Кристиансанн: қала және муниципалитет

Кіріспе

Кристиансанн – Норвегиядағы Агдер округінің қаласы және муниципалитеті. Қала Норвегияда бесінші, ал муниципалитет алтыншы орында тұр, 2020 жылғы қаңтардағы мәлімет бойынша халқы шамамен 116 000 адамды құрайды, бұл Сёгне және Сонгдален муниципалитеттерінің ірі Кристиансанн муниципалитетіне қосылуынан кейін орын алды. Қаладан басқа, Норвегия Статистикасы муниципалитеттегі тағы төрт тығыз орналасқан аумақты есепке алады: Флеккеройдағы Скелевик, Vågsbygd ауданында 3 526 тұрғыны бар; Грим ауданындағы Страй – 1 636 тұрғыны бар; Лунд ауданындағы Жюствик – 1 803 тұрғыны бар; және Оддернес ауданындағы Твейт – 1 396 тұрғыны бар (2012 жылғы мәліметтер). Кристиансанн бес ауданға бөлінеді: солтүстік-батыста орналасқан және 15 000 тұрғыны бар Грим; орталық және Кристиансаннның қалалық бөлігі болып табылатын Квадратурен – 5 200 тұрғыны бар; екінші ең ірі аудан – Лунд; 2020 жылғы қаңтардан бастап Кристиансанн муниципалитетіне қосылған және шамамен 12 000 тұрғыны бар Сёгне; батыста орналасқан Оддернес; және оңтүстік-батыста орналасқан, 36 000 тұрғыны бар ең ірі аудан – Vågsbygd. Кристиансанн төрт негізгі тас жол арқылы байланыстырылған: Ослодан және Ост-Агдерден келетін Еуропалық E18 тас жолы, Кристиансаннның шығыс бөлігін қамтиды; Ставангерден, Флеккефьордтан және Вест-Агдердегі жағалау қалалары мен ауылдарынан келетін Еуропалық E39 тас жолы; Евьеден, Сетесдалдан және Гримнен келетін Норвегияның ұлттық 9 тас жолы; және Телемарктен, Солтүстік Ост-Агдерден, Биркеландтан, Твейттен және Кристиансанн әуежайынан, Кьевиктен келетін Норвегияның ұлттық 41 тас жолы. Вародд көпірі – Топдалсфьорденнен өтетін үлкен көпір және E18 тас жолының бір бөлігі. Кристиансаннда туризм маңызды, ал туристер үшін жазғы маусым ең танымал. Кристиансанн хайуанаттар бағы мен ойын-сауық паркі Норвегиядағы ең үлкен хайуанаттар бағы болып табылады. Оған жыл сайын 900 000-нан астам адам келеді. Маркенс көшесі – Кристиансанн қаласының орталық бөлігіндегі басты жаяу жүргіншілер көшесі. Bystranda – Квадратуренде орналасқан қалалық жағажай; Хамресанден жағажайы – Кристиансанндағы ең ұзын жағажай. Хамресанден кемпингі – жазғы маусымда отбасылық демалысқа танымал орын. Қалада жаз айларында Кристиансанн қаласының орталығында апта сайын тегін концерттер өтеді. Қала сыртында Норвегияның ең үлкен сауда орталығы Sørlandssenteret-і бар Sørlandsparken индустриалды паркі орналасқан.

City and municipality in Agder, Norway

Kristiansand is a city and municipality in Agder county, Norway. The city is the fifth largest and the municipality is the sixth largest in Norway, with a population of around 116,000 as of January 2020, following the incorporation of the municipalities of Søgne and Songdalen into the greater Kristiansand municipality. In addition to the city itself, Statistics Norway count four other densely populated areas in the municipality: Skålevik in Flekkerøy with a population of 3,526 in the Vågsbygd borough, Strai with a population of 1,636 in the Grim borough, Justvik with a population of 1,803 in the Lund borough, and Tveit with a population of 1,396 (as of 2012) in the Oddernes borough. Kristiansand is divided into five boroughs; Grim, which is located northwest in Kristiansand with a population of 15,000; Kvadraturen, which is the centre and downtown Kristiansand with a population of 5,200; Lund, the second largest borough; Søgne, with a population of around 12,000 and incorporated into the municipality of Kristiansand as of January 2020; Oddernes, a borough located in the west; and Vågsbygd, the largest borough with a population of 36,000, located in the southwest. Kristiansand is connected by four main roads: European Route E18 from Oslo, Aust Agder, covering the easternmost parts of Kristiansand; European route E39 from Stavanger, Flekkefjord and the coastal towns and villages in Vest Agder; Norwegian National Road 9 from Evje, Setesdal and Grim; and Norwegian National Road 41 from Telemark, northern Aust Agder, Birkeland, Tveit and the airport Kristiansand Airport, Kjevik. Varodd Bridge is a large bridge and a part of E18, which stretches over Topdalsfjorden. Tourism is important in Kristiansand, and the summer season is the most popular for tourists. Kristiansand Zoo and Amusement park is the largest zoo in Norway. It receives over 900,000 visitors every year. Markens Street is the main pedestrian street in downtown Kristiansand. Bystranda is a city beach located in Kvadraturen; Hamresanden beach is the longest beach in Kristiansand. Hamresanden Camping is a popular family camp during the summer season. The city hosts a free weekly concert in downtown Kristiansand in the summertime. Outside the city is the industrial park Sørlandsparken, which includes Sørlandssenteret, Norway's largest mall.

Атауы

Қалаға Дания-Норвегия королі Кристиан IV-нің есімі берілген, ол оны 1641 жылдың 5 шілдесінде құрған. Қала атының екінші бөлігі – «құм», ол ежелгі скандинав тіліндегі «sandr» сөзінен шыққан, бұл «құм» немесе «құмды жер» дегенді білдіреді. Бұл қаланың бастапқыда құмды төбеге салынғанын көрсетеді. (Сондай-ақ қараңыз: Lillesand#Name)

Тарихи тұрғыдан қарағанда, атау әдетте 1877 жылға дейін Christianssand деп жазылған, бірақ картограф Понтоппиданның 1785 жылғы картасында атау Christiansand (бір 's') деп жазылған. 1877 жылы қала атауларын қалыпты норвегиялық орфографияға сәйкес келтіру мақсатындағы ресми орфографиялық реформа оны Кристиансандқа өзгертті. Кристиансунд және Кристиания (Осло) да осы реформа бойынша жазылуы өзгерді. Оған қарамастан, бірқатар компаниялар мен ұйымдар «Ch» әрпін сақтап қалды. Атау 1889 жылы қайтадан Kristiansand (бір "s") болып өзгертілді. 2012 жылы қала әкімі Арвид Грундекьон қаланың Christianssand деп қайта аталғанын ұсынды, оның пікірінше, «Кристиансанд» грамматикалық мағынаға ие емес және Christianssand дәстүрді білдіреді. Бұл ұсыныс жергілікті тұрғындар тарапынан қолдау таппады және әкім бұл мәселені әрі қарыстырмады.

Тарихқа дейінгі және ерте тарих

Кристиансанд аймағында адамдар тарихқа дейінгі дәуірден бері қоныстанған. 1996 жылы Кристиансандтың батысындағы Сёгнеде шамамен б.з.д. 6500 жылға жататын әйелдің жақсы сақталған қаңқасы табылды. Бұл архипелагтың өте ертеде мекенделгенін көрсетеді. Фидьяне аралында орналасқан Граутхелерен (Грателлерен) тас дәуіріне жататын қоныс деп саналады. Норвегиядағы алғашқы Саруп қоршауы (неолиттік дәуірдегі ритуалдық қоршаудың түрі, алғаш рет Данияның Фюн аралындағы Сарупта анықталған) 2010 жылы Хамресанденде табылды және шамамен б.з.д. 3400 жылға жатады. Оддернес шіркеуінің шығысында жүргізілген археологиялық қазбалар біздің заманымыздың басына дейінгі және кейінгі ғасырларда болған ауылдық елді мекендерді анықтады. Рогаландтағы осыған ұқсас табылған жерлермен бірге, бұл елді мекендер Норвегия контекстінде бірегей болып табылады; ежелгі Норвегияда ауылдар емес, оқшауланған шаруашылықтар кең таралған. Шіркеудің маңындағы, қаланың Лунд бөлігіндегі қабірлерде жасалған басқа да жаңалықтар біздің заманымыздың 400 жылынан бастау алатын қоныстандыруды көрсетеді, ал 1907 жылы шіркеу қабырғасының сыртынан табылған 25 пісіру ошағы тіпті ертерек болуы мүмкін. Оңтүстік Норвегиядағы ең ірі христиандыққа дейінгі зираттың бірі бұрын шіркеудің оңтүстігінде және батысында орналасқан. Оддернесте 800 жылға дейін патшалық орталық болған деп есептеледі, ал шіркеу шамамен 1040 жылы салынған. Тас шіркеу салынғанға дейін, сол жерде бір немесе екі ағаш шіркеу тұрған деген болжам бар. Бірнеше жыл бұрын, рун тасы шіркеудің кірер алдына көшірілген кезде, оның астында және маңында қазба жұмыстары жүргізілді; қабірлердің табылуы шіркеу ауласы жоғары орта ғасырларда ерекше үлкен болғанын көрсетеді. Бұл аймақта қара өлімнен бұрын халық саны көп болғанын білдіреді. 14- және 15-ғасырларда қазіргі Лунд ауданының (Лахель) ең төменгі нүктесінде Отра өзенінде жұмыс істейтін порты мен кішкентай ауыл болған. Кристиансандтың дамуындағы тағы бір маңызды элемент – Флеккерой аралындағы порт, ол 16-ғасырдан бастап Скагеррактағы ең маңыздысы болды және 1555 жылы король Кристиан III тұсында алғаш рет нығайтылды. 1635 жылы король Кристиан IV өзінің феодалдық иесі Паль Розенкранцке Неденестен көшіп, аралда патша сарайы салуды бұйырды.

