Кіріспе

Сами халқының дәстүрлі мекендейтін мәдени аймағы – саам халқының дәстүрлі мекендейтін мәдени аймағы. Сапми Солтүстік Еуропада орналасқан және «Солтүстік мүйісі» деп те аталатын Фенносканияның солтүстік бөліктерін қамтиды. Бұл аймақ төрт елге: Норвегияға, Швецияға, Финляндияға және Ресейге таралған. Солтүстік жағынан Баренц теңізімен, батысында Норвегия теңізімен, шығысында Ақ теңізмен шектеседі. Бұл аймақ ағылшын тілінде Лапландия деп аталады, бірақ «Lapp» термині қазір оның тұрғындары үшін қарапайым емес, тұрғындарына құрметсіздік ретінде қарастырылады. Норвегиялық Сапми тарихи түрде Финнмарк деп аталды, бұл Финнмарк округінің атауы. Сапми – саам халқының дәстүрлі түрде өмір сүрген, бірақ басқа аймақтармен және анықтамалармен байланысты аймақтар. Саам халқының көп бөлігі Сапмидің солтүстік бөлігіндегі Каутокеино мен Карашок сияқты бірнеше дәстүрлі аймақтарда шоғырланған, бірақ үлкен қалаларға кеткендер де бар. Мәдени тұрғыдан Инари саам мәдениетінің орталықтарының бірі саналады, сондықтан оны «саам мәдениетінің астанасы» деп те атайды. Саам халқының саны бүгінде Сапми халқының жалпы санының 2,5–5% құрайды деп есептеледі. Осыған байланысты, ешқандай саяси ұйым бөлінуді жақтамайды, бірақ аймақтың жергілікті халқы үшін көбірек аумақтық автономияны немесе өзін-өзі анықтау құқығын қалайтын бірнеше топтар бар.

Этимология

Сапми (және басқа саам тілдеріндегі сәйкес терминдер) саам жерін де, саам халқын да білдіреді. "Сами" сөзі "Sápmi" есімінің иелік жайындағы түрі болып табылады, осылайша атаудың ("Сами олбмот") мағынасы "Сапми халқы" болады. Сөздің шығу тегі балтық тіліндегі *žēmē сөзімен байланысты болуы мүмкін, ол "жер" дегенді білдіреді. Сондай-ақ, Финляндияның тарихи провинциясы Тавастияның фин тіліндегі аты "Хэме" де осы тектен шыққан деп саналады, ал осы сөз "Суоми" фин атауының да шығу тегі болуы мүмкін. Сапми – Солтүстік саам тіліндегі атау, ал Юлев саам тілінде – Сабме, Оңтүстік саам тілінде – Саепми. Қазіргі швед және норвег тілдерінде Сапми "Самеланд" деп белгілі. Ескі швед тілінде ол "Лапмаркен" немесе "Лапланд" деп аталды. Норвегиялық Сапми тарихи тұрғыдан Финнмǫрк (Лапланд емес) деп аталды, бұл атау қазіргі Финнмарк округіне де қолданылады, әсіресе туризмді насирлеу мақсатында. Бастапқыда бұл атаулар барлық Сапмиді білдірген, бірақ кейіннен тек саамдар қоныстанған аймақтарға қолданыла бастады. "Лапланд" (Лапония) 1809 жылы Швецияның ең солтүстік провинциясының (ландскап) аты болды, ол Швецияда қалған бөлігі мен Финляндияға өткен бөлігіне бөлінді (ол Ресей империясының құрамына кірді). "Лапланд" Швецияның және Финляндияның ең солтүстік провинцияларының атаулары ретінде сақталған, сондай-ақ бұрынғы Остроботния провинциясының бір бөлігі де оның құрамында. 17 ғасырда Иоганн Шефферус "Лапланд" терминінің этимологиясы швед тіліндегі "жүгіру" сөзімен, яғни löpa (ағылшын тіліндегі "leap" сөзімен туыс) байланысты деп болжады. "Лапп" және "Лапланд" терминдері қазір көптеген саам халқы үшін ұятты болып саналады, олар өз тіліндегі "Sápmi" атауын қалайды, себебі уақыт өте келе "Лапп" сөзі Скандинавия елдерінің ірі тілдерінде, Сапми тілінде де "ақымақ", "білімсіз", "артта қалған" сияқты жағымсыз мағынаға ие болды. Ескі норвег тілінде Сапми "Финнморк" немесе "Финнмарк" деп аталды, қазір бұл Норвегияның ең солтүстік округінің аты. Солтүстік Норвегия және Мурманск облысы кейде сәйкесінше Норвегиялық Лапландия және Ресейлік Лапландия деп насистеледі.

