Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Норвегияның Рогаланд округіндегі муниципалитет
Норвегияның Рогаланд округіндегі муниципалитет
Municipality in Rogaland County, Norway
the municipality in Rogaland, Norway
Санднес – Норвегияның Рогаланд округіндегі қала және муниципалитет. Ол Норвегияның төртінші ірі қаласы Ставангердің оңтүстігінде орналасқан, ал Ставангер/Санднес аймағы Норвегияның үшінші ірі қалалық аймағы болып табылады. Санднес қаласы кең аумақты муниципалитеттің батыс бөлігінде жатыр және муниципалитеттің жалпы жер аумағының шамамен 5% құрайды. Санднес – Ярен аймағының бір бөлігі. Муниципалитеттің батыс бөлігі жоғары дамыған, ал шығыс бөлігі негізінен ауылдық жерлерді қамтиды. Муниципалитет 13 округке бөлінген, әкімшілік орталығы қаладағы Тронес-ог-Сентрум округінде орналасқан. Муниципалитеттің ауылдық бөліктерінде Хоммерсак, Хёле, Фосс Эйкеланд, Стокка, Форсанд, Лисеботн және Ватне сияқты бірнеше ауыл бар. Муниципалитет ауданы бойынша Норвегиядағы 356 муниципалитет ішінде 109-шы орында тұр. 2023 жылы Санднес Норвегиядағы халық саны бойынша 7-ші муниципалитет, онда 83 382 адам тұрады. Муниципалитеттің халық тығыздығы – және соңғы 10 жылда халық саны 20,8%-ға өсті.
Sandnes is a city and municipality in Rogaland, Norway. It lies immediately south of Stavanger, the 4th largest city in Norway, and together the Stavanger/Sandnes area is the third largest urban area in Norway. The urban city of Sandnes lies in the extreme western part of the vast municipality and it makes up about 5% of the total land area of the municipality. Sandnes is part of the traditional district of Jæren. The western part of the municipality is very urbanized while the eastern part of the municipality is very rural. The municipality is divided into 13 boroughs and the administrative centre is located in the borough of Trones og Sentrum, a borough in the city. There are several villages in the rural parts of the municipality including Hommersåk, Høle, Foss Eikeland, Stokka, Forsand, Lysebotn, and Vatne. The municipality is the 109th largest by area out of the 356 municipalities in Norway. Sandnes is the 7th most populous municipality in Norway with a population of 83,382 in 2023. The municipality's population density is and its population has increased by 20.8% over the previous 10 year period.
Тарих
Шағын портовый ауыл Санденске 1860 жылы ладстед (шағын теңіз порты қаласы) мәртебесі берілді. 1861 жылдың 6 сәуірінде шағын қала Хойланд муниципалитетінен бөлініп, жеке басқару құқығына ие дербес муниципалитет құрылды. Бастапқыда муниципалитетте 440 тұрғын болды. 1957 жылдың 1 шілдесінде Хойланд муниципалитетінің шағын бөлігі (халық саны: 18) Санденс қаласына қосылды. 2014 жылы Стортинг Норвегиядағы муниципалитеттер санының қысқартылуын шешті. Санденс, Ставангер және Сола муниципалитеттері біріккен жағдайда, олар орналасқан географиялық аймақтың атымен Nord Jæren деп аталатын жаңа муниципалитет құрылатын болды. Қалалық кеңес бірігуге қарсылық білдірген соң, Форсандты Санденспен біріктіру туралы ұсыныстар іске асырылды. 2017 жылдың 1 қаңтарында Солакроссен ауылының оңтүстік-батыс жиегіндегі шағын аумақ Санденс муниципалитетінен көршілес Сола муниципалитетіне берілді. 2020 жылдың 1 қаңтарында көршілес Форсанд муниципалитетінің көп бөлігі Санденспен біріктіріліп, Санденс деп аталатын ірі муниципалитет құрылды.
The small port village of Sandnes was granted ladested (small seaport city) status in 1860. On 6 April 1861, the small city was separated from the municipality of Høyland to form a separate self governing municipality of its own. Initially, the municipality had 440 residents. On 1 July 1957, a small part of Høyland municipality (population: 18) was transferred to the city of Sandnes. In 2014, the Storting decided that the number of municipalities in Norway would be lowered. If the municipalities of Sandnes, Stavanger and Sola were to merge, a new municipality would be formed called Nord Jæren, after the name of the geographical location the municipalities are located in. After the city council said no to the merge, proposals for Forsand to merge with Sandnes were enacted instead. On 1 January 2017, a small area on the southwestern edge of the village of Solakrossen was transferred from Sandnes municipality to the neighboring municipality of Sola. On 1 January 2020, most of the neighboring municipality of Forsand was merged with Sandnes to form one large municipality called Sandnes.