The Kristiansand area has been inhabited since prehistoric times. In 1996, the well preserved skeleton of a woman dating to approximately 6500 BC was discovered in Søgne in western Kristiansand. This demonstrates very early habitation of the archipelago. Grauthelleren (Grathelleren), located on Fidjane, is believed to be a Stone Age settlement. The first discovery in Norway of a Sarup enclosure (a Neolithic form of ritual enclosure first identified at Sarup on the Danish island of Funen) was made in 2010 at Hamresanden and dates to c. 3400 BC. Archaeological excavations to the east of Oddernes Church have uncovered rural settlements that existed during the centuries immediately before and after the start of the common era. Together with a corresponding discovery in Rogaland, these settlements are unique in the Norwegian context; isolated farms, rather than villages, were the norm in ancient Norway. Other discoveries in grave mounds around the church, in the Lund section of the city, indicate habitation beginning c. 400 AD, and 25 cooking pits that were found immediately outside the church wall in 1907 are probably even older. One of the largest pre Christian burial grounds in South Norway was formerly located to the south and west of the church. A royal centre is thought to have existed at Oddernes before 800, and the church was built around 1040. Before the stone church was built, one or perhaps two wooden post churches are believed to have stood on the same spot. A few years ago, excavations were carried out under and around the runestone when it was moved to the church porch; the grave finds indicated that the churchyard must already have been unusually large in the High Middle Ages. This means that the area must have had a large population before it was reduced by the Black Death. In the 14th and 15th centuries, there was already a busy port and a small village on the Otra at the lowest point of today's Lund neighbourhood (Lahelle). Another important element in the development of Kristiansand was the harbor on the island of Flekkerøy, which was the most important on the Skagerrak beginning in the 16th century and was first fortified under King Christian III in 1555. In 1635, King Christian IV ordered his feudal seigneur, Palle Rosenkrantz, to move from Nedenes and build a royal palace on the island.

Негізгі қазбалар мен 1900 жыл

Кристиан IV (көптеген қалаларды құрғандығымен танымал) 1630 және 1635 жылдары бұл жерге сапар шегіп, 1641 жылғы 5 шілдеде Торидалселваның (Отра) қарсы жағасындағы "құмды" жерде Кристианссанд қаласын негіздеді. Қала Ренессанс стилінде торлы жоспармен салынды (қазіргі орталық бөлігі Квадратурен = Төртбұрыш деп аталады), және Агдердегі саудагерлерге жаңа қалаға көшуге бұйрық берілді. Оларға оның орнына түрлі сауда жеңілдіктері мен он жылдық салықтан босатылу ұсынылды. 1666 жылы Кристианссанд гарнизондық қалаға айналып, күшті бекітілді. 1682 жылы король Кристиан V епископтікті Ставангерден осы жерге көшіруге шешім қабылдады. Осылайша, жас қала Кристианссанд епархиясының орталығына айналды. Кристианссанд 1734 жылы алғашқы өртке ұшырады, ол қалаға зор зиян келтірді. Кейін, 18 ғасырда, Американдық революциялық соғыстан кейін, қаланың кеме жасаушылары Наполеон соғыстарына дейін дамыды, бірақ континенттік блокада мен теңіз соғысы саудаға ауыр соққы берді. Дания-Норвегия соғыста Францияны қолдады, сондықтан Ұлыбританияның үздіксіз шабуылына ұшырады, бұл туралы Ибсеннің "Терье Виген" романында айтылған. Экономика 1830 жылдары ғана жаңаруға басталды, ал Норвегия кеме жасау өнеркәсібінің өсуі Кристианссанд үшін маңызды болды. Бұл Норвегияда емен ағаштарының гүлдеген жалғыз жері болды, ол кеме жасау өнеркәсібі үшін маңызды ресурс еді. 19 ғасырдың ортасына қарай, жағалаудан көптеген лобстерлер ауланып, Лондон нарығына жіберілді. 1848 жылы халық саны шамамен 12 000 адамды құрады. 1838 жылдың 1 қаңтарында жаңа "форманскапсдстрикт" заңы күшіне енді. Бұл жаңа заң Норвегиядағы барлық муниципалитеттерге өзін-өзі басқару құқығын берді. Қала ретінде ол өз муниципалдық үкіметін құрды және оны Оддернес ауылдық муниципалитеті қоршады. Кристианссанд қаласы теңіз трафигі үшін карантиндік станцияға және 1804 жылы ашылған Оддерой аралындағы холера науқастарын емдеуге арналған ауруханаға ие болды. Қаладағы өлім-жітім көрсеткіші айналасындағы аудандарға қарағанда әлдеқайда төмен болды, бұл карантиндік станция мен аурухананың нәтижесі болды. Мысалы, 1833-1866 жылдар аралығында Драмменде 544 холера науқасы тіркелді, олардың 336-сы қайтыс болды. Осы кезеңде Кристиансандта холерадан тек 15 адам қайтыс болды. 19 ғасырдағы тағы бір маңызды оқиға – 1881 жылы Норвегиядағы екінші ірі психиатриялық мекеме (Гаустадтан кейін) – Синдссигеазильдің құрылуы болды. Психиатриялық аурухана қалаға жоғары білікті дәрігерлерді тартты және әйелдерге көптеген жұмыс орындарын ұсынды. Соңғы ірі өрт 1892 жылы болды, нәтижесінде қаланың бастапқы бөлігінің жартысы күлге айналды. Өрт 1880 жылы бұрынғы өрттен кейін кірпіштен қайта салынған соборға дейін ғимараттарды өртеді.

Christian IV (renowned for having founded many towns) visited the location in 1630 and 1635, and on 5 July 1641 formally founded the town of Christianssand on the "sand" on the opposite bank of the Torridalselva (Otra). The town was laid out in Renaissance style on a grid plan (the central section now known as Kvadraturen = The Quarters), and merchants throughout Agder were commanded to move to the new town. In return, they were to receive a variety of trading privileges and a ten year tax exemption. In 1666, Christianssand became a garrison town and was heavily fortified. In 1682, King Christian V decided to relocate the bishopric there from Stavanger. Hence, the young city became the main city of the Christiansand Stift. Christianssand experienced its first fire in 1734, which was devastating to the city. Later in the 18th century, after the American Revolutionary War, the town's shipbuilders experienced a boom that lasted until the Napoleonic Wars, when the continental blockade and naval warfare struck a severe blow to trade. Denmark–Norway supported France in the Wars and was therefore subjected to relentless attack by Britain, as recounted in Ibsen's Terje Vigen. Only in the 1830s did the economy begin to recover, and the growth in the Norwegian shipping industry was important for Christianssand. It was the only part of Norway where oak trees flourished, a major resource for the shipbuilding industry. Large numbers of lobsters were taken off the coast and sent to the London market by the mid 19th century. The population was about 12,000 by 1848. On 1 January 1838, the new formannskapsdistrikt law went into effect. This new law granted municipal self government throughout Norway. As a city, it formed its own municipal government and it was surrounded by the rural municipality of Oddernes. The City of Kristiansand had a quarantine station for maritime traffic and hospital at Odderøy Island for cholera patients that opened in 1804. The city had far fewer deaths than the surrounding area, largely attributable to the quarantine station and the hospital. For example, during the period of 1833–1866, Drammen had 544 cholera patients, of which 336 died. During this same period, Kristiansand only experienced 15 deaths from cholera. Another important development during the 19th century was the foundation in 1881 of Sindssygeasyl, the second central psychiatric institution in Norway (after Gaustad). The psychiatric hospital drew highly specialized doctors to the city and also provided many jobs for women. The most recent major fire, in 1892, left half the original section of the city in ashes. It burned buildings as far as the cathedral, which had been rebuilt in brick after a previous fire in 1880.

