Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аспан экваторын кесіп өтетін шоқжұлдыз
Constellation straddling the celestial equator
Офиух (/ɒ//f//i/'/juː//k//ə//s/) – аспан экваторын кесіп өтетін ірі шоқжұлдыз. Оның аты ежелгі грек тіліндегі ὀφιοῦχος сөзінен шыққан, ол "жылан ұстаушы" деген мағынаны білдіреді, және көбінесе жыланды ұстап тұрған адам түрінде бейнеленеді. Жылан Серпенс шоқжұлдызы арқылы көрсетіледі. Офиух II ғасыр астрономы Птолемей тізімдеген 48 шоқжұлдыздың бірі болды және бүгінде 88 заманауи шоқжұлдыздың қатарында саналады. Бұл шоқжұлдыздың бұрынғы балама аты – Серпентарий (/s//ɜr//p//ən/'/t//ɛər//i//ə//s/).
Ophiuchus (,/ɒ//f//i/'/juː//k//ə//s/) is a large constellation straddling the celestial equator. Its name comes from the Ancient Greek ὀφιοῦχος , meaning "serpent bearer", and it is commonly represented as a man grasping a snake. The serpent is represented by the constellation Serpens. Ophiuchus was one of the 48 constellations listed by the 2nd century astronomer Ptolemy, and it remains one of the 88 modern constellations. An old alternative name for the constellation was Serpentarius (,/s//ɜr//p//ən/'/t//ɛər//i//ə//s/).
Орналасқан жері
Офиух Аққу, Жылан, Сарышаян, Шаян және Геркулес аралығында, Күн жолының солтүстік-батысында орналасқан. Оңтүстік бөлігі батыста Сарышаян мен шығыста Шаян аралығында жатыр. Солтүстік жарты шарда оны жаз айларында жақсы көруге болады. Ол Орионға қарама-қарсы. Офиух жыланды ұстап тұрған адам ретінде бейнеленген; оның денесі Жылан шоқжұлдызын екі бөлікке – Жылан Басы (Serpens Caput) және Жылан Құйрығы (Serpens Cauda) – бөледі. Офиух экватордың екі жағында орналасқан, бірақ оның аумағының көп бөлігі оңтүстік жарты шарда. Оның ең жарқын жұлдызы Расалхаг, Офиухтың солтүстік жиегінде, шамамен белгілі бір деклинацияда орналасқан. Шоқжұлдыз оңтүстікке қарай -30° деклинацияға дейін созылады. Офиух ішіндегі эклиптиканың сегменттері -20° деклинациядан оңтүстікке қарай орналасқан. Орионнан өзгеше, қарашадан қаңтарға дейін (Оңтүстік жарты шарда жаз, Солтүстік жарты шарда қыс) Офиух күндізгі аспанда болады, сондықтан көптеген жерлерде көрінбейді. Дегенмен, Солтүстік жарты шардың қыс айларында Солтүстік поляр шеңберінің көп бөлігінде Күн тіпті түскі уақытта да көкжиектен төмен болады. Сондықтан жұлдыздар (оның ішінде Офиухтың бөліктері, әсіресе Расалхаг) жергілікті түскі уақытқа дейін, оңтүстікте төменгі жақта бірнеше сағат бойы көрінеді. Солтүстік жарты шардың көктем және жаз айларында, Офиухты түнгі аспанда көруге мүмкіндік болғанда, шоқжұлдыз іс жүзінде көрінбейді, себебі түн ортасындағы күн сол уақытта және Арктикадағы жерлерде жұлдыздарды жасырады. Экваторға жақын елдерде Офиух маусым айында түнгі ортада және қазан айының кешкі аспанында көрінеді.
Ophiuchus lies between Aquila, Serpens, Scorpius, Sagittarius, and Hercules, northwest of the center of the Milky Way. The southern part lies between Scorpius to the west and Sagittarius to the east. In the northern hemisphere, it is best visible in summer. It is opposite of Orion. Ophiuchus is depicted as a man grasping a serpent; the interposition of his body divides the snake constellation Serpens into two parts, Serpens Caput and Serpens Cauda. Ophiuchus straddles the equator with the majority of its area lying in the southern hemisphere. Rasalhague, its brightest star, lies near the northern edge of Ophiuchus at about declination. The constellation extends southward to −30° declination. Segments of the ecliptic within Ophiuchus are south of −20° declination. In contrast to Orion, from November to January (summer in the Southern Hemisphere, winter in the Northern Hemisphere), Ophiuchus is in the daytime sky and thus not visible at most latitudes. However, for much of the Arctic Circle in the Northern Hemisphere's winter months, the Sun is below the horizon even at midday. Stars (and thus parts of Ophiuchus, especially Rasalhague) are then visible at twilight for a few hours around local noon, low in the south. In the Northern Hemisphere's spring and summer months, when Ophiuchus is normally visible in the night sky, the constellation is actually not visible, because the midnight sun obscures the stars at those times and places in the Arctic. In countries close to the equator, Ophiuchus appears overhead in June around midnight and in the October evening sky.