Атауы
Муниципалитет (және қала) ескі Sandnæs шаруашылығының атымен аталады, өйткені қала оның жерінде салынған. Атының бірінші бөлігі "құм" немесе "құмды жағажай" деген мағынаны білдіреді, ал соңғы бөлігі "нес" – "мүйіс" дегенді білдіреді. Шаруашылық Гандсфьорденнің соңында, қазіргі қала орталығы орналасқан жерде болған.
The municipality (and city) is named after an old Sandnæs farm, since the city was built on its grounds. The first element is sand which means 'sand' or 'sandy beach' and the last element is nes which means 'headland'. The farm was located at the end of the Gandsfjorden where the city centre is located today.
Елтаңба
Герб 1972 жылғы 21 сәуірде бекітілді. Гербте жасыл түсті фонда ақ керамикалық бұйым бейнеленген. 18 ғасырдың соңында керамика маңызды өнеркәсіп салаларының бірі болғандықтан, осы бұйым таңдалды. Символ – лейргаук, ағылшын тілінде керамикалық көкек (leir(e), «балшық, керамика» және gauk/gjøk, «көкек»). «Sandnesgauk» керамикалық көкегі – Sandnes шеберханаларында жасалған және өнімдерін жарнамалау үшін қолданылған окарина немесе қарапайым сырнай. Кейіннен бұл атау Sandnes тұрғындарына да берілді.
The coat of arms was granted on 21 April 1972. The arms show a white piece of pottery on a green background. Pottery was chosen since it was one of the main industries in the late 18th century. The symbol is a leirgauk, which in English would be a ceramic cuckoo bird (leir(e), 'clay, ceramic' and gauk/gjøk, 'cuckoo bird'). The ceramic Sandnes cuckoo (sandnesgauk) is an ocarina or simple flute which was made by the potteries in Sandnes and used to advertise their products. Later it also became a nickname for people from Sandnes.
География
Муниципалитет Ярен аймағында орналасқан және Норвегияның батыс жағалауынан қалың таулы ішкі аймаққа дейін созылады. Санднес қаласы Ставангер түбегінің төменгі жағында, Ставангер қаласынан оңтүстікке қарай орналасқан, және бұл екі қала кеңейіп, біріккен қалалық аймақ құрады. Сола муниципалитеті батысында, Клепп және Тайм, Гесдал оңтүстікте, Сирддал және Бикле шығыста, Странн және Хьелмеланд солтүстік-шығыста, ал Ставангер солтүстік-батыста орналасқан. Гандсфьорден фьорды муниципалитеттің батыс жағында солтүстік-оңтүстік бағытында жатыр, ал Høgsfjorden және Lysefjorden муниципалитеттің шығыс бөлігін басып алады. Санднес/Ставангер халықаралық әуежайы Сола қаласында, Санднес қаласының батысында орналасқан. 2020 жылға дейін (муниципалитет кеңейтілгенге дейін) Санднес қалалық муниципалитеті 13 округке бөлінген: Аустратт, Фиггьо, Гандал, Хана, Холе, Лура, Малмхейм ог Сома, Риска, Сандвед, Стангеланд, Свиланд және Тронеc ог Сентрум. Батыс Санднес аймағының ландшафты көбінесе тегіс. Ұзын батыс жағалауында бірнеше жағажайлар бар, ал ішкі аймақта жер көтеріліп, теңіз деңгейінен жоғарырақ биіктіктегі төмен жазықтар мен шағын шыңдар пайда болады. Ставангер мен Санднес қалаларынан автомобильмен альпілік және шаңғы курорттарына шамамен бір сағаттық жол сапар. Санднес қаласында Санднес/Ставангер аймағына көрініс ашатын, оңай қол жетімді шағын тау шыңдары бар, мысалы, Дальснутен және Лифьелл. Сонымен қатар, танымал Lysefjorden фьордына автомобильмен немесе қайықпен оңай жетуге болады. Фройландсватнет көлі, Фиггьоелва өзені және Ханафьеллет тауы Санднес қаласының аумағында орналасқан. Муниципалитеттің шығыс бөлігіндегі Lysefjorden фьордының айналасында Кьераг және Преикестолен сияқты тік, биік жартастар қоршап тұр, ал Lysefjord көпірі фьордты батыс жағынан кесіп өтеді. Фиордтың ішкі бөлігінде әйгілі Кьерагбольтен тасы мен Кьерагфоссен сарқырамасы орналасқан. Лайсботн ауылы фьордтың шығыс жағында жатыр. Нильсебуватнет көлі Strand және Forsand муниципалитеттерінің шекарасында, Лайсботннан солтүстікке қарай, тауларда биік орналасқан. Ол Lysebotn гидроэлектр стансасында гидроэлектр энергиясын өндіру үшін реттеледі.