1900 жылдан бастап

Оңтүстік Норвегияда су электр станцияларының дамуымен қалада өнеркәсіптік база бірте-бірте қалыптасты, әсіресе 1910 жылы «Кристиансандс Никельрафинерингсверк АС» (кейін «Falconbridge Nikkelverk», қазір «Glencore Nikkelverk») никельді қайта өңдеу зауыты салынуының нәтижесінде. Экономикалық тұрғыдан алғанда, Бірінші дүниежүзілік соғыс – бейтарап кеме қатынасы орталығы болған Кристиансанд үшін сәтті кезең болды. 1920 жылдардағы алтын стандарты саясаты және 1930 жылдардағы әлемдік экономикалық дағдарыс сияқты қиындықтар Кристиансанд сияқты сауда қаласында да қатты сезілді. 1921 жылдың 1 шілдесінде Кристиансанд қаласы көршілес Оддернес муниципалитетінің бір бөлігін қосып алды, соның нәтижесінде 2164 тұрғын және қаланың өсуіне қажетті қосымша жерлер қала құрамына енді. Соғыс аралық кезеңде Кристиансанд – зиялылардың орталығы болды, әсіресе 1932 жылы сәулетші Тило Шодер қалаға қоныстанғаннан кейін. 1940 жылдың 9 сәуірінде «Везерубунг» операциясы барысында неміс теңіз күштері мен Люфтваффе Кристиансандқа шабуыл жасады. Теңіз күштері Оддеройяда Норвегияның жағалау артиллериясынан күшті қарсылыққа тап болды. Бомбалар мен гранаталар қала орталығына түсті, сондай-ақ 70 метрлік Кристиансанд соборының мұнарасы да кездейсоқ зардап шекті. Қалаға жасалған үшінші шабуыл сәтті аяқталды, себебі сигналдық жалау француз туымен жаңылыстырылды және бұл жаңылысқа уақтылы назар аударылмады. Қала 800 сарбаздық күшпен оккупацияланды. 1960 жылдары Шей комитетінің жұмысының нәтижесінде Норвегияда көптеген муниципалитеттер біріктірілді. 1965 жылдың 1 қаңтарында Кристиансанд қаласы (халық саны: 27 100) көршілес Рандесунд (1672 адам), Твейт (2802 адам) және Оддернес (18 668 адам) муниципалитеттерімен бірігіп, жаңа, ірі Кристиансанд муниципалитетін құрды.

Елтаңба

Кристиансанд қаласының гербі 1909 жылдың 8 желтоқсанында бекітілді және қаланың 1643 жылға дейінгі ең көне мөрінің негізінде жасалған. 1643 жылы король Кристиан IV жас қалаға Норвегия арыстаны мен патшалық тәжін бейнелейтін мөрді пайдалану құқығын берді. Тәж қаланың король тарапынан құрылғанын көрсетеді. Гербтегі екінші маңызды элемент – ағаш. Ағаш түрі нақты көрсетілмегендіктен, әртүрлі пішіндегі ағаштардың бірнеше нұсқасы бар. 1658 жылғы екінші мөрде жапырақтары мен қарағай конустарын еске түсіретін жапырақтары бар ағаш бейнеленген. Тәждің ішкі жағында R. F. P. әріптері орналасқан, ол Regna Firma Pietas дегенді білдіреді, яғни "Имандылық мемлекетті күшейтеді"; бұл Кристиан IV-тің ұраны еді. Қала мөрінің айналасында оның ұраны жазылған: Cavsa Triumphat Tandem Bona, "Жақсы ниет соңында жеңіске жетеді".

География

Кристиансанд стратегиялық тұрғыдан Скагерракта орналасқан және Солтүстік теңіз бен Балтық теңізі арасындағы Киль каналы ашылғанға дейін әскери және геосаяси маңызы зор болды. Бұл ғасырлар бойы әскери бекініс ретінде қызмет еткенін білдіреді: алдымен Харальд Сұңғақтың патшалық резиденциясы, содан кейін Дания-Норвегия бекінісі, кейіннен гарнизондық қала. Кристиансанд континентке және одан қақпа болып табылады, Данияға паром қызметі және Оңтүстік Норвегияның оңтүстік жиегіндегі теміржол желісінің соңғы стансасы. Геологиялық тұрғыдан, Агдердің бұл бөлігі Балтық қалқанының оңтүстік-батыс бөлігі – Швеция-Норвегия тау қалқанының құрамына кіреді және Готика және кейіннен Швеция-Норвегия орогенездері кезінде қалыптасқан екі негізгі геологиялық құрылымнан тұрады. Онда 1600–1450 миллион жылдық шифер, кварцит, мәрмәр және амфиболит, сондай-ақ мүйізді гнейс кездеседі, ал осы қышқыл беттік құрылымдардың үстінде гранит пен гранодиорит (көбінесе 1250–1000 миллион жыл, кейбір жерлерде 1550–1480 миллион жыл) орналасқан. Bamblefelt геологиялық аймағы муниципалитеттің шығысынан басталып, Гренландқа дейін созылады. Соңғы Швеция-Норвегия құрылымдары граниттің ірі формацияларында көрінеді. Габбро және диорит, сирек кездесетін эклогит те табылады. Каледониялық орогенез бұл аймаққа әсер етпеді. Жарылымдар оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай бағытталған. Ежелгі заманда Флеккеройдан тыс жерде жанартау болған, ол Кристиансанд орталығынан солтүстікке қарай жанартаулық жыныстардың қалдықтарын қалдырған, қазір Оңтүстік Норвегия ауруханасы орналасқан жер. Қала маңында терең орман бар. Банехеяда және Оддеройядағы бұрынғы жағалау артиллерия бекінісінде шаңғы жолдары мен жаяу жүргін жолдары бар, олар мүгедектерге арналған арнайы дайындалған. Екі ірі өзен – Отра және Товдалселва Кристиансанд қаласында Скагерракқа құяды.

Климат

Кристиансанд мұхиттық климатқа ие (Köppen: Cfb). Скагеррак жағалауының жағалау бойындағы аймақтар, оның ішінде Кристиансанд, Норвегияның ең күнге толы бөлігі болып табылады. Қар әдетте желтоқсан айының соңында, қаңтар және ақпан айларында жауады; қар жауыны көп болуы мүмкін (Кевик әуежайындағы қар рекорды), бірақ жағалауда ұзақ тұрмайды; Норвегия климатына қараңыз. Соңғы онжылдықтардағы жылынуға байланысты қар көбінесе бірнеше күннен кейін еруде. Жазда жергілікті тұрғындардың көпшілігі қаланың қарсы жағында орналасқан Фискебригга архипелагына және Кьевик әуежайының жанында, қала орталығынан шамамен 10 минуттық жерде орналасқан Хамресанден жағажайына барады. Дания, Швеция, Германия, Ұлыбритания және басқа да еуропалық елдерден келген адамдар да жаз айларында саяхаттары барысында осы жағажайға келеді. Кристиансанд әуежайындағы ең жоғары температура 1975 жылдың тамыз айында тіркелді. Әуежайдағы ең төменгі температура 1982 жылдың қаңтар айында тіркелді. Температура сирек 30 °C (86 °F) градусқа жетеді, бірақ шілде айының көп күндері 21 °C (70 °F) немесе одан да жоғары болады. Ең жылы ай 1901 жылдың шілдесі болды, орташа температурасы 21,6 °C (71 °F) құрады (бұрынғы метеостансада - Kristiansand S Eg). Әуежайдағы ең жылы ай 2018 жылдың шілдесі болды, 24 сағаттық орташа температура 19,9 °C (68 °F), ал тәуліктік орташа ең жоғары температура 25,8 °C (78 °F) болды. 2018 жылдың шілдесі сонымен қатар 422 күн сағаттық күн сәулесімен ең күнге толы ай болып тіркелді, ал 2018 жылғы жылдық көрсеткіш 2126 күн сағатты құрады, бірақ желтоқсан айында Кристиансандтағы ең бұлтты ай ретінде бар болғаны 1 күн сағат тіркелді. Ең бұлтты шілде айында 156 күн сағат тіркелді (2007 жыл). Кристиансанд ең күнге толы ақпан (1986 жылы 153 күн сағат), ең күнге толы сәуір (2021 жылы 323 сағат), ең күнге толы тамыз (1995 жылы 343 сағат) және ең күнге толы қыркүйек (1959 жылы 241 сағат) бойынша ұлттық рекордты иеленеді. Жауын-шашынның ең көп болған айы 1976 жылдың қазан айында 560 мм жауын-шашынмен, ал ең құрғақ айы 1974 жылдың сәуір айында жауын-шашынсыз болды.