Бейнелеу

Сапмидің ең үлкен бөлігі Солтүстік поляр шеңберінен солтүстікке қарай жатыр. Батыс бөлігі фьордтар, терең шатқалдар, мұздықтар және таулар аймағы, ең биік нүктесі – Кебнекайсе тауы. Сапмидің швед бөлігі солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай ағатын ірі өзендермен ерекшеленеді. Бұрынғы Норвегияның Тромс және Финнмарк округінен шығысқа қарайғы жер бедері – көптеген батпақтар мен көлдері бар аласа плато, олардың ішіндегі ең ірісі – Финляндия Лапландиясындағы Инари көлі. Ең солтүстік-шығыс бөлігі тундра аймағында орналасқан, бірақ онда мәңгі тоң қатқан топырақ жоқ. 19 ғасырда Сапмиге ғылыми экспедициялар ұйымдастырылды, мысалы, Йонс Сванбергтің экспедициясы.

Климат

Климат субарктикалық/тундралық, және өсімдіктер сирек, тек тығыз орманды оңтүстік бөлігінде ғана. Таулы батыс жағалауындағы қыстар, тау тізбегінің шығысындағы кең аумақтарға қарағанда айтарлықтай жұмсақ және жауын-шашын мөлшері көп. Арктикалық шеңбердің солтүстігінде қысқы түндер қыс мезгіліне, ал ортатүндегі күн – жаз мезгіліне тән – бұл екі құбылыс да солтүстікке қарай жылған сайын ұзарады. Самилер дәстүрлі түрде жылды төрт емес, сегіз маусымға бөледі. Инариде климат жылы және субарктикалық, жазғы максималды температурасы , ал қысқы минималды температурасы . Қыста орташа қар жауу күні 131 күнге жетеді, ал алғашқы қар қыркүйек айында түсе бастайды. Қар жамылғысы жылдың үштен екі бөлігін жабады және соңғы қар ерігеннен кейін де, тіпті соңғы аяздан кейін де сақталуы мүмкін. Мұзды топырақ немесе нағыз тундралық климат болмаса да, Сапмидің көп бөлігі арктикалық батпақты жерлер, сирек, ұсақ ағаштармен жабылған.

Табиғи ресурстар

Бұл аймақтағы жануарлардың негізгі түрлері - бұғылар, қасқырлар, аюлар және құстар, сондай-ақ қысқа жазда сан алуан жәндіктер де кездеседі. Теңіз және өзен балықтары осы аймақта көптеп таралған. Кейбір көлдерде кемелер қатынайды, ал көптеген порттар жыл бойы мұзсыз болады. Норвегия теңізінің батысы мен Солтүстік-Шығыстағы Баренц теңізінің бойындағы барлық порттар жыл бойы мұзсыз. Ботния шығанағы әдетте қыста тоңады. Сапмидің солтүстігі мен батысындағы мұхит түбінде мұнай және табиғи газ кен орындары бар. Сапмиде құнды минералдық кендер көп, әсіресе Швецияда темір кені, Норвегияда мыс, ал Ресейде никель мен апатит кендері бар.

Шығыс Сапми

Шығыс Сапми Кола түбегі мен Инари көлі аймағынан құралады және шығыс саам тілдерінің отаны болып табылады. Сапмидің ең көп халқы қоныстанған бөлігі болғанымен, бұл аймақ сонымен қатар жергілікті халық пен олардың мәдениетінің ең әлсіз дамыған аймағы. Төмендегі картада 6-дан 9-ға дейінгі нөмірлермен белгіленген аймақтарға сәйкес келеді.