The municipality lies in the Jæren region and stretches nearly from the west coast of Norway to the rugged mountainous interior. The city of Sandnes is located at the base of the Stavanger Peninsula, about south of the city of Stavanger, and these two cities have expanded so as to form a conurbation. The municipality of Sola is located to the west, Klepp and Time, Gjesdal to the south, Sirdal and Bykle to the east, Strand and Hjelmeland to the northeast, and Stavanger to the northwest. The fjord Gandsfjorden is situated north–south at the west end of the municipality and the Høgsfjorden and Lysefjorden dominate the eastern part of the municipality. The international airport for Sandnes/Stavanger is situated in Sola, just to the west of Sandnes. Prior to 2020 (when the municipality was enlarged), the city municipality of Sandnes was divided into 13 boroughs: Austrått, Figgjo, Ganddal, Hana, Høle, Lura, Malmheim og Soma, Riska, Sandved, Stangeland, Sviland, and Trones og Sentrum. The landscape of western Sandnes is quite flat. On the long west coast there are several beaches and further inland the land is raised to form low plains with some small peaks rising up to above sea level. From Stavanger and Sandnes it is approximately one hour by car to alpine and skiing resorts. In Sandnes there are some easily accessible small mountain peaks, such as Dalsnuten and Lifjell, with a view over the Sandnes/Stavanger area. The renowned Lysefjorden is also easily accessible by car or boat. The lake Frøylandsvatnet, the river Figgjoelva, and the mountain Hanafjellet are all located in Sandnes. The Lysefjorden in the eastern part of the municipality is surrounded by very steep tall cliffs such as Kjerag and Preikestolen, with the Lysefjord Bridge crossing the fjord near the western end. The famous Kjeragbolten boulder and Kjeragfossen waterfall are located along the inner part of the fjord. The village of Lysebotn lies at the eastern end of the fjord. The lake Nilsebuvatnet is located high up in the mountains, north of Lysebotn on the border of Strand and Forsand municipalities. It is regulated for hydroelectric power use at the Lysebotn Hydroelectric Power Station.
Климат
Sandnes Stavanger қалалық аймағының құрамында орналасқан, сондықтан Stavanger Sola халықаралық әуежайының метеостанциясы Sandnes қаласына ең жақын метеостанция болып табылады. Норвегияның оңтүстік-батыс жағалауында орналасқан жергілікті климатқа Солтүстік теңіздің жылы сулары мен Атлантикалық циклондық ауа массаларының әсері зор, олар қыста да жылы батыс желдерін әкеледі. Бұл, басқа қалалармен салыстырғанда, жыл бойы температураның жоғары болуын қамтамасыз етеді, сонымен қатар, әсіресе күздің соңы мен қыс айларында, жаңбыр түрінде мол жауын-шашын жауады. Sandnes әуежайға қарағанда құрлыққа қарай орналасқандықтан, жазғы күндері сәл жылырақ, ал қысқы түндері салқынырақ болуы мүмкін. Кёппен климаттық жіктелімі бойынша Sandnes жылы теңіздік климатқа (Cfb) ие, бес ай бойы орташа температура көктемнен асып түседі, ал көктем мен жаздың басы – ең құрғақ мезгіл. Әуежайдағы ең жоғары температура 1975 жылдың тамызында тіркелген. Ставангер аймағындағы ең жоғары температура 2018 жылдың шілдесінде Stavanger Våland метеостанциясында (72 м биіктікте) тіркелген. Ставангер әуежайындағы ең жылы ай 2002 жылдың тамызы болды, орташа және күндізгі ең жоғары температурасы тіркелді. Ең төменгі температура 1987 жылдың қаңтарында тіркелген. Ең суық ай 1963 жылдың ақпаны, орташа және күндізгі ең төменгі температурасы тіркелген. Көктемдегі соңғы суық түннің орташа күні 20 сәуір, ал күздегі алғашқы суық түннің орташа күні 31 қазан, мұздаусыз маусым 193 күнге созылады (Ставангер әуежайының Сола станциясы, 1981–2010 жылдар аралығындағы орташа көрсеткіш).