Жұлдыздар
Офиух шоқжұлдызының ең жарқын жұлдыздары α Офиухи, Расалхаг ("жылан басы") деп аталады, оның шамасы 2.07, және η Офиухи, Сабік ("алдыңғысы") деп аталады, оның шамасы 2.43. Альфа Офиухи А типіндегі (көкшіл ақ) алып жұлдыз бен К типіндегі негізгі тізбек жұлдызынан тұрады. Негізгі жұлдыздың айналу осі көлбеу, ол жылдам айналады. Эта Офиухи екілік жұлдыз жүйесі. Шоқжұлдыздағы басқа жарқын жұлдыздар: β Офиуки, Себальрай ("көшіп жүретін иттің") және λ Офиуки, немесе Марфик ("шыбық"). Бета Офиуки Күннен сәл ауыр салмақты қызыл алып жұлдыз. Ламбда Офиуки – Күннен жарықтап, ауыр салмағы артық негізгі жұлдызды екілік жүйе. RS Ophiuchi қайталамалы жаңа жұлдыздар класына жатады, олардың жарықтығы бірнеше күн ішінде белгісіз аралықтармен жүздеген есеге артады. Ол 1a типіндегі суперноваға айналуға жақын деп есептеледі. Ол шамамен 15 жылда бір рет жарылады және жарылыс кезінде шамасы 5.0-ге жуық болады, соңғы рет 2021 жылы жарылды. Барнард жұлдызы, Күн жүйесіне ең жақын жұлдыздардың бірі (одан жақын жұлдыздар – Альфа Центавр екілік жұлдыз жүйесі және Проксима Центавр), Офиухта орналасқан. Ол β жұлдызынан сол жақта және V пішіндес жұлдыздар тобының солтүстігінде, бұрынғы ескірген Тоқты Poniatovii шоқжұлдызының орналасқан жерінде жатыр. Экзопланета осы жұлдыздың айналасында айналады деген болжам бар, бірақ кейінгі зерттеулер бұл мәлімдемені жоққа шығарды. 1998 жылы күшті жарқындық байқалды. Бұл жұлдыз Дедалус жобасы сияқты жұлдызаралық саяхат жоспарларының мақсаты болды. 2005 жылы астрономдар Грин-Бэнк телескопынан алынған деректерді пайдаланып, галактика жазықтығынан тысқары кеңістікте орналасқан, өте үлкен көпіршік тапты. Ол "Офиух суперкөпіршігі" деп аталды. 2007 жылдың сәуірінде астрономдар шведтер жасаған Один спутнигі арқылы Офиух шоқжұлдызындағы молекулалық оттегі бұлттарын ғарышта алғаш рет анықтады. 1604 жылғы супернова алғаш рет 9 қазан күні θ Офиухи маңында байқалды. Иоганн Кеплер оны 16 қазан күні алғаш көріп, оны мұқият зерттеді, нәтижесінде бұл супернова Кеплердің суперновасы деп аталды. Ол өз зерттеулерін "De stella nova in pede Serpentarii" ("Офиухтың аяғындағы жаңа жұлдыз") атты кітапта жариялады. Галилей оның шағын көрінуін Аристотельдің аспан денелері өзгермейді деген тұжырымын жоққа шығару үшін пайдаланды. Бұл Ia типіндегі супернова және адам көзімен көрінетін соңғы Сүт Жолы суперновасы. 2009 жылы Офиухтағы GJ 1214 жұлдызының 1,5 күнге жуық циклмен қайталамалы түрде көмескіленгені, кішкентай планетаның транзитіне сәйкес келетіні хабарланды. Планетаның төмен тығыздығы (Жердің тығыздығының шамамен 40%) планетада сутегі немесе бу сияқты төмен тығыздықтағы газдың көп мөлшерде болуы мүмкін екенін көрсетеді. Бұл жұлдыздың Жерге жақын орналасуы (42 жарық жылы) оны одан әрі зерттеу үшін тартымды нысанаға айналдырады. 2010 жылдың сәуірінде ζ Офиухи жұлдызы 824 Анастасия астероидымен жабылған.