Халықтың сүйікті жағажайлары

Бистранда қала орталығында орналасқан жағажай. Ол Квадратуреннен шығысқа қарай және Тангенде жатыр. Жағажайдың жанында ашық және жабық бассейнтері бар Aquarama жүзу кешені орналасқан. Aquarama Оңтүстік Норвегияның ең ірі қонақ үйі – "Scandic Hotel Bystranda" қонақ үйінің қасында. Кристиансандтың ең қымбат пәтерлерінің бір бөлігі жағажайдың шығысында және Тангенге жақын жерде орналасқан. Bystranda жағажайында волейбол алаңдары, ойын алаңдары, скейтпарктер, терең суға түсуге арналған баспалдақтар және мүмкіндігі шектеулі адамдар мен балалар үшін ыңғайлы жағдайлар бар. Бұхтаның ортасында суда мүсін тұрғызылған. Palmesus – Bystranda жағажайында жыл сайын өткізілетін, Скандинавиядағы ең ірі жағажай фестивалі. Hamresanden Hånes пен Кристиансанд әуежайы, Kjevik арасында орналасқан. Ол Кристиансандтағы ең ұзын жағажай болып табылады. Жағажайда үш кемпинг және бір пәтерлік қонақ үй бар. Атауы жақын орналасқан Хамре аймағынан шыққан. Sømstranda – Кристиансандағы нудистік жағажай, ол Søm ауданында орналасқан.

Үкімет

Кристиансанд муниципалитеті бастауыш білім беру (10-сыныпқа дейін), амбулаториялық денсаулық сақтау қызметтері, зейнеткерлерге қызмет көрсету, әлеуметтік саясат және басқа да әлеуметтік қызметтер, жер учаскелерін жоспарлау, экономикалық даму, муниципалдық жолдар мен коммуналдық қызметтерге жауапты. Муниципалитет тікелей сайланған өкілдерден тұратын қалалық кеңеспен басқарылады. Қала әкімі қалалық кеңестің дауысымен жанама сайланады. Кристиансандта жергілікті парламенттік үкімет жоқ, оны қалалық кеңес және атқару комитеті басқарады. Қала әкімі – қаланың ресми өкілі, кеңестің төрағасы және атқару комитетінің жетекшісі. Кристиансандта 1940 жылдардың соңынан бері қала әкімі оңшыл және орталықшыл партияларды ұсынып келеді. Муниципалитет Агдер аудандық соты мен Агдер апелляциялық сотының қарауында.

Муниципалды кеңес

Кристиансанд қалалық кеңесі (Bystyre) 57 өкілден тұрады, олар төрт жылдық мерзімге сайланады. Келесі кестелерде саяси партиялар бойынша кеңестің ағымдағы және тарихи құрамы көрсетілген.

Буддизм

Вэгсбигде Терневигпен будда орталығы бар. Сонымен қатар, көршілес Сонгдален муниципалитетінде буддалық медитация орталығы орналасқан.

Ислам діні

Квадратуренде мешіт бар.

Экономика

Christianssands Bryggeri – қалада ұзақ тарихы бар сыра және суық сусындар өндірушісі. Сыра зауыты 1859 жылы құрылған. Барлық өнімдер Christian IVs kilde деп аталатын компанияның өз бұлағынан алынған бұлақ суымен жасалады. Hennig Olsen – Kristiansand қаласында орналасқан бас кеңсесі мен өндірістік құрылыстары бар мұзқаймақ фабрикасы. Зауыт 1960 жылы ашылды, бірақ Хенниг Олсен отбасы 1924 жылдан бері Кристиансанда мұзқаймақ өндіріп келеді, Свен Хенниг Олсен мұны өзінің темекі дүкенінің артында бастаған. Glencore Nikkelverk (никель зауыты) 1910 жылы Kristiansand Nikkelraffineringsverk A/S ретінде құрылған. Компанияның иесі – Anglo Swiss компаниясы Glencore, және шамамен 500 қызметкері бар. Kristiansandsfjord шығанағының шығыс жағындағы Корсвик өнеркәсіптік аймағында бүкіл әлемдік мұнай өнеркәсібі үшін бұрғылау технологиясы, крандар, лебедкалар және басқа да жабдықтармен айналысатын компаниялар орналасқан, соның ішінде National Oilwell Varco және Aker MH. Elkem, 2011 жылдан бері China National Bluestar компаниясына тиесілі, көп жылдар бойы Vågsbygd-дегі Fiskå-да ферросилиций мен микросилицийді тазарту зауытын басқарды және 20-ғасырдың басында Elkem Solar компаниясы күн жасушаларында қолданылатын пластиналарға арналған поликристалды кремний өндіретін зауытпен алмастырылды. Онда шамамен 225 қызметкер жұмыс істейді. Sørlandschips – Норвегияда өндірілетін картоп чиптерінің танымал бренді. Картоп көбінесе Даниядан келеді. Sørlandschips Scandza AS компаниясына тиесілі және бүгінде Норвегиядағы ең танымал картоп чиптерінің бірі. Оның әртүрлі дәмдері мен қосымшалары бар. Dampbageriet – Vest Agder аймағындағы ірі нан пісіру тізбегі, ол 1862 жылы Кристиансандта құрылған және қалада 4 дүкені бар. Sparebanken Sør – Vest Agder, Aust Agder және Telemark аймақтарына қызмет көрсететін үнемдеу банкі. Ол 1824 жылы Christiansand Sparebank ашылған кезде құрылды, ол Норвегиядағы алғашқы банктердің бірі болды. Hennig Olsen Iskremfabrikk – Kristiansand қаласында орналасқан және ірі норвегиялық мұзқаймақ компаниясы. Зауыт Hannevika орналасқан. Кристиансанд салыстырмалы түрде ірі кеме қатынасы бар қала болғандықтан, Kristiansands Mekaniske Verksted және P. Høivolds Mekaniske Verksted кеме жасаушылары үшін тиімді орын болды. Бір кезде кеме компаниялары жергілікті экономиканың негізгі тірегі болды, бірақ олардың көпшілігі қазірге дейін сақталған жоқ. Рассмуссен тобы бұрын кеме компаниясы болған, қазір инвестициялық компания болып табылады. Кристиансанд Норвегияның Солтүстік теңіздегі мұнай өнеркәсібін қолдайтын ірі кеме жасау және жөндеу мекемелеріне ие. HVDC Cross Skagerrak желісінің статикалық инверторлық станциясы Кристиансандқа жақын орналасқан. Kristiansand Dyrepark – Еуропада ең көп жираф сататын зообақ.

Christianssands Bryggeri is a producer of beer and soft drinks with a long history in the city. The brewery was established in 1859, and all products are made with spring water from the company's own spring, called Christian IVs kilde (Christian IV's spring). Hennig Olsen is an ice cream factory with headquarters and manufacturing facilities in Kristiansand. The factory opened in 1960, but the Hennig Olsen family has produced ice cream in Kristiansand since 1924, when Sven Hennig Olsen started doing so in the back of his tobacco kiosk. Glencore Nikkelverk (nickel factory) was founded in 1910 as Kristiansand Nikkelraffineringsverk A/S. The company is owned by the Anglo Swiss company Glencore and has about 500 employees. The Korsvik industrial area on the east side of the Kristiansandsfjord is home to companies working on drilling technology, cranes, winches and other equipment for the worldwide petroleum industry, among them National Oilwell Varco and Aker MH. Elkem, owned by China National Bluestar since 2011, operated a refining plant for ferrosilicon and microsilica at Fiskå in Vågsbygd for many years and was replaced in the beginning of the 20th century by Elkem Solar which produces polycrystalline silicon for wafers used in the solar cell industry. It has about 225 employees. Sørlandschips is a Norwegian produced potato chip brand. The potatoes often come from Denmark. Sørlandschips owned by Scandza AS and is one of Norway's most popular potato chip brands today. It has a variety of tastes and spices. Dampbageriet is a large bakery chain based in Vest Agder, it was established in Kristiansand in 1862 and has 4 stores in Kristiansand. Sparebanken Sør is a savings bank serving Vest Agder, Aust Agder and Telemark. It was established in 1824 when Christiansand Sparebank opened up, it was one of the first in Norway. Hennig Olsen Iskremfabrikk is a major Norwegian ice cream company based and started up in Kristiansand. The factory is located in Hannevika. As a relatively large shipping town, Kristiansand was a profitable location for shipbuilders Kristiansands Mekaniske Verksted and P. Høivolds Mekaniske Verksted. At one time, shipping companies were the backbone of the local economy, but not many survive. The Rasmussen Group, previously a shipping firm, is now an investment company. Kristiansand continues to have major shipbuilding and repair facilities that support Norway's North Sea oil industry. The static inverter plant of the HVDC Cross Skagerrak is located near Kristiansand. Kristiansand Dyrepark is the zoo that sells most giraffe in Europe.

