indirectly elected by a vote of the municipal council. The municipality is under the jurisdiction of the Vestre Finnmark District Court and the Hålogaland Court of Appeal.
Муниципалды кеңес
Алтаның муниципалдық кеңесі (Kommunestyre) 35 өкілден тұрады, олар төрт жылдық мерзімге сайланады. Келесі кестелерде саяси партиялар бойынша кеңестің қазіргі және бұрынғы құрамы көрсетілген.
The municipal council (Kommunestyre) of Alta is made up of 35 representatives that are elected to four year terms. The tables below show the current and historical composition of the council by political party.
География
Алта муниципалитеті Финнмарктың батысында орналасқан, көбінесе Алтафьорд бойында жатыр, ірі орман алқаптарын және Финнмарксвидда платосының бөліктерін қамтиды. Алтаэльва өзені платодан фьордқа қарай ағып, Еуропадағы ең ірі каньондардың бірі – Саутсо каньонын жасаған. Үлкен Алтафьорденнен Лангфьорден, Джиепмалуокта, Кафьорден және Лилле Куфьорден сияқты бірнеше маңызды шығанақтар мен фьордтар тармақталады. Алта Норвегияның материгінде орналасқан, сонымен қатар Стернёя және Сейланд аралдарының бөліктерін де қамтиды. Сейланд аймағында Сейланд ұлттық паркі орналасқан, онда Сейландсйёкелен мұздығы және Сейландстува тауы бар. Муниципалитеттің ең жоғары нүктесі – Store Haldi биік тауы.
Alta Municipality covers , in western Finnmark, mostly situated along the Altafjord, including large tracts of woodlands, as well as parts of the Finnmarksvidda plateau. On its way from the plateau down to the fjord, the river Altaelva has carved out the Sautso canyon, one of the largest canyons in Europe. The large Altafjorden has several notable bays and fjord arms that branch off from it including Langfjorden, Jiepmaluokta, Kåfjorden, and Lille Kufjorden. Alta is based on the mainland of Norway, but it also includes parts of the islands of Stjernøya and Seiland. Seiland is the home of Seiland National Park where the Seilandsjøkelen glacier and the mountain Seilandstuva are located. The highest point in the municipality is the tall mountain Store Haldi.
Климат
Халықтың көп бөлігі фьордтың ішкі жағында созылған Алта қаласында тұрады. Алтада қолайлы боралдық климат (Dfc) басым, ұзақ және қараңғы қыстармен, бірақ 70 градус солтүстік ендігі үшін күтілгеннен әлдеқайда азырақ суық. Жаздың ортасында күндізгі температура көбінесе Оңтүстік Норвегияның жағалауындағы температураға ұқсас, ал Алтадағы жазық жерлер көбінесе қысқы дауылдардан қорғалған, олар Алтаның солтүстігіндегі жағалауда күшті болуы мүмкін. Жылдық орташа температура 2 °C (36 °F), Алта аңғарында мәңгі тоң қабаттары жоқ, бірақ қайың және қарағайдың тығыз жапырақты орманды аймақтары басым. Жауын-шашын мөлшері аз, жылдық орташа жауын-шашын... Көбінесе ашық аспан болғандықтан, Алта бұрыннан-ақ солтүстік шамы (Aurora borealis) зерттеуге өте қолайлы орын ретінде таңдалған. "Түн ортасындағы күн" 18 мамырдан 27 шілдеге дейін көкжиектің үстінде болады, бұл 26 қарашадан 16 қаңтарға дейінгі полярлық түндік қараңғылықтан сәл ұзаққа созылады. Көктемдегі соңғы суық түннің орташа күні (0 градустан төмен температура) 14 мамыр, ал күздегі алғашқы суық түннің орташа күні 25 қыркүйекте Алта әуежайында тіркелген (1981–2010 жылдар аралығындағы орташа көрсеткіш) – мұздаусыз маусым 133 күнге созылады.
Most people live in the town of Alta, stretching along the inner part of the fjord. Alta has a sheltered boreal climate (Dfc) with long and dark winters, but still much less cold than expected for latitude 70 North. Daytime mid summer temperatures are often fairly similar to coastal southern Norway, and lowland areas in Alta are mostly sheltered from the winter storms, which can be strong on the coast north of Alta. The mean annual temperature is 2 °C (36 °F) and the Alta valley does not have permafrost but is dominated by closed canopy forest of birch and pine. Precipitation is low, with a yearly average precipitation of only The frequent clear skies are the reason why Alta early was chosen as an excellent location for studying the aurora borealis. The "midnight sun" is above the horizon from 18 May to 27 July, lasting a bit longer than the polar night from 26 November to 16 January. The average date for the last overnight freeze (low below ) in spring is 14 May and average date for first freeze in autumn is 25 September at Alta Airport (1981–2010 average) giving a frost free season of 133 days.
Көлік
Алта – Финнмарк аймағының көлік торабы. 2009 жылы Алта әуежайы 334 132 жолаушыны қызметкерді. Осло, Тромсё, Вадсё, Киркенес, Батсфьорд және Мехамн қалаларына тікелей рейстер бар. Алта қаласында қала орталығында порттық инфрақұрылым да бар, және Еуропалық E6 тас жолы Алта арқылы өтеді. Еуропалық E45 тас жолы және Солтүстік Финляндия арқылы Оңтүстік Скандинавияға дейінгі қашықтық едәуір қысқа.
Alta is a transportation center in Finnmark. Alta Airport served 334,132 passengers in 2009. There are direct flights to Oslo, Tromsø, Vadsø, Kirkenes, Båtsfjord and Mehamn. The town of Alta also has port facilities in the town center, and European route E6 passes through Alta. The distance to southern Scandinavia is considerably shorter over European route E45 and northern Finland.
Экономика
Алтадағы негізгі шаруашылық салалары сауда, шағын өнеркәсіп, білім беру және мемлекеттік қызметтерді қамтиды. Қала шифер өндірісімен де әйгілі. Алта қаласында Финнмарк жоғары мектебі (Høgskolen i Finnmark) және Norut NIBR Finnmark ғылыми-зерттеу институты орналасқан. Сонымен қатар, қалада Еуропадағы ең солтүстік мұзды қонақ үй бар.
Main activities in Alta include trading, small industry, education, and public service. The town is also famous for its slate industry. Finnmark University College (Høgskolen i Finnmark) is situated in Alta, and there is also a research institution (Norut NIBR Finnmark). The town has the northernmost ice hotel in Europe.
Спорт
Алта футбол клубы "Алта ИФ" клубының үйі. Кросс-кантри шаңғысы өте танымал. Алтада гандбол, жеңіл атлетика, тау шаңғысы, коньки тебу, таэквондо және дзюдо клубтары да бар. 700 және 300 шақырымдық қашықтықта өтетін Finnmark Offroad велосипед жарысы Алта қаласынан басталып, сонда аяқталады (2014 жылғы деректер бойынша). Алта – 500 және 1000 шақырымдық қашықтықта өтетін "Финнмаркслопет" күйелі шана жарысының бастапқы нүктесі, бұл – Еуропадағы ең ұзын күйелі шана жарысы.
Alta is home to the football club Alta IF. Cross country skiing is very popular. Alta also has clubs for handball, track and field, alpine skiing, ice skating, taekwondo, and judo. The bicycle race Finnmark Offroad, with 700 and 300 kilometer long courses, starts and ends in Alta (as of 2014). Alta is the starting point for the Finnmarksløpet, a 500 and 1000 kilometer sled dog race—The longest sled dog race in Europe.