The brightest stars in Ophiuchus include α Ophiuchi, called Rasalhague ("head of the serpent charmer"), at magnitude 2.07, and η Ophiuchi, known as Sabik ("the preceding one"), at magnitude 2.43. Alpha Ophiuchi is composed of an A type (bluish white) giant star and a K type main sequence star. The primary is a rapid rotator with an inclined axis of rotation. Eta Ophiuchi is a binary system. Other bright stars in the constellation include β Ophiuchi, Cebalrai ("dog of the shepherd") and λ Ophiuchi, or Marfik ("the elbow"). Beta Ophiuchi is an evolved red giant star that is slightly more massive than the Sun. Lambda Ophiuchi is a binary star system with the primary being more massive and luminous than the Sun. RS Ophiuchi is part of a class called recurrent novae, whose brightness increase at irregular intervals by hundreds of times in a period of just a few days. It is thought to be at the brink of becoming a type 1a supernova. It erupts around every 15 years and usually has a magnitude of around 5.0 during eruptions, most recently in 2021. Barnard's Star, one of the nearest stars to the Solar System (the only stars closer are the Alpha Centauri binary star system and Proxima Centauri), lies in Ophiuchus. It is located to the left of β and just north of the V shaped group of stars in an area that was once occupied by the now obsolete constellation of Taurus Poniatovii (Poniatowski's Bull). It is thought that an exoplanet orbits around the star, but later studies have refuted this claim. In 1998, an intense flare was observed. The star has also been a target of plans for interstellar travel such as Project Daedalus. In 2005, astronomers using data from the Green Bank Telescope discovered a superbubble so large that it extends beyond the plane of the galaxy. It is called the Ophiuchus Superbubble. In April 2007, astronomers announced that the Swedish built Odin satellite had made the first detection of clouds of molecular oxygen in space, following observations in the constellation Ophiuchus. The supernova of 1604 was first observed on 9 October 1604, near θ Ophiuchi. Johannes Kepler saw it first on 16 October and studied it so extensively that the supernova was subsequently called Kepler's Supernova. He published his findings in a book titled De stella nova in pede Serpentarii (On the New Star in Ophiuchus's Foot). Galileo used its brief appearance to counter the Aristotelian dogma that the heavens are changeless. It was a Type Ia supernova and the most recent Milky Way supernova visible to the unaided eye. In 2009 it was announced that GJ 1214, a star in Ophiuchus, undergoes repeated, cyclical dimming with a period of about 1.5 days consistent with the transit of a small orbiting planet. The planet's low density (about 40% that of Earth) suggests that the planet may have a substantial component of low density gas—possibly hydrogen or steam. The proximity of this star to Earth (42 light years) makes it a tempting target for further observations. The host star emits X rays which could have removed mass from the exoplanet. In April 2010, the naked eye star ζ Ophiuchi was occulted by the asteroid 824 Anastasia.
Терең аспан нысандары
Офиух шоқжұлдызында IC 4665, NGC 6633, M9, M10, M12, M14, M19, M62 және M107 сияқты бірнеше жұлдыздық шоғырлар, сондай-ақ IC 4603 және 4604 тұмандықтары бар. M9 – галактикадан тыс пайда болған болуы мүмкін шар тәрізді шоғыр. M10 – Жерден 20 000 жарық жылы қашықтықта орналасқан шар тәрізді шоғыр. Оның шамасы 6,6, ал ол Шэплидің VII класына жатады. Бұл оның орташа концентрацияланғандығын білдіреді, яғни орталыққа қарай шамалы жиналған. M12 – Күн жүйесінен шамамен 5 килопарсек қашықтықта орналасқан шар тәрізді шоғыр. M14 – одан да алыс орналасқан тағы бір шар тәрізді шоғыр. M19 шар тәрізді шоғыры әртүрлі типтегі өзгермелі жұлдыздармен бірге эллипс тәрізді келген. M62 – RR Lyrae сияқты өзгермелі жұлдыздарға бай шар тәрізді шоғыр, және әртүрлі элементтер құрамына ие екі буын жұлдыздар бар. M107 да өзгермелі жұлдыздарға бай. Галактикалардың қосылуынан қалған ерекше NGC 6240 галактикасы да Офиух шоқжұлдызында орналасқан. Бұл "көбелек пішіндес" галактика 400 миллион жарық жылы қашықтықта. Оның екі ядросында да аса зор қара тесіктер бар, олардың арақашықтығы 3000 жарық жылы. Чандра рентгендік обсерваториясынан алынған спектрлер екі ядрода да қара тесіктер бар екенін растады. Астрономдар қара тесіктердің келесі миллиард жыл ішінде бірігуі мүмкін екенін болжайды. NGC 6240 галактикасында жұлдыздардың өте жоғары қарқынмен пайда болуы байқалады, сондықтан ол жұлдыз жарқылдаған галактика ретінде жіктеледі. Бұл, мүмкін, айналып өтетін қара тесіктердің және соқтығысудың салдарынан пайда болған жылудың нәтижесі болуы мүмкін. Екеуінің де галактикалық ядролары белсенді. 