Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік саам әншісі, Норвегиядан.
Northern Sámi singer from Norway
Мари Бойн (туған күні Мари Брит Ранди Бойн, 8 қараша 1956 жыл) – норвегиялық саам әншісі. Ол саамдық жоик әнін рок музыкасымен үйлестірді. 2008 жылы Несна университетінің колледжінде музыка ғылымының профессоры атанды.
Mari Boine (born Mari Brit Randi Boine, 8 November 1956) is a Norwegian Sámi singer. She combined a form of Sámi joik singing with rock. In 2008, she became a professor of musicology at Nesna University College.
Өмірбаян
Мари Бойн Норвегияның Финмарк графтығының Карасьок муниципалитетіндегі Анарьоха өзенінің жағасында орналасқан Гамехисньярга ауылында туып өсті. Бойннің ата-анасы саамдар болған, олар шамалы балық аулау және фермерлікпен айналысып күнкөршілік еткен. Ол Сапмидің табиғи ортасында өсті, бірақ сонымен қатар қатаң Лаестадиялық христиандық қозғалысының арасында өсті, онда өз халқына қатысты кемсітушілік болды: мысалы, дәстүрлі саамдық жойк стилінде ән айту "шайтанның ісі" деп есептелді. Бойн оқыған жергілікті мектеп оның отбасылық ортасынан мүлдем бөлек әлемді көрсетті. Барлық оқыту норвег тілінде жүргізілді.
Mari Boine was born and raised in Gámehisnjárga, a village on the river Anarjohka in Karasjok municipality, Finnmark county, Norway. Boine's parents were Sámi who made their living from salmon fishing and farming. She grew up steeped in the natural environment of Sápmi, but also amidst the strict Laestadian Christian movement with discrimination against her people: for example, singing in the traditional Sami joik style was considered "the devil's work". The local school Boine attended reflected a very different world from her family's. All the teaching was in Norwegian.
Расизмге қарсылық
Бойн өскен сайын, Норвегия қоғамында «лапп» әйелінің кемсіз санаты деген көзқарасқа қарсылық білдіре бастады. Мысалы, Leahkastin (Ашылу) CD-сіне қоса берілген буклетте «Лапптардың антропологиялық өлшемдерге есебі», «Типикалық лапп әйелі», «Жақсы тамақтанған лапп» сияқты нәсілшіл суреттер бар фотосуреттер келтірілген; ал ол Бойнның өзі қыз кезіндегі суретімен аяқталады, «Мари, лапп қыздарының бір типі» деп жазылып, «(Фото: белгісіз дін қызметкері)» деп көрсетілген. Бойннің 1989 жылы Iđut лейблінде шыққан, ал 1990 жылдың шілдесінде Питер Габриэльдің RealWorld лейблінде қайта жарық көрген Gula Gula альбомының мұқабасында алыс солтүстіктің тундрасы мен қарлы баздың көзі бейнеленген. Қызығы, мұқабада альбомның аты немесе Мари Бойннің аты-жөні көрсетілмеген; артқы мұқабасында «Мари Бойн Персен» деп жазылған, Персен тегі оны саам емес, норвег екенін көрсетеді. 2007 жылы өзінің Lean лейблінде шыққан альбомның мұқабасында Мари Бойннің саамдық тегі көрсетілген, ол өз халқының шамандық бишісі ретінде дәстүрлі киіммен бейнеленген, ал ақ фон, бастапқы шығарылымдағы қарлы баз сияқты, солтүстіктің қарларын еске түсіреді. Бойннен 1994 жылғы Лиллехаммердегі Қысқы Олимпиадасында өнер көрсетуді сұраған, бірақ ол бұл шақыруды рәсімдерге номиналдық азшылықты әкелу әрекеті деп санап, бас тартты.
As Boine grew up, she started to rebel against the prejudiced attitude of being an inferior "Lappish" woman in Norwegian society. For instance, the booklet accompanying the CD Leahkastin (Unfolding) is illustrated with photographs with racist captions like "Lapps report for anthropological measurement", "Typical female Lapp", "A well nourished Lapp"; and it ends with a photo of Boine herself as a girl, captioned "Mari, one of the rugged Lapp girl types" and attributed "(Photo: Unidentified priest)". When Boine's album Gula Gula, originally released on her Iđut label in 1989 and rereleased on Peter Gabriel's RealWorld label in July 1990, its front cover showed an iconic image of the tundra of the far north, the eye of a snowy owl. The front cover curiously did not show the name of the album, or the name or face of Mari Boine herself; the back cover printed the name 'Mari Boine Persen', the Persen surname identifying her as a Norwegian rather than a Sámi. On the 2007 release on her own Lean label, the album cover explicitly names Mari Boine with her Sámi surname, and shows her in traditional robes as a shamanistic dancer of her own people, while the white background, like the snowy owl of the original release, hints at the snows of the north. Boine was asked to perform at the 1994 Winter Olympics in Lillehammer, but refused because she perceived the invitation as an attempt to bring a token minority to the ceremonies.