Сорландспаркен

Сёрландспаркен (Оңтүстік Норвегия паркі) – Кристиансанд қаласының сыртындағы индустриялық сауда паркі. Парк Лиллесандтан 17 шақырым қашықтықта орналасқан. Парк белгілі бір аумақты алып жатыр және 5000-нан астам жұмыс орнына ие. Индустриялық парктің басты бөлігі Кристиансандта, оның ішінде 195 дүкені бар Сёрландссентер сауда орталығы және Кристиансанд зообағы орналасқан. Бұл Норвегиядағы ең ірі сауда орталығы және зообақ. Оңтүстік Норвегияның жарыс жолы да Кристиансандта, ал IKEA техникалық жағынан Лиллесанд муниципалитетінде орналасқан. Сауда орталығының төңірегінде тағы да ірі дүкендер желісі бар. Сёрландспаркенде екі қонақ үй және зообақтың жанында бірнеше демалыс орындары бар. E18 тас жолы Сёрландспаркен арқылы өтіп, Кристиансанд қаласының орталығына дейін жалғасады. Автобустар күні бойы сағатына 6-8 рет қатынайды.

Мәдениет

2003 жылы Кристиансанд симфониялық оркестрі, камералық оркестр және үрмелі аспаптар ансамблі бірікті. Оркестр қазір 2012 жылдың қаңтар айында ашылған Килден сахналық өнер орталығында өнер көрсетеді. Бұл жерде 1991 жылы құрылған Агдер театрының жаңа үйі орналасқан. Сорланд өнер мұражайы Кристиансандтың орталығында, бұрынғы кафедралық мектеп ғимаратында орналасқан. Ол 1995 жылы Christiansands billedgalleri бұрынғы жинағының негізінде құрылды және Норвегиядағы екінші ірі аймақтық өнер мұражайы болып табылады. Ол көркем өнер мен қолөнерді қамтиды және тұрақты коллекцияның көрмелерін, қазіргі заманғы өнердің уақытша көрмелерін, сондай-ақ мектептер мен балабақшаларға экскурсиялық көрмелерді қамтитын кең ауқымды іс-шаралар бағдарламасын жүзеге асырады. Christianssands Kunstforening, қазір Kristiansand Kunsthall деп аталады, 1881 жылы құрылған Норвегиядағы ең көне және ең ірі өнер бірлестіктерінің бірі болып табылады. Бұл бірлестік 1902 жылы тұрақты коллекциясын қалыптастыруды бастады, ол қазір Сорланд өнер мұражайында сақталады. Агдер Энергиясы Ltd акцияларын сатудан түскен пайданың бір бөлігін қоғамға пайда әкелу мақсатында құрылған жергілікті Cultiva қоры, өнер, мәдениет, шығармашылық және біліктілікті арттыруға бағытталды. Ол 2011 жылғы қаржы дағдарысына дейін Кристиансандтағы жобаларды қолдады, содан кейін қысқартулар жасауға мәжбүр болды. Сонымен қатар, Норвегияның Мәдени мұра дирекциясы 2000 жылдары "құндылықты құру жобасының" пилоттық жобасы ретінде Порто-Рико мәдени еркін портын құрды. 2007 жылы Кристиансандқа Norges kulturkommune (Норвегияның мәдениет муниципалитеті) атағы берілді, бұл атақ Норвегияның Мәдениет форумымен екі жылда бір рет табындалады. Fiskebrygga – бұл Gravane каналының екі жағында орналасқан бұрынғы балық түсіру орны, ол қала орталығын Оддероядан бөледі; ол 1990 жылдары қайта жаңартылды және қазір ағаш фасады бар, онда мейрамханалар мен дүкендер, соның ішінде балық базары орналасқан. Жазда бұл орын өте танымал, өйткені канал қайықтар үшін де кеңінен қолданылады. Оддероя аралы – бұрынғы бекініс және карантиндік станция, қазір демалыс және экскурсиялар үшін пайдаланылады. Аралда концерттер мен фестивальдер де жиі өтеді. Қалалық мыңжылдық белгісі Tresse Retranchement, Кристиансхолм бекінісі алдындағы қалалық мерекелік алаңы, Festningsgata төменгі жағында Балтық теңізіне қарайтын жерде орналасқан. Мыңжылдық мерекесіне арналған үлкен тақта орнатылды. Мыңжылдыққа арналған кішкентай тақта да жасалды, бірақ 2011 жылғы мәліметтер бойынша, фестиваль алаңына жаңарулар енгізілгенге дейін орнатылмады. Сонымен қатар, бекініс ішінде канал қазу жоспарлануда, сондықтан ол тағы да аралға айналады. Бұл жобалар саяси қарастыру мен қаржыландыруды күтуде. Tusenårstreet фестиваль алаңы мен Tresse-дегі ойын алаңы/мұз айдыны арасындағы көгалданған жерге отырғызылды.

The Kristiansand Symphony Orchestra, Chamber Orchestra and Wind Ensemble merged in 2003. The orchestra now performs at the Kilden Performing Arts Centre, which opened in January 2012. This is also the new home of Agder Theatre, founded in 1991. Sørlandets Art Museum is in the centre of Kristiansand, in the former buildings of the cathedral school. It was established in 1995 building on the former collection of Christiansands billedgalleri, and is the second largest regional art museum in Norway. It includes both fine art and crafts and runs an extensive programme of activities that includes exhibitions of the permanent collection, temporary exhibitions of contemporary art, and touring exhibitions to schools and child care facilities. Christianssands Kunstforening, now renamed Kristiansand Kunsthall, is one of the oldest and largest art associations in Norway, founded in 1881, and has approximately of exhibition space for contemporary art in central Kristiansand. The association began assembling a permanent collection in 1902; this is now housed in Sørlandets Art Museum. Cultiva, a local foundation, was established to ensure a portion of the profits made from selling shares in Agder Energy Ltd have lasting benefits to the community, focusing on art, culture, creativity and building competence; it supported projects in Kristiansand until the financial crisis forced cut backs in 2011. In addition the Norwegian Directorate for Cultural Heritage endowed a cultural free port, Porto Rico, as one of the pilot projects of its "value creation project" in the 2000s. In 2007 Kristiansand was awarded the designation Norges kulturkommune (Norway's culture municipality), a distinction awarded every other year by the Norwegian Culture Forum. Fiskebrygga is a former fish landing on either side of the Gravane Canal, which separates the city centre from Odderøya; it was refurbished in the 1990s and now has wood fronted buildings housing restaurants and shops including a fish market. It is very popular in summer, when the canal is also heavily used by boats. The island of Odderøya is a former fortress and quarantine station, now used for recreation and excursion purposes. At times there are also concerts and festivals on the island. The municipality millennium is Tresse Retranchement, the city party space in front of Christiansholm Fortress, bottom Festningsgata the Baltic sea. The millennium was celebrated here include a large sign. A small sign to mark the Millennium for the future are made, but per. 2011 not installed in anticipation of the festival grounds shall be given a facelift. It should also dug a channel within the fortress, so this again is left on an island. These projects are waiting for political consideration and funding. Tusenårstreet were planted on the lawn between the festival grounds and playground/ice rink in Tresse.

Спорт

Қаланың ең танымал футбол командасы IK Start 2007 жылы жаңа үй стадионына, Sør Arena-ға көшіп келді. Қалада Flekkerøy IL, FK Vigør, IK Våg және FK Donn сияқты басқа да футбол командалары бар. Кристиансанд гандбол командаларымен (Kristiansands IF және Vipers Kristiansand), шайбалы хоккей (Kristiansand Ishockeyklubb), баскетбол (Kristiansand Pirates) және волейбол (Grim VBK) клубтарымен де танымал, сондай-ақ бейсбол командасы (Kristiansand Suns) бар. Идда Арена (2011 жылдың 3 қыркүйегінде ашылды) – мұз үстіндегі хоккей, керлинг, спорт залы, жекпе-жек, фехтование, би және фитнес залдары бар көп мақсатты кешен. Аренаның жанында скейт-парк пен футбол алаңы орналасқан. Бұл бұрын коньки тебу, футбол (алғаш рет 1924 жылы пайдаланылған) және жеңіл атлетикаға пайдаланылған Idda Idrettsplassen ашық спорт алаңының орнын басты. Kristiansand Stadion – көп мақсатты стадион және IK Start командасының бұрынғы үйі, онда маңызды жеңіл атлетика жарыстары өткізілді. Мотоциклдердегі жылдамдық жарысы қаламен ұзақ тарихқа ие, ол үшін үш арнайы алаң болды. 1960 жылы Норвегия чемпионаты Idda Idrettsplassen-де өтті. Кейін NMK Kristiansand клубы қаланың батысында, Сорландспаркенде, Skibåsen жанында жаңа Спридвейбанды (Sørlandsparken Speedwaybane) салды. Бұл алаңда 2012 және 2016 жылдары Норвегия чемпионаттары өткізілді.