Орталық Сапми

Орталық Сапми Финляндияның саамдық қоныс аумағының батыс бөлігін, Норвегияның Солтфеллет тауларының солтүстігіндегі аймақтарды және швед жағындағы осыған сай келетін аудандарды қамтиды. Орталық Сапми – саам мәдениетінің ең күшті дамыған және ең көп қолданылатын саам тілі – Солтүстік саам тілінің отаны. Дегенмен, осы аймақтың оңтүстік бөлігінде саам мәдениеті нашар дамыған – осы жерде қолданылып келе жатқан, құлдырап бара жатқан битун саам тілі бар. Норвегиядағы Тайсфьорд фиорды және Швециядағы Луле өзені маңындағы аймақтарда юлев саам тілі таралған, ол – саам тілдерінің кеңінен қолданылатын тілдерінің бірі. Бұл аймақтар төмендегі картада 3-тен 5-ке дейін нөмірленген.

Оңтүстік Сапми

Оңтүстік Сапми – Солтфеллеттен оңтүстікке қарай жатқан аймақтар мен Швециядағы оған сәйкес келетін аймақтарды қамтиды және оңтүстік тілдерінің отаны. Осы аймақта саам мәдениеті көбінесе ішкі аймақтарда және Балтық теңізінің жағалауында байқалады, ал тілдерді аз ғана адам қолданады. Бұл аймақ төмендегі картада 1 және 2 нөмірлерімен белгіленген, Швециядағы 1-аймақтың оңтүстік-шығысында орналасқан аймақтарға сәйкес келеді.

Лапландия

Сапмидің ішкі аймақтары көбінесе Лаппи деп аталады. Бұл атау Ресей тарапында да қолданылады, Лапландиге (табиғи қорықтың атауы) түрінде, ал Финнмарк норвегиялық ландшафты кейде, әсіресе туризм саласында, «Норвегия Лапландиясы» деп аталады. Лаппи Орталық және Оңтүстік Финляндияның көптеген жер-атауларының құрамына кіреді; көп жағдайда бұл бұрынғы саами халқының болғанын көрсетеді, бірақ кейбір жағдайларда мағынасы «шеткері аймақ» немесе «алыс аудан» дегенді білдіруі мүмкін.

"Қолақтар"

Соңында, Сапми мемлекеттік шекаралар бойынша мәдени аймақтарға да бөлінуі мүмкін, бұл этникалық қарамастан барлық адамның күнделікті өміріне әсер етеді. Самилер мұндай аймақтарды көбінесе "жақтар" деп атайды, мысалы, "норвегиялық жағы" (norgga bealli) немесе "фин жағы" (suoma bealli).

Сами тілдері

Саам тілдері – аймақтың негізгі азшылық тілдері және оның ең ежелгі жазба тілдері. Олар ural тілдері отбасының құрамына кіреді және фин тілдерімен ең жақын туыс. Көптеген саам тілдері бір-бірін түсінуге қиын, бірақ бұл тілдер бастапқыда оңтүстік-батыс және солтүстік-шығысқа қарай созылған диалектілік континуумды құрады, сондықтан хабар саам тілінде сөйлейтін адамдардың бірінен екіншісіне ауысып, барлығына түсінікті болуы мүмкін еді. Бірақ қазіргі күні көптеген тілдер өмір сүруін тоқтатады, сондықтан бастапқы континуумда "үзілістер" пайда болды. Оң жақтағы картада саам тілдері нөмірленген. Бұл тілдердің ішінде ең өркендегені – Солтүстік саам тілі, ал Өме саам және Пите саам тілдері сын көлігінде. Кеми саам және Тер саам тілдері жоғалып кетті. Солтүстік саам тілі үш негізгі диалектіге бөлінеді: Батыс, Шығыс және Жағалау. Жазба стандарты Батыс диалектісіне негізделген.

Шығыс славян тілдері

Ресей тілі шекараның ресейлік жағында басым тіл болып табылады және Сапмидің басқа аймақтарында жақында көшіп келген азшылық топтары да оны қолданады. Бұрын Сапмидің солтүстік жағалауында орыс және норвег тілдерінің элементтерін біріктіретін пиджин тілінде сөйлеген. Бұл тіл русенорск деп белгілі болған. Ресей жағында шығыс славян тобына жататын белорус және украин тілдерінде сөйлейтін адамдар да бар.