Sandnes is in a common urban area with Stavanger and thus the weather station for the international airport of Stavanger Sola is the closest weather station to Sandnes proper. Situated on the south west coast of Norway, the local climate is greatly influenced by the temperate water in the North Sea, and Atlantic lows giving mild westerlies also in winter. This creates warmer temperatures throughout the year compared to other cities at similar latitudes, and also gives plentiful precipitation in the form of rain, especially in late autumn and winter. Sandnes is a little bit more inland than the airport so thus may have slightly warmer summer days and cooler winter nights as a result. According to Köppen climate classification, Sandnes experiences a temperate oceanic climate (Cfb) with five months with a mean temperature above Spring and early summer is the driest season. The all time high at the airport was recorded August 1975. The warmest high recorded in the Stavanger area is at the weather station Stavanger Våland (72 m) in July 2018. The warmest month on record at Stavanger Airport is August 2002 with mean and average daily high The all time low was recorded January 1987. The coldest month on record is February 1963 with mean and average daily low The average date for the last overnight freeze (low below ) in spring is April 20 and average date for first freeze in autumn is October 31 giving a frost free season of 193 days (Stavanger Airport Sola 1981 2010 average).
Орналасқан жері
Санднес Норвегияның батыс жағалауында орналасқан. Санднес қаласынан Норвегияның басқа ірі қалаларына дейінгі қашықтықтар төменде келтірілген:
Sandnes is located on the west coast of Norway. Here are some distances from the city of Sandnes to other major cities in Norway:
Үкімет
Санднес муниципалитеті бастауыш білім беру (10-сыныпқа дейін), стационарлық емес денсаулық сақтау қызметтері, зейнеткерлерге қызмет көрсету, әлеуметтік қамтамасыздандыру және басқа да әлеуметтік қызметтер, жер участаларын жоспарлау, экономикалық даму, муниципалдық жолдар мен коммуналдық желілерді ұстауға жауапты. Муниципалитет тікелей сайланған өкілдерден құралған муниципалдық кеңеспен басқарылады. Әкім муниципалдық кеңес мүшелерінің дауысымен тағайындалады. Муниципалитет Сор-Рогаланд аймақтық сотының және Гулатинг апелляциялық сотының қарауында болады.
Sandnes Municipality is responsible for primary education (through 10th grade), outpatient health services, senior citizen services, welfare and other social services, zoning, economic development, and municipal roads and utilities. The municipality is governed by a municipal council of directly elected representatives. The mayor is indirectly elected by a vote of the municipal council. The municipality is under the jurisdiction of the Sør Rogaland District Court and the Gulating Court of Appeal.
Муниципалды кеңес
Санденс муниципалитетінің кеңесі (Kommunestyre) 49 өкілден тұрады, олар төрт жылдық мерзімге сайланады. Сайлаулар әрқашан парламент сайлауларынан кейін екі жыл өткен соң өтеді. Төмендегі кестелерде саяси партиялар бойынша кеңестің қазіргі және бұрынғы құрамы көрсетілген.
The municipal council (Kommunestyre) of Sandnes is made up of 49 representatives that are elected to four year terms. Elections are always held two years from the parliamentary elections. The tables below show the current and historical composition of the council by political party.