2006 жылы 4-ші шамасындағы Mu Ophiuchi жұлдызымен байланысты жаңа, жақын орналасқан жұлдыздық шоғыр табылды. Mamajek 2 шоғыры Үлкен Аюдың қозғалмалы тобына ұқсас, бірақ 7 есе алыс (шамамен 170 парсек қашықтықта) орналасқан, бұл шоғырдың қалдығы сияқты көрінеді. Mamajek 2 шамамен 135 миллион жыл бұрын NGC 2516 шоғырымен бірге бірдей жұлдыз құратын кешенде пайда болған болуы мүмкін. Барнард 68 – Жерден 410 жарық жылы қашықтықта орналасқан үлкен қара тұмандық. Диаметрі 0,4 жарық жылы болса да, Барнард 68 Күннің массасынан екі есе ғана көп, сондықтан ол өте сирек және өте суық, температурасы шамамен 16 Кельвинге жетеді. Қазіргі уақытта тұрақты болғанымен, Барнард 68 ақырында құлап, жұлдыз пайда болу процесін бастайды. Барнард 68 тұмандығының ерекшелігі – оның 250 000 жылдық тербелістері. Астрономдар бұл құбылыстың себебін суперновадан шыққан соққы толқыны деп болжайды. Барнард 68-дегі шаңның таралуы картаға түсірілген. Жерден ең алыс орналасқан адам жасаған "Вояджер-1" ғарыш кемесі Офиух бағытында сапар шегуде. Ол α Herculis, α Ophiuchi және κ Ophiuchi арасында, 17 сағат 13 минут оң жақ көтерілу және +12° 25’ (2020 жылғы шілде) координаталарында орналасқан. 2022 жылдың қараша айында АҚШ-тың NSF NOIRLab (Ұлттық оптикалық-инфрақызыл астрономиялық зерттеу зертханасы) G типіндегі негізгі реттілік жұлдызының айналысында орналасқан ең жақын жұлдыздық қара тесіктің анықталғанын жариялады, бұл жүйе Күннен шамамен 1560 жарық жылы қашықтықта орналасқан Gaia BH1 деп аталды.
Ophiuchus contains several star clusters, such as IC 4665, NGC 6633, M9, M10, M12, M14, M19, M62, and M107, as well as the nebula IC 4603 4604. M9 is a globular cluster which may have an extra galactic origin. M10 is a fairly close globular cluster, only 20,000 light years from Earth. It has a magnitude of 6.6 and is a Shapley class VII cluster. This means that it has "intermediate" concentration; it is only somewhat concentrated towards its center. M12 is a globular cluster which is around 5 kiloparsecs from the Solar System. M14 is another globular cluster which is somewhat farther away. Globular cluster M19 is oblate shaped with multiple different types of variable stars. M62 is a globular cluster rich in variable stars such as RR Lyrae variables and has two generations of stars with different element abundances. M107 is also rich in variable stars. The unusual galaxy merger remnant and starburst galaxy NGC 6240 is also in Ophiuchus. At a distance of 400 million light years, this "butterfly shaped" galaxy has two supermassive black holes 3,000 light years apart. Confirmation of the fact that both nuclei contain black holes was obtained by spectra from the Chandra X ray Observatory. Astronomers estimate that the black holes will merge in another billion years. NGC 6240 also has an unusually high rate of star formation, classifying it as a starburst galaxy. This is likely due to the heat generated by the orbiting black holes and the aftermath of the collision. Both have active galactic nuclei. In 2006, a new nearby star cluster was discovered associated with the 4th magnitude star Mu Ophiuchi. The Mamajek 2 cluster appears to be a poor cluster remnant analogous to the Ursa Major Moving Group, but 7 times more distant (approximately 170 parsecs away). Mamajek 2 appears to have formed in the same star forming complex as the NGC 2516 cluster roughly 135 million years ago. Barnard 68 is a large dark nebula, located 410 light years from Earth. Despite its diameter of 0.4 light years, Barnard 68 only has twice the mass of the Sun, making it both very diffuse and very cold, with a temperature of about 16 kelvins. Though it is currently stable, Barnard 68 will eventually collapse, inciting the process of star formation. One unusual feature of Barnard 68 is its vibrations, which have a period of 250,000 years. Astronomers speculate that this phenomenon is caused by the shock wave from a supernova. and the distribution of dust in Barnard 68 has been mapped. The space probe Voyager 1, the furthest man made object from earth, is traveling in the direction of Ophiuchus. It is located between α Herculis, α Ophiuchi and κ Ophiuchi at right ascension 17h 13m and declination +12° 25’ (July 2020). In November 2022, the USA's NSF NOIRLab (National Optical Infrared Astronomy Research Laboratory) announced the unambiguous identification of the nearest stellar black hole orbited by a G type main sequence star, the system identified as Gaia BH1 at around 1,560 light years from the Sun.