Солтүстік герман (Скандинавия) тілдері

Сапмидің басым бөлігі, оның ішінде толық Оңтүстік аймақ және Орталық аймақтың көп бөлігі норвегия және швед тілдерімен үстемдік етеді. Бұрын Кола түбегінде норвегия тілінде сөйлейтін азшылықтар да болған. Скандинавия тілдері өте жоғары дәрежеде өзара түсіністік, Оңтүстік саам және Солтүстік саам тілдеріне қарағанда әлдеқайда артық. Норвегияның, әсіресе Солтүстік және Орталық Норвегияның саамдық аймақтарында қолданылатын норвегия диалекттері жазудағы стандартты бокмолдан күрт өзгешеленеді. Орталық Сапмиде саам диалекттері скандинавия тіліне тән ерекшелікті қабылдап, әр айтылған сөздің бірінші буынына көбінесе тұрақты баса назар аударады. Дегенмен, Швеция мен Норвегияның ішкі және солтүстік бөліктерінде адамдар көбінесе норвегия және швед тілдерін жазба стандартына жақын, бірақ айқын уралдық акцентпен сөйлейді.

Фин тілдері

Фин тілдері (яғни Балтық фин тілдері) Финляндия (фин), Швеция (Торнедалиялықтар қолданатын Меэнкьели) және Норвегия (Квен) шекараларының екі жағында таралған. Бұрын Кола түбегінде де фин тілінде сөйлейтін азшылықтар болған. Бұл тілдердің өзара түсіністік деңгейі скандинавия тілдеріне шамалас. Басқа фин тілдеріне карел, эстон, ливон, вепс, вотик және ингрия тілдері жатады. Олардың көптегені өзара түсінікті.

Демография

Сапмиде шамамен 2 миллион адам тұрады, бірақ тұрғындардың нақты санын анықтау қиын, себебі кейбір округтер мен провинциялар Сапмидің тек бір бөлігін ғана қамтиды. Этностық топтардың таралуын есептеу де қиын, өйткені көптеген адамдардың этностық жақтан бірнеше тегі болады – олар өздерін басым халықтың құрамына жатқызып, сонымен бірге бір немесе бірнеше азшылық топтарының мүшесі санайды.

Сами тілі

Саами халқының санын есептеуде әртүрлі критерийлер қолданылады, бірақ жалпы саны 80 000 мен 100 000 аралығында болады. Олардың көпшілігі Сапмиден тыс аймақтарда, мысалы Оулу, Осло, Стокгольм және Хельсинкиде тұрады. Кейбір саамилар Сапмидің дәстүрлі аймағынан тыс жерлерге, мысалы Канада мен АҚШ-қа көшіп кеткен. Көптеген саами халқы Миннесота штатының солтүстік бөлігінде қоныс тепкен.

Ресейліктер

Мурманск облысында 900 000-ға жуық адам тұрады, бірақ осы аймақтың бір бөлігі Сапми шегінен тысқары орналасқан. Мурманск халқының 758 600-ге жуығы өзін тек қана орыс деп есептейді. Орыс этносы Сапмидегі басқа да жерлерде де кездеседі. Сапмидің Ресей бөлігі этникалық құрамы жағынан алуан түрлі, оның ішінде украин және белорустердің үлкен азшылықтары бар. Сами халықтары – Сапмидің осы аймағындағы шағын азшылықтардың бірі.

Норвегиялықтар

Солтүстік Норвегияның (толықтай Сапми ішінде) және Тронделагтың (көбінесе Сапми ішінде) аймақтарында шамамен 450 000 адам тұрады. Дегенмен, аймақтың көптеген тұрғындары – әсіресе Солтүстік Норвегиядағылар – тек қана норвегиялық емес. Саамдар, финдер және квендер сияқты ерекше азшылық топтары бар.

Швеция

Швецияның Норботтен, Вестерботтен, Вестернорланд және Ямтланд округтерінде шамамен 700 000 адам тұрады. Округтердің көптеген тұрғындары қана швед емес. Алдыңғы үш округтегі ең белгілі аз ұлт өкілдері – саамдар, торнедальдықтар және финдер.

Финдер

Финляндияның Лапландия аймағында 13 226 адам тұрады, олардың көп бөлігі – саамилер. Солтүстік Норвегия мен Швецияда финдердің саны аз. Бугенс тұрғындарының көпшілігі финдерден немесе квендерден таратылады.