Музыкалық стиль
Бойннің әндері оның жек көрілген азшылықта болған тәжірибесіне терең негізделген. Мысалы, оның "Gula Gula" CD-дегі "Oppskrift for Herrefolk" ("Басқа раса үшін рецепт") әні, қалған әндерінен айырмашылығы, норвег тілінде орындалған. Бұл ән "дискриминация мен жеккөрушілік" туралы тікелей айтады және азшылықты қанаудың жолдарын ұсынады: "Библияны, арақ пен штықты пайдаланыңыз"; "Ежелгі құқықтарға қарсы заң жобаларын пайдаланыңыз". Бойннің басқа әндері көбінесе оң көзқараспен жазылған, солтүстік Скандинавиядағы Сами жерлерінің – Сápми-дің сұлулығы мен жабайылығын жырлайды. "Gula Gula" әнінің тақырыптық трегі тыңдаушыларды "жер – біздің анамыз" екенін есінде сақтауға шақырады. Бойн дәстүрлі Сами стилін бейімдеп, "joik" ән үнін қолданады, оған әлемнің түкпір-түкпірінен келген жергілікті дәстүрлерге тән аспаптар мен соққылы аспаптар қосылады. Мысалы, "Gula Gula" альбомында барабан, гитара, электробасс-кларнет, dozo n'koni, gangan, udu, дарбука, домбыра, тұқымдық діңгелектер, сымбал, кларнет, фортепиано, фрейм барабан, саз, дрон барабан, балғамен соққан дульцимер, бузуки, үстіртін флейта, қоңыраулар, бас, квена, шаранго және антарка қолданылған. 2017 жылы ол өзінің алғашқы ағылшын тіліндегі альбомын – "See the Woman" шығарды. The Guardian газеті 2010 жылғы F&M плейлистісінде "олар жай ғана өшіре алмайтын" әндер тізімінде "Mu Ustit, Eŋgeliid Sogalaš (My Friend of Angel Tribe)" әнін "Норвегиялық Сами әншісі Бойннің бұл жұмсақ, меланхолиялық және толыққанды әсер ететін әні" деп сипаттады. Джонни Лофтус Бойннің "Eight Seasons/Gávcci Jahkejuogu" альбомын шолып жазғанда, "Бойн продюсер Багге Весселтофтпен бірлесіп жұмыс істегенін, оның ән үнінің – кезекпен икемді және жақын, ашулы және әлемнен тыс сезімдерді жаз аранжировкаларға, джаз әсерімен және электрондық бағдарламалаумен үйлестіргенін байқады".
Boine's songs are strongly rooted in her experience of being in a despised minority. For example, the song "Oppskrift for Herrefolk" ("Recipe for a Master Race") on her breakthrough CD Gula Gula, sung in Norwegian unlike the rest of the songs which are in Northern Sámi, speaks directly of "discrimination and hate", and recommends ways of oppressing a minority: "Use bible and booze and bayonet"; "Use articles of law against ancient rights". Boine's other songs are more positive, often singing of the beauty and wildness of Sápmi, the Sámi lands of northern Scandinavia. The title track of Gula Gula asks the listener to remember "that the earth is our mother". Boine sings in an adaptation of traditional Sámi style, using the "joik" voice, with a range of accompanying instruments and percussion from indigenous traditions from around the world. For example, on Gula Gula the instruments used include drum, guitar, electric bass clarinet, dozo n'koni, gangan, udu, darbuka, tambourine, seed rattles, cymbal, clarinet, piano, frame drum, saz, drone drum, hammered dulcimer, bouzouki, overtone flute, bells, bass, quena, charango and antara. In 2017, she released See the Woman, her first English language album. The Guardian, in its 2010 F&M playlist of songs "they just can't turn off", describes "Mu Ustit, Eŋgeliid Sogalaš (My Friend of Angel Tribe)" with the words "Norwegian Sami singer Boine, with this soft, melancholy and utterly mesmerising song." Johnny Loftus, reviewing Boine's Eight Seasons/Gávcci Jahkejuogu, wrote that "Boine seems to have been inspired, collaborating with producer Bugge Wesseltoft for a collection of pieces weaving her alternately supple and intimate, angry and otherworldly vocals into moody arrangements tinged with jazz influence and electronic programming."