Туризм

Кристиансанд – жазғы туристік орын, ол көптеген саяхатшыларды, әсіресе қаланың шығысында орналасқан Кристиансанд жануарлар бағы мен ойын-сауық паркіне тартады. Бұл Норвегиядағы Хольменколленнен кейін екінші ең танымал орын, және 2012 жылы 925 000 адам келді. Ондағы жануарлардың көпшілігі табиғи ортада ұсталады, олардың ішінде қасқырлар, жолбарыстар, арыстандар және сілеусін бар. Жануарлар бағы жыл бойы, 365 күн жұмыс істейді, ал ойын-сауық паркі тек жаз айларында ғана ашық болады. Квартет фестивалі – шілде айының басында бес күнге созылатын жылдық музыка фестивалі. Оддеройяда үлкен сахналар, ал қаланың ішінде кішкентай орындар болды. 1991 жылы Qvadradurmusivalen деп аталған фестиваль, келесі жылы Quart Festival деп атауын өзгертті. Онда халықаралық деңгейде танымал әртістер өнер көрсетті, сондай-ақ кейіннен әйгілі болған топтар да шақырылды. Бірнеше жыл бойы Норвегиядағы ең ірі музыка фестивалі болды, бірақ 2007 жылдың жазынан бастап Тромёядағы Ховфестивалі (Арендал) және Ослодағы бірнеше фестивальдер оған бәсекелес болды. 2008 жылдың маусым айының басында ұйым банкроттық жариялады; фестиваль 2009 жылы Quart деген атпен қайта жанданды, бірақ тағы да банкрот болды. Кристиансандта жыл бойы өтетін көптеген фестивальдер бар. 2000 жылы құрылған Protestfestival қыркүйек айында өткізіледі және саясаттағы әлеусіздік пен бейжайлыққа қарсы күресуді мақсат етеді. Оған пікірсайыстар, концерттер, лекциялар, сонымен қатар көркемдік өнер мен деректі фильмдер кіреді. Protestfestival анархистерді, коммунистерді, хиппилерді, сондай-ақ консервативті христиандар мен капиталистерді тартады және осы өте әртүрлі топтар арасындағы байланысты ынталандырады. Басқаларына қыркүйектегі Southern Discomfort фестивалі, маусымдағы Bragdøya Blues фестивалі, қазандағы Dark Season фестивалі, сәуірдегі Cultural Night және Халықаралық балалар кинофестивалі кіреді.

Қылмыс

Кристиансандта үш полиция бөлімшесі бар. Қала орталығында орналасқан бөлімше – Оңтүстік Норвегияның басты, Агдер полиция округі. Алайда, жеңіл қылмыстар бойынша ол Кристиансандтың, Квадратюрен, Грим және Лунд аудандарының тек бір бөлігін ғана қамтиды. Vågsbygd полиция бекеті Vågsbygd ауданына, ал Randesund полиция бекеті Randesund, Søm, Hånes және Tveit аудандарына жауап береді. Кристиансанда тіркелген қылмыстардың көп бөлігі Квадратюренде болады. Бұл Маркенс қақпасының оңтүстігіндегі, Тольбодгата және Дроннингенс қақпаларында орналасқан 24 сағат бойы ашық дүкендер мен көптеген түнгі клубтардың жанындағы аймақ. 2014 жылы осы аймақта қала бойынша ең көп қылмыс тіркелді. 2013 жылы бұл жерде 56-дан астам, ал Квадратюренде 123-тен астам жағдай тіркелді, бұл 2012 жылы Квадратюренде тіркелген 150 жағдайдан азырақ. Vågsbygd полиция округінде 50-ден астам жағдай тіркелді, бұл 2012 жылмен салыстырғанда 27%-ға төмендеді. Randesund полиция бөлімшесінде 61 жағдай тіркелді, яғни 2012 жылдан 2013 жылға дейін 9%-ға азайды. Квадратюрен, Vågsbygd және Randesundтан басқа муниципалитетте 110 жағдай тіркелді, олардың көпшілігі Гримнен келді. 2014 жылдың соңына қарай Кристиансандта барлығы 350-ден астам қылмыс тіркелді. Олардың 34%-ын Квадратюренде кәмелетке толмағандар жасады. Квадратюрендегі қылмыстардың көпшілігі есірткі, зорлық-зомбылық және коммерциялық емес қылмыстар, олардың көп бөлігі дүкен ұрлығы. Зорлық-зомбылық қылмыстарының алтауы полиция қызметкерлеріне қарсы бағытталған, ал зорлық-зомбылықтың көп бөлігі пышақтармен жасалды.

Кәмелетке толмағандар

2013 жылы 18 жасқа толмағандар жасаған қылмыстарда ең көп тіркелгендер – 16 жастағы ұлдар. Ұлдар мен қыздардың көрсеткіштерін қоссақ, ең көп қылмыс жасаған жас тобы 14 жас. Сонымен бірге, қыздардың да ұлдармен бірдей белсенділік танытатын жағдайлар жиі кездеседі, тіпті кейбір жағдайларда қыздар алға шығады. Бірнеше басшы қыздар арасында бұрынғыдан көбірек қорлау, қорқыту және зорлық-зомбылық оқиғалары тіркелгенін айтады. Қыздардың осындай әрекеттерге әлеуметтік желілерді жиі пайдаланатыны байқалады. Кейбіреулер қыздар арасында марихуана қолданудың да артқанын хабарлайды. Полиция мәліметтері бойынша, қылмыс жасаған үш жастан бірі – этникалық азшылық өкілі. Бірінші рет қылмыс жасаған 163 жастың 47-сі иммигрант немесе иммигрант ата-аналардан туған норвегиялықтар. Бұл жалпы санының 29% құрайды. Жасөспірім қылмыскерлер санының төмендеуі көбінесе 15-17 жас аралығындағы ең үлкен топқа қатысты. Кристиансандта 14 жастағылар 17 жастағылардан көбірек қылмыс жасайды. Қыздар қазіргі уақытта қорқыту мен зорлық-зомбылықты жиі пайдалану арқылы белсенділік таныстыруда. Войбьен, Вэгсбигд, Грим, Сём және Лунд аймақтарынан келген өкілдер ұлдардың ережелерді бұзып, вандализм жасап, сыныптастарын қорқытып, түрлі есірткілерді сынап көру арқылы оларға қарсы мінез-құлқымен үлкен алаңдаушылық білдірді. Бір мектепте мұғалімдер мен сыныптастарға қатысты зорлық-зомбылықтың бірнеше жағдайы тіркелді. Бұл мәселелер осы оқушылардың көптегеніне қатысты және олардың мектеп талаптары мен күтулеріне бейімделуде түрлі себептермен қиындықтарға тап болуы мүмкін. Бірнеше мектеп басшылары оқушылардың, ұлдар мен қыздардың, психикалық денсаулығымен күресіп жатқанын байқады. Олар депрессия, әлеуметтік алаңдаушылық, тамақтану тәртібінің бұзылуы, өзін-өзі жарақаттау және ұйқы проблемалары туралы айтады. Бұл оларды алаңдатады және олардың кейбір оқушыларының нашар психикалық денсаулығының салдарынан есірткі мен қылмысқа әкелетін шешімдер қабылдауы мүмкін деп қорқады. Осы қиындықтарды жеңіп, осы жастарға қажетті және жекелендірілген көмек көрсету үшін кешенді көзқарас және ведомствоаралық және салааралық ынтымақтастық өте маңызды.