Торнедалиялықтар мен квендер

Бұл екі этностық топ бір-бірімен тығыз байланысты, сондай-ақ финдермен туыс, негізінен Нордкалоттеннің фин, швед және норвегиялық жағында қоныстанған. Швецияда "Норрботтен" сөзінің екі мағынасы бар. Бірі – ескі "ландскап" Норрботтен, ол қазіргі "лен" Норрботтенге қарағанда әлдеқайда кішкентай, ал "лен" Норрботтен Яврден бастап Солтүстік Швецияның барлық аймағын қамтиды. Норрботтен лені сонымен қатар Лапландияның солтүстік бөлігін де қамтиды. Қазіргі Норрботтен графтығында мал өсірумен айналысатын саамдар азшылықты құрайды. 700-1000 жыл бойы негізінен өңделетін жерлер мен климаттың оңтүстігінде және шығысында (бұл шекара Лапландия мен Норрботтен арасындағы шекарамен шамамен сәйкес келеді) өмір сүрген, аң аулаған, балық аулаған және шаруашылықпен айналысқан Торнедальдықтар одан да көп. Кируна және Галливар айналасындағы кен өндіру аудандарында да Торнедальдықтар көптеп кездеседі, ал мал өсірумен айналысатын саамдардан басқа барлық азаматтар үшін демалыс, қозғалыс, балық аулау және аң аулауға қойылатын шектеулер күшейіп, Норрботтенде даулы мәселеге айналуда.

Сами саяси құрылымдары

Норвегия, Финляндия және Швецияның барлығында Саами парламенттері бар, олар әртүрлі деңгейде аймақты басқаруға қатысады, бірақ көбінесе олар тек орналасқан мемлекеттерінің саами азаматтарына қатысты мәселелерді шешуге құқылы.

Сами парламенттері

Саами ретінде тіркелген әр норвегиялық азамат Норвегияның саами парламентіне сайлауда дауыс беруге құқылы. Сайлаулар әр төрт жыл сайын Норвегияның барлық аумағын қамтитын жеті сайлау округінде (оның алтауы Сапмиде) тікелей дауыс беру арқылы өткізіледі және жалпы норвегиялық парламенттік сайлаулармен бірге өтеді. Бұл Саами парламенті Сапмидің кез келген бөлігіне ең көп ықпал етеді, өйткені ол Финнмарк заңымен белгіленген автономияға қатысады. Парламент Ка́рашйо́кка қаласында орналасқан, оның қазіргі президенті – Норвегия саам қауымдастығынан Айли Кескитало. Кирунада (солтүстік саам тілінде – Жирон) орналасқан Швецияның саами парламенті жалпы дауыс беру арқылы сайланады, оған Швецияның барлық тіркелген саами азаматтары қатыса алады. Қазіргі президенті – Ларс Андерс Баер. Финляндияның саами парламентіне сайлауда дауыс беру құқығы саамилердің тұрақты мекенжайы бойынша тіркелген азаматтарға ғана беріледі. Парламент Инари қаласында орналасқан, оның қазіргі президенті – Туомас Аслак Юусо. Ресейде саами парламенті жоқ. Екі саами ұйымы Солтүстік Ресейдің жергілікті халықтары қауымдастығының (РАИПОН) құрамына кіреді және Саами кеңесінде Ресей саамилерін өкілдік етеді. РАИПОН Ресейдің Қоғамдық палатасында Павел Суляндзига арқылы өкілдік етіледі. 2008 жылдың 14 желтоқсанында Ресей саамилерінің бірінші съезі өтті. Съезд жергілікті саамилер сайлайтын Ресей саами парламентін құруды талап ету туралы шешім қабылдады. Ресей Федерациясының парламентке өкілдерді таңдауы туралы ұсыныс көпшілік дауыспен қабылданбады. Сондай-ақ, съезд парламентті құру және басқа да ресейлік саамилерді өкілдік етуге міндетті өкілдер кеңесін сайлады. Оған Валентина Совкина жетекшілік етеді.

Сами парламенттік кеңесі

2000 жылдың 2 наурызында Норвегия және Финляндияның саам парламенттері Саам парламенттік кеңесін құрды, ал Швецияның саам парламенті екі жыл өткен соң қосылды. Әр парламент жеті өкіл жібереді, ал Ресейдің саам ұйымдары мен Саам Кеңесінен бақылаушылар қатысады. Саам парламенттік кеңесі шекаралық ынтымақтастық мәселелерін талқылайды, жыл сайынғы Gollegiella тілді дамыту сыйлығын табыстайды және саам халқын шетелде өкілдік етеді.