Экономика
Sandnes қаласында барлық түрдегі көптеген сауда дүкендері орналасқан, оны көршілес муниципалитеттер қызмет көрсету сапасы мен таңдаудың кең ауқымы үшін пайдаланады. Санднес Норвегияның велосипед қаласы ретінде танымал, себебі велосипед өндіруші Øglænd DBS ондаған жылдар бойы осы қалада орналасқан. Қала күнделікті және туристік велосипедшілерге арналған әртүрлі бағыттарды ұсынады. 1996 жылдан бері қалада велосипедтерді жалға беру жүйесі жұмыс істеп келеді. Қаланың дамыған өнеркәсіптік базасы бар, негізінен оңтүстіктегі Ганддал аймағында және солтүстіктегі Ставангермен шектес Лура және Форус аймақтарында. Солтүстік теңіздегі мұнай барлау саласында және IT компанияларында да белсенділік байқалады. Санднес пен Ставангер арасындағы қала маңындағы аймақта сауда орталықтары мен универмагтар ашылған. Олардың арасында Норвегияның ең ірі сауда орталықтарының бірі – «Квадрат» (квадрат метр), ол 1984 жылы ашылғаннан бері бірнеше рет кеңейтілгендіктен қазір шаршы пішіндес емес. 2004 жылғы 4-тоқсан бойынша халықтың 30%-ы Ставангерде жұмыс істейді. Бұрын Санднес Норвегияның керамикалық бұйымдар жасау қаласы ретінде белгілі болған, себебі айналасындағы аумақта қыш кені көп болғандықтан, керамика өнеркәсібі маңызды рөл атқарған. Ватне қаласының сыртында, Санднес аумағында Ватнелирен әскери базасы да орналасқан.
Sandnes hosts a large array of retail shops of most kinds and is used by the neighbouring municipalities appreciating the service and wide range of selections. Sandnes is known as Norway's bicycle city, mainly due to the fact that the bicycle manufacturer Øglænd DBS was situated here for decades. The city offers a variety of routes for everyday riders and tourists. Since 1996, a public bicycle rental program has been in operation in the city. The city has a vibrant industrial base, mainly in the Ganddal area in the south and the Lura and Forus area in the north along the municipal boundary with Stavanger. There is significant activity related to oil exploration in the North Sea and also some IT related companies. In this suburban region between Sandnes and Stavanger, malls and department stores have also been established. Among these malls is one of Norway's biggest malls, Kvadrat, meaning 'square' (although it is not square shaped anymore as it has expanded several times since it opened in 1984). Around 30% of the population is employed in Stavanger (Q4 2004). Sandnes was formerly known as the pottery town of Norway – due to the important ceramics industry based on the extensive occurrence of clay in the surroundings. The Vatneleiren military base is also located in Sandnes, just outside Vatne.
Мәдениет, спорт және білім беру
2016 жылдан бері негізгі футбол командасы «Sandnes Ulf» норвегиялық кәсіби футболдың екінші лигасы – 1. divisjon-да ойнап келеді. Саннес сонымен қатар Норвегия ұлттық құрамасына ойыншылармен қамтамасыз еткен регби лигасының «Sandnes Raiders» командасымен де танымал. Саннестегі ең басты туристік орын – «Ғылым фабрикасы» (Vitenfabrikken). Бұл ғылым мен өнер көрмелері, планетарий, күн телескоптары және химиялық тәжірибелер бар ғылыми мұражай. Саннес – Норвегиядағы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының «Дені сау қалалар» желісіне мүше болып табылатын жалғыз қала. Саннес және Ставангер 2008 жылға Еуропаның мәдениет астанасы ретінде Ұлыбританияның Ливерпуль қаласымен бірге таңдалды. Жоғары білім беру орталықтарына «Sandnes» жоғары орта мектебі, «Gand» жоғары орта мектебі, «Akademiet» жоғары орта мектебі және «Vågen» жоғары орта мектебі кіреді. 2010 жылы «Forus» жоғары орта мектебі мен «Lundehaugen» мектебінің бір бөлігі бірігіп «Vågen» мектебін құрды. «Lundehaugen» әлі де орта мектеп ретінде жұмыс істейді. Қалада сонымен қатар VID Specialized University Sandnes кампусы орналасқан, ол жеке христиан колледжі.
Since 2016, the primary football team, Sandnes Ulf, has played in the second tier, 1. divisjon, of Norwegian professional football. Sandnes is also known for its Rugby League team, Sandnes Raiders which has supplied the Norwegian national team with players. The major tourist attraction in Sandnes is the Science Factory (Vitenfabrikken). It is a science museum with science and art exhibitions, a planetarium, sun telescopes, and chemistry experiments. Sandnes is the only city in Norway which is a member of the World Health Organization's network of Healthy Cities. Sandnes and Stavanger were chosen along with Liverpool, United Kingdom, to be a European Capital of Culture for 2008. Higher education facilities include Sandnes Upper Secondary School, Gand Upper Secondary School, Akademiet Upper Secondary School, and Vågen Upper Secondary School. In 2010 Forus Upper Secondary School and parts of Lundehaugen merged to become Vågen. Lundehaugen still exists as a middle school. The city is also home to the VID Specialized University Sandnes campus, a private Christian college.