In crime performed by people under 18, there were most reported 16 year old boys in 2013. Although adding the numbers of boys and girls together, the largest number of crime for the age was 14. It is simultaneously more that reports a mixed sex image where girls show an equal activity as boys. Some Instead there are also girls who are leading the way. Several executives tells increased used of bullying, intimidation and violence among girls. It looks including out that girls make greater use of social media such behavior. Some also report increased cannabis use among girls. The figures from the police show that nearly one in three young people who commit crimes have minority backgrounds. Of the 163 youths who embarked offense first half is 47 immigrants or Norwegian born to immigrant parents. This represents 29% of the total number. The decline in the number of young offenders apply primarily the oldest group from 15 to 17 years. Kristiansand has several 14 year olds than 17 year olds who commit offenses. Girls make up more current through increased use of threats and violence. Contact from Voiebyen, Vågsbygd, Grim, Søm and Lund expressed concern about boys who challenge them with their behavior by breaking rules, commit vandalism, threaten classmates and try out various drugs. One of the schools have also been several incidents of violence against teachers and classmates. It is composed issues related to several of these students and they have various reasons major challenges in adapting to school requirements and expectations. Several executives from schools stated that they experience an increase in the number of pupils, both boys and girls, who are struggling mentally. They mention students with depression, social anxiety, eating disorder, self mutilation and sleep problems. This worries them and they fear that some of these students, as a result of their poor mental health, are more vulnerable to make choices that can lead them into the environment with drugs and crime. To meet these challenges and provide these young people needed and customized follow up, it is crucial to have a holistic focus and a good interdepartmental and interdisciplinary collaboration.

Денсаулық

Sørlandet Sykehus HF – Оңтүстік Норвегиядағы ауруханалар тобы, олардың үш ауруханасы Флеккефьорд, Арендаль және Кристиансандағы Эг қаласында орналасқан. Бұл қаланың орталығы Квадратюреннен көлікпен 6 минуттық жерде. Sørlandet Sykehus HF-тің бас кеңсесі де Кристиансандта орналасқан. Аурухананың Vågsbygd және Oddernes бөлімшелері бар. Эг ауруханасы – Sørlandet ауруханасының жанында орналасқан психиатриялық аурухана. Оны 1881 жылы доктор Аксель Х. Линдбое ашқан, ол Норвегияның үшінші психиатриялық емханасы болды. Сент-Жозеф ауруханасы – Квадратюренде орналасқан католик ауруханасы, ол 1885 жылы ашылып, оның қарындастары басқарды. Аурухана 1967 жылы жабылды. Кристиансандта 11 зейнеткерлер үйі бар, олардың көпшілігі Квадратюренде орналасқан. Сонымен қатар, бір реабилитациялық орталық, шамамен 15 фитнес-орталық, 20 стоматологиялық кабинет, 10 медициналық орталық және шамамен 25 дәріхана бар.

Көлік

Кристиансанд – Еуропа құрлығымен әуе және теңіз жолдары арқылы байланысқан маңызды көлік және коммуникациялық орталық.

Теңіз

Қала орталығынан паромдық порттан Color Line және Fjord Line компанияларымен Хиртсхалс (Дания) қаласына бағыттар бар. Color Line 2008 жылы пайдалануға берілген MS Superspeed 1 кемесімен қызмет көрсетеді, саяхатқа шамамен 3 сағат 15 минут уақыт жұмсалады. Бұл бағыт жыл бойы, күніне әр бағыттан екі рет істейді. Fjord Line HSC Fjord Cat катамаранымен жұмыс істейді, ол маршрутты шамамен 2 сағат 15 минутта жүзеді. Кеме 1997-1998 жылдар аралығында салынған және әртүрлі операторлармен көптеген бағыттарда жүзіп келген. Ол тек жазғы маусымда ғана жұмыс істейді. Австралиялық Austal кеме құрылысы компаниясы 2020 жылдың жазында салынған жаңа катамаранды пайдалануға енгізеді, ол Fjord Cat кемесін алмастырады. Жаңа кеменің сыйымдылығы екі есеге артуы тиіс, ал саяхат уақыты 2 сағат 15 минутты құрайды. Fjord Line сондай-ақ жаңа кеменің бұрынғы кемеге қатысты теңізге лайықтылығы және тұрақтылығы туралы шағымдарды шешуді мақсат етеді. 2022 жылдың 7 сәуірінде Holland Norway Lines компаниясы басқаратын Эймсхавен (Нидерланды) қаласына тікелей круиздік паром қызметі басталды.

Автобус

Қаладағы және айналасындағы автобустарды 2018 жылы Agder Kollektivtrafikk-тен тендерді жеңіп алған Boreal Buss AS компаниясы басқарады. Бұрын, Nettbuss Sør (Оңтүстік) 2010 жылдан 2018 жылға дейін сегіз жыл бойы аймақта автобус тасымалын жүзеге асырды. Барлық аймақтық автобус бағыттары Квадратурендегі үш аялдамадан өтеді. Кейбір автобус бағыттары қаланың батыс жағалауынан шығыс жағалауына және кері бағытта жүреді. Kristiansand Автобус Терминалы немесе Kristiansand Rutebilstasjon – қаланың басты автобус терминалы, сонымен қатар Осло, Ставангер және Хаукели қалаларына қатынайтын экспресс автобустардың торабы болып табылады. Ол Kristiansand S теміржол станциясының жанында орналасқан. Автобус терминалында қалалық, аймақтық және қашықтық автобус бағыттары бар. 2019 жылы ескі және тозуға ұшыраған 1960 жылғы ғимараттың орнына жаңа автобус терминалы салынды. Ескі терминал бұзылып, оның орнына шағын саябақ және жасыл аймақ салынады. Кристиансандтағы қалалық автобустардың негізгі аялдамасы Квадратуренде орналасқан, ал қалалық терминалдары Хенрик Вергеланд көшесінде (шығысқа қарай немесе батысқа қарай созылатын) және Толлбодгата көшесінде (батысқа қарай немесе шығысқа қарай созылатын) орналасқан. Екі көше де Маркенс көшесімен қиылысады. Қалалық автобус бағыттары 01 және A1 Квадратуреннен басталып, UiA және Рона арқылы өтеді. M1, M2, M3 және 12 бағыттары Vågsbygd орталығынан өтеді. 17 және 18 бағыттары Ханневикаға қарай M1, M2, M3 және 12 бағыттарымен қосылады. 40, 42, 50 және 45, 46 бағыттары тек Ханневикаға барады. 40, 42, 45, 46 және 50 бағыттары сағат түскі уақытта Kristiansand Автобус Терминалында тоқтайды, ал M1, M2, M3, 12, 17 және 18 бағыттары Хенрик Вергеланд көшесіне, UiA, Ронаға және содан кейін түпкі аялдамаларына қарай жалғасады. 13, 15, 19, 32 және 30 бағыттары Квадратуренге солтүстіктен келіп, Грим торв арқылы өтеді. 22 және 23 бағыттары тек UiA арқылы өтеді. 31, 35, 36 және 37 бағыттары Ве, Рона, UiA, Толлбодгата арқылы өтеді және Kristiansand Автобус Терминалында аяқталады. Vågsbygd сияқты кейбір аудандарда да қалалық автобустар бар: 51, 52 және 55 бағыттары ауданның шағын аудандарынан Vågsbygd орталығына қарай жүреді және белгілі бір уақытта M1 немесе M2 бағыттарымен қатар жүзеге асырылады. 57 бағыты Флекеройдағы басты жолмен шығыстан батысқа қарай өтеді. 58 бағыты Рандесундтан Ронаға қарай қала ішінде жүреді.

Buses in the city and surrounding region are operated by Boreal Buss AS, who won the tender from Agder Kollektivtrafikk in 2018 to operate routes for seven years, with an option to extend the period by three years. Previously, Nettbuss Sør (South) operated buses in the region for eight years from 2010 to 2018. All regional bus lines goes through three stops in Kvadraturen. Some bus lines goes vice versa from the west coast to the east coast of the city. Kristiansand Bus Terminal or Kristiansand Rutebilstasjon is the main bus terminal for the city, and also acts as a hub for express buses connecting to Oslo, Stavanger and Haukeli. It is located by the train station Kristiansand S. The bus terminal has local, regional and long distance bus routes. A new bus terminal was constructed in 2019, replacing the old and outdated building from 1960. The old terminal will be demolished and replaced by a small park and green space. The local city buses in Kristiansand has their main stop in Kvadraturen with city terminals in the streets Henrik Wergelands gate (eastbond or end for westbound) and Tollbodgata (westbound or end for eastbound), both streets crosses Markens gate. City bus lines 01, A1 starts in Kvadraturen and goes by UiA and Rona. M1, M2, M3, 12, goes by Vågsbygd centrum. 17, 18 joins M1, M2, M3 and 12 for Hannevika. 40, 42, 50 and 45, 46 goes only Hannevika. Line 40, 42, 45, 46 and 50 stops in Kristiansand Bus Terminal expect in the rush hours, while M1, M2, M3, 12, 17 and 18 continues to Henrik Wergelands gate, UiA, Rona, then their destinations. Line 13, 15, 19, 32 and 30 comes north for Kvadraturen and goes by Grim torv. Line 22, 23 only goes by UiA. Line 31 goes Line 35, 36 and 37 goes by Ve, Rona, UiA, Tollbodgata and ends in Kristiansand Bus Terminal. There are also local buses in some of the boroughs like Vågsbygd: Line 51, 52 and 55 goes from neighbourhoods in the borough to Vågsbygd centrum collaborating with M1 or M2 at selective times. Line 57 goes from east to west on the main road in Flekkerøy. Line 58 goes locally in Randesund to Rona.