Саами кеңесі

Парламенттер мен олардың ортақ кеңесінен өзге, саамдық ұйымдар негізінде құрылған Саам кеңесі де бар. Бұл кеңес саамдар арасындағы мемлекетаралық ынтымақтастықты ұйымдастырады, сондай-ақ Баренц аймағы сияқты халықаралық аламандарда саамдарды жиі өкілдік етеді. Бұл ұйым Парламенттік кеңестен бұрынғы, бірақ парламенттермен тікелей байланысы жоқ, тек кейбір әлеуметтік ұйымдар Сами парламенті сайлауында партия тізімі ретінде қатысады.

Ресей тарапы

Сапмидің орыс бөлігі Мурманск облысының құрамына кіреді. Облыстарды халық сайлаған парламенттер басқарады және ресми түрде губернаторлар жетекшілік етеді. Губернаторларды Ресей президенті ұсынады, ал жергілікті парламенттер оларды бекітеді немесе қабылдамайды. Егер парламент президент ұсынған үміткерді қабылдаудан бас тартса, президент парламентті таратуға және жергілікті сайлаулар өткізуге құқылы. Мурманск облысы Кола түбегін қамтиды және Арктика аймағының солтүстігіндегі ең ірі қала – Мурманск осы облыста орналасқан. Облыс бірнеше аудандарға бөлінген, олардың ішіндегі ең ірісі – Ловозерск ауданы. Бұл сонымен қатар Ресейде саам халқының ең көп және көзге түсетін жері. Лапландия табиғат қорығы (Лапландский заповедник, Laplandskiy zapovednik) – Арктика шеңберінен жоғары орналасқан Мурманск облысындағы Ресейдің қатаң табиғат қорығы (заповедник). Оның әкімшілік орталығы – Лапландиялық Заповедник ауылы. Қорық алғаш рет 1930-1951 жылдары құрылып, 1957 жылы қайта құрылды. Ол Имандра көлінің солтүстік-батысындағы 86 км² ішкі су алабын қорғайды.

Норвегиялық тарап

Норвегияның округтері халық сайлаған жиналыстармен басқарылады, олардың төрағалары округ әкімдері болып табылады. Формальды түрде округтерді округ губернаторлары басқарады, бірақ іс жүзінде олардың қазіргі уақытта ықпалы шектеулі. Норвегияның ең ірі аймағы – Финнмарку (Солтүстік саам тілінде) немесе Финнмарк (норвегия тілінде) Сапмиде орналасқан және ерекше автономияға ие: аумақтың 95% (шамамен) Финнмарк иелігінде. Иеліктің басқармасында Норвегияның саамдық парламенті мен Финнмарк округі кеңесінің көптеген өкілдері бар. Екі институт та кеңес төрағаларын кезекпен тағайындайды. Финнмарку (Финнмарк) округінің әкімшілік орталығы – Чахцесуолу немесе Вадсё, округтің шығыс бөлігінде орналасқан. Қазіргі округ губернаторы – Норвегияның Еңбек партиясынан Рунар Шёстад. Ромса немесе Тромсё Финнмаркудан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан. Оның әкімшілік орталығы – округтің атын алған Ромса немесе Тромсё қаласы. Ромса – Солтүстік Норвегияның ең ірі қаласы және Мурманскінен кейін Сапмидің ең ірі қаласы. Қазіргі fylkesordfører – Консервативтік партиядан Терье Олсен. Финнмарк иелігіне ұқсас, Hålogalandsallmenningen шешімі Ромса округі және оның оңтүстік көршісі Нордланд округі үшін ұсынылған. Нордланд Солтүстік саам, Юлев саам, Битун саам және Оңтүстік саам аймақтарын қамтитын ұзын жағалау жолағын қамтиды. Оның әкімшілік орталығы – Баддджо немесе Бодё. Қазіргі округ губернаторы – Норвегияның Еңбек партиясынан Мариетт Корсруд. Норвегиялық Сапмидің ең оңтүстік бөліктері Норд-Трёнделаг округінде және ішінара Сор-Трёнделаг округінде орналасқан, олардың әкімшілік орталықтары тиісінше Штенкьер және Тронхейм қалалары. Соңғы қала Сапмиден тыс жерде орналасқан, бірақ 1917 жылғы ақпан айында өткен алғашқы халықаралық саам конференциясының өткен жері ретінде танымал. Округ губернаторлары – Гуннар Викен (Консервативтік партия) Норд-Трёнделаг округінде және Торе Сандвик (Норвегияның Еңбек партиясы) Сор-Трёнделаг округінде.

Швеция тарапы

Лапландия – Швецияның солтүстік-батыс бөлігіндегі ірі провинция, толығымен Сапми аймағына кіреді. Швецияның дәстүрлі провинциялары – мәдени және тарихи бірліктер; әкімшілік және саяси мақсаттар үшін 1634 жылы олар Швеция округтерімен (län) алмастырылды. Бес округ толығымен немесе ішінара Сапми аймағына жатады. Ленді ресми түрде ландшёвдинг басқарады, ол үкіметтің өкілі болып табылады және округтың ұлттық саяси мақсаттарымен үйлестірілген әкімшілікті басқаратын үкімет тағайындаған länsstyrelse басқарады. Көптеген округтік саясат округтік кеңес немесе ландстинг арқылы жүзеге асырылады, оны округ тұрғындары сайлайды; бірақ округтердің жоғары лауазымдары әлі де Швецияның жалпы сайлауында жеңіске жеткендермен анықталады. Норрботтенді көбінесе Сапми қамтиды, бірақ төменгі Торнедален аймағы көбінесе ескерілмейді. Әкімшілік орталығы – Юлев саам аймағындағы Луле (Норрботтен Солтүстік, Юлев және Битун аймақтарын қамтиды). Қазіргі ландшёвдинг – Орталық партиясының Пэр Ола Эриксон. Сапми Västerbotten-нің ішкі бөлігінің көп бөлігін қамтиды, олар – Ubmeje және Оңтүстік Сами аймақтары. Әкімшілік орталығы – Умео, ал қазіргі ландшёвдинг – консервативті Модеративтік партиядан Крис Хейстер. Västernorrland – Сапмидің ежелгі бөлігі және қазір де солай. Балтық теңізінің жағалауында (Ботния шығанағы) көптеген саамдар тұрады. Jämtland кейде Сапми мәдени аймағының бір бөлігі деп есептеледі және Оңтүстік Сами округіне жатады. Әкімшілік орталығы – Остерсунд. Қазіргі ландшёвдинг – Орталық партиясынан Йоран Хагглунд.

Финляндия жағы

Финляндия он тоғыз аймаққа (maakunta) бөлінеді. Аймақтар аймақтық кеңестермен басқарылады, олар муниципалитеттер арасындағы ынтымақтастық форумы болып табылады және тікелей халықтың сайлауы арқылы сайланбайды. Лапландия (Lappi) – сапмиден оңтүстікке қарай созылатын ең солтүстік аймақ. Солтүстік саам, Сколт саам және Аанаар саамдары – осы аймақтың иеленуші халықтары. Финляндиялық Лапландияның солтүстік бөлігіндегі төрт муниципалитет Саамдық тұру аймағын құрайды, Sámiid Ruovttoguovlu, саам мәдениеті мен тіліне қатысты мәселелер бойынша дербестікке ие аймақ.

Спорт

Облыстың өзінің футбол командасы бар, ол – Sápmi футбол командасы, және оны FA Sápmi ұйымдастырады. Бұл команда ConIFA мүшесі және 2014 жылғы ConIFA Әлем футбол кубогын қабылдады. Sápmi футбол командасы 2006 жылғы VIVA Әлем кубогында жеңіске жетті және 2008 жылғы жарысқа төңкерілді. Tour de Barents – аймақта өткізілетін көлденең шаңғы жарысы.

Ерекше орындар

Келесі қалалар мен ауылдарда саам халқы көптеп тұрады немесе саамдық мекемелер орналасқан. Норвегия, швеция, фин немесе орыс тілдеріндегі жер-су аттары жақшада көрсетілген.

Оңтүстік Сапми

Aarborte (Hattfjelldal) – оңтүстік саам орталығы, онда оңтүстік саам тілі мектебі мен саам мәдениет орталығы бар. Арьеплог. Snåase (Snåsa) – оңтүстік саам тілінің орталығы және Норвегияда оңтүстік саам тілінің ресми тіл болып табылатын жалғыз муниципалитет. Snåase-де Саемьен Сийте оңтүстік саам мұражайы орналасқан.