Теміржол

Кристиансан станциясы 1895 жылы ашылды және қала орталығында, паром терминалына жақын орналасқан. Ол Норвегия Ұлттық теміржол әкімшілігіне тиесілі. Сёрланн желісі Вест-Агдер және Ост-Агдер округтеріндегі шағын қалалар арқылы өтеді. Жылдам пойыздар шығысқа қарай Ослоға, ал аймақтық пойыздар Ставангерге қарай жүреді.

Әуе қатынасы

Жергілікті Kjevik әуежайы қала орталығының шығысында орналасқан және Еуропа мен Норвегия қалаларына рейстері бар. 2019 жылы жаңа бір қабатты тұрақ салынды.

Білім

Агдер университеті 2007 жылы құрылды, ол 1994 жылы алты бұрынғы оқу орнының бірігуімен құрылған Агдер колледжіне негізделген: Кристиансанд мұғалімдер колледжі, Агдер аудандық колледжі, Кристиансанд медбикелер колледжі, Арендал медбикелер колледжі, Агдер инженерлік және аудандық колледжі (Гримстад) және Агдер музыка консерваториясы. Университетте шамамен 10 000 студент бар, оның 7 500-і Кристиансандта, ал қалған 2500-і Гримстадта. Кристиансанд қаласында ол Лунд ауданындағы Гиммелоеннің бұрынғы парад алаңында орналасқан. Университет барлық деңгейдегі көптеген оқу бағдарламаларын ұсынады, олар бес факультетке бөлінеді: гуманитарлық және білім беру, инженерлік және ғылым, денсаулық сақтау және спорт, экономика және әлеуметтік ғылымдар және көркемсурет. Гимлемуенде Sørlandet kunnskapspark зерттеу паркі орналасқан, ол Cultiva қоры сияқты көздерден қаржымен салынған, онда университетпен кәсіби байланысы бар бірқатар компаниялар орналасқан, мысалы Agderforskning, Cappelen Damm баспасының бөлігі болып табылатын әлеуметтік ғылымдар ғылыми-зерттеу институты. Noroff University College 2012 жылы құрылған және интерактивті медиа (ойындар немесе анимация) және қолданбалы деректер ғылымдары мен цифрлық криминалистика бойынша екі арнайы диплом беретін жеке университет. Университет колледжі 1987 жылы ашылған Noroff-тың кәсіби мектебінің негізінде құрылды. Кристиансанд кампусынан басқа, Noroff-тың Осло, Берген және Ставангер қалаларында да мекемелері бар. Noroff онлайн курстарды ұсынуда үлкен тәжірибеге ие және Университет колледжінде ұсынылатын барлық курстар онлайн режимінде қол жетімді. Кристиансанд 1664 жылдан бастап гарнизондық және соборлық қала болды; Кристиансанд соборы мектебі 1684 жылы және 1734 жылы латын мектебі құрылды. Қазіргі уақытта төрт мемлекеттік жоғары орта мектеп бар: Kristiansand Cathedral School Gimle, Vågsbygd High School, Kvadraturen skolesenter және Tangen High School. Жеке жоғары орта мектептерге Sonans utdanning (білім беру) кіреді. Жеке меншік мектеп – Sørlandets Maritime Senior Secondary School – да Кристиансандта орналасқан. Бұл мектеп екі мамандықты ұсынады: технология және өнеркәсіптік өндіріс және теңіз пәндері. Бұл мектеп-интернат; студенттер бұрын "Хуртигрутенде" жұмыс істеген пароходты MS Sjøkurs оқу кемесінде тұрады және оқытылады. Кристиансанд қаласында сондай-ақ Лундтың Конгсгард алле деген жерінде халықаралық мектеп бар. Мектеп 2008 жылы қаңтарда ашылып, 1-ші сыныптан 10-шы сыныпқа дейінгі оқушыларға ағылшын тілі арқылы халықаралық білім беруді қамтамасыз етті. Бұл IB-ге рұқсат берілген мектеп 2014 жылдың жазында жаңа мақсатта салынған ғимаратқа көшіп, қазір 100-ден астам оқушы оқитын мектепті кеңейту үшін.

The University of Agder was established in 2007, based on Agder College, which had been founded in 1994 by the amalgamation of six previous institutions: Kristiansand Teacher Training College, Agder District College, Kristiansand College of Nursing, Arendal College of Nursing, Agder Engineering and District College (Grimstad) and Agder Conservatory of Music. The university has about 10,000 students, of whom 7,500 are in Kristiansand and the remaining 2,500 in Grimstad. In Kristiansand it is housed on a campus on the former parade ground of Gimlemoen in the Lund section. The university offers a wide range of studies at all levels, organised into five faculties: Humanities and Education, Engineering and Science, Health and Sport, Economics and Social Sciences, and Fine Arts. Gimlemoen is also the site of Sørlandet kunnskapspark, a research park built with funds from sources including the Cultiva foundation that houses a number of companies with a degree of professional affiliation with the university, such as Agderforskning, a social science research institute that is part of the publishing company Cappelen Damm. Noroff University College was established in 2012 and is a private university offering specialised degrees two in Interactive media (Games or Animation) and Applied Data Science and in Digital Forensics. The University College builds on Noroff's existing vocational school which originally opened in 1987. In addition to the Kristiansand Campus Noroff has facilities in Oslo, Bergen and Stavanger. Noroff has considerable experience in offering online courses and all of the degree courses offered at the University College are available online. Kristiansand was a garrison and cathedral town from 1664; Kristiansand Cathedral School was founded in 1684 and a Latin school in 1734. There are currently four public senior secondary schools: Kristiansand Cathedral School Gimle, Vågsbygd High School, Kvadraturen skolesenter and Tangen High School

Private senior secondary schools include Sonans utdanning (education). The private school Sørlandets Maritime Senior Secondary School is also based in Kristiansand. This school offers two courses of study, Technology and Industrial Production and maritime subjects. It is a boarding school; students live and undergo training aboard the training ship MS Sjøkurs, a steamer that previously operated on the Hurtigruten. Kristiansand is also host to an International School on Kongsgård Alle in Lund. The School opened in January 2008 to provide an international education through English to students from grade 1 to grade 10. This IB authorised school moved into a brand new purpose built building in Summer 2014, to house the expanding school which now has over 100 students.

Медиа

Fædrelandsvennen – Кристиансанд және Кристиансанд аймағының бас газеті. Газетті күн сайын шамамен 116 000 адам оқиды және ол 1875 жылы құрылған. 2006 жылдан бастап газет кең форматтан таблоидқа көшкен. Fædrelandsvennen ғимараты 192 жылдың 27 ақпанында біреулер жарып, өртеп жібергенге дейін Рådhusgata көшесінде, Вергеланд паркінің (Генрик Вергеландтың есімімен аталған парк) жанында орналасқан. Оқиға кезінде ешкім зардап көрмеді. Газет 2015 жылға дейін Вэгсбигдегі Фискатангенге көшірілді, содан кейін қала орталығына, Хенрик Вергеландс көшесіне қайта орналасты. Fædrelandsvennen Оңтүстік Норвегиядағы көптеген газеттерге, телеарналарға, радиостанцияларға және басқа да компанияларға үлестес. Kristiansand Avis (Kristiansand газеті) – жарнама арқылы қаржыландырылатын тегін газет, ол Лильсенд, Биркенес және Ивелендтен басқа аймақтағы барлық үйлерге таратылады. Газет жергілікті халыққа жақын болуға бағытталған. Ол әр бейсенбіде шығады және 2014 жылы 45 000 оқырманы болған. NRK Sørlandet-тің бас кеңсесі Кристиансандта орналасқан. Бұл NRK ұлттық телеарнасының аймақтық кеңсесі. NRK Sørlandet Aust Agder және Vest Agder округтерін қамтиды. Олар 6 сағат радио және бір жарым сағат телебағдарлама, сондай-ақ Оңтүстік Норвегия жаңалықтарына арналған жеке веб-сайтын